ଅୟ୍ୟପ୍ପା: ମଣିକଣ୍ଠନ: ପଣ୍ଡଳମର ରାଜକୁମାରରୁ ଶବରିମଳାର ଅୟ୍ୟପ୍ପା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
ଶବରିମଳା, କେରଳ

ଅୟ୍ୟପ୍ପା, ଯାହାଙ୍କୁ ଧର୍ମଶାସ୍ତା ଓ ମଣିକଣ୍ଠନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, କେରଳର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ; ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁହିଁଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିତ ବୋଲି ମାନନ୍ତି। କେରଳର ପଶ୍ଚିମଘାଟର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ମଝିରେ ଶବରୀମଳା ପାହାଡ଼ରେ ତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର। ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତ ଏକଚାଳିଶ ଦିନର ବ୍ରତ ରଖି, ମୁଣ୍ଡରେ ଇରୁମୁଡ଼ି ଧରି ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଯାଆନ୍ତି।
କଥା ଅନୁସାରେ, ଯେତେବେଳେ ମା ଦୁର୍ଗା ମହିଷାସୁରର ଅନ୍ତ କଲେ, ତାର ଭଉଣୀ ମହିଷୀ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ କଠୋର ତପସ୍ୟା କଲା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ସେ ବର ପାଇଲା ଯେ ତାକୁ କେବଳ ସେହି ହରାଇପାରିବ, ଯିଏ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁହିଁଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବ। ତାକୁ ଲାଗିଲା ଯେ ଏପରି କେହି କେବେ ହେବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ହଇରାଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମୋହିନୀ ରୂପ ଧରିଲେ, ଏବଂ ଶିବ ଓ ମୋହିନୀଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବାଳକଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ଯାହାଙ୍କୁ ହରିହରପୁତ୍ର କୁହାଗଲା।

ସେହି ସମୟରେ ପନ୍ଦଳମର ରାଜା ରାଜଶେଖର ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ ଦୁଃଖୀ ରହୁଥିଲେ। ଦିନେ ସେ ପମ୍ପା ନଦୀ କୂଳର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଗୋଟିଏ ଶିଶୁର କାନ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ପାଖକୁ ଯାଇ ଦେଖିଲେ ଜଣେ ତେଜସ୍ୱୀ ବାଳକ ଶୋଇଛି, ଯାହାର ବେକରେ ସୁନାର ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଘଣ୍ଟି ବନ୍ଧାହୋଇଥିଲା। ସେତିକିବେଳେ ଜଣେ ତପସ୍ୱୀ ସେଠାକୁ ଆସି କହିଲେ, ଏହାକୁ ଘରକୁ ନେଇଯାଅ ଓ ଏହାର ନାମ ମଣିକଣ୍ଠନ ରଖ। ବାର ବର୍ଷ ହେଲେ ଏହାର ଜନ୍ମର ରହସ୍ୟ ଆପେ ଆପେ ଖୋଲିଯିବ।

ରାଜା ଓ ରାଣୀ ମଣିକଣ୍ଠନଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ ପରି ପାଳିଲେ। ସେ ପ୍ରତି ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ବହୁତ ବିନମ୍ର ଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ରାଣୀଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନିଜର ଏକ ପୁଅ ହେଲା, ତଥାପି ରାଜାଙ୍କ ମନ ମଣିକଣ୍ଠନଙ୍କୁ ହିଁ ଯୁବରାଜ କରିବାର ଥିଲା। ରାଜ୍ୟର ଜଣେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହା ଚାହୁଁନଥିଲା। ସେ ରାଣୀଙ୍କ ମନରେ ଡର ଭରିଦେଲା ଯେ ମଣିକଣ୍ଠନ ରାଜା ହେଲେ ତାଙ୍କ ନିଜ ପୁଅର କ'ଣ ହେବ। ଧୀରେ ଧୀରେ ରାଣୀ ତାର କଥାରେ ଆସିଗଲେ।

ଦିନେ ରାଣୀ ଅସହ୍ୟ ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧାର ବାହାନା କଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀ ଶିଖାଇଥିବା ବୈଦ୍ୟ କହିଲା ଯେ ଏହି ରୋଗ କେବଳ ବାଘୁଣୀ କ୍ଷୀରରେ ଭଲ ହେବ। ସମସ୍ତେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ବାଘୁଣୀର କ୍ଷୀର ଆଣିବାକୁ ଯିବା ମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ମୁହଁକୁ ଯିବା। ବାର ବର୍ଷର ମଣିକଣ୍ଠନ କହିଲେ, ମା ପାଇଁ ମୁଁ ଯିବି। ରାଜା ବହୁତ ବାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମାନିଲେ ନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ରାଜା ନିଜ ହାତରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବାଟର ଖାଦ୍ୟ ଓ ନଡ଼ିଆ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। କୁହାଯାଏ, ଭକ୍ତମାନେ ଆଜି ଯେଉଁ ଇରୁମୁଡ଼ି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରନ୍ତି, ତାହା ସେହି ପୁଟୁଳିର ସ୍ମୃତି।

ଜଙ୍ଗଲରେ ପହଞ୍ଚି ମଣିକଣ୍ଠନଙ୍କୁ ନିଜ ଜନ୍ମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମନେପଡ଼ିଲା। ସେହି ବନରେ ମହିଷୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆତଙ୍କିତ କରୁଥିଲା। ମଣିକଣ୍ଠନ ତାକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ ଓ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଶେଷରେ ହରିହରପୁତ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମହିଷୀ ହାରିଗଲା, ଏବଂ ମାନ୍ୟତା ଅଛି ଯେ ତା ଭିତରର ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଲା। ଦେବତାମାନେ ଜୟଜୟକାର କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ବାଘୁଣୀ ହେଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବାଘ ଓ ବାଘଛୁଆ ହୋଇ ମଣିକଣ୍ଠନଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଲେ।

ଯେତେବେଳେ ପନ୍ଦଳମର ଲୋକମାନେ ନିଜ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଏକ ବାଘୁଣୀ ଉପରେ ବସି, ବାଘ ପଲ ସହିତ ନଗରକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତେ ଡର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଥମକିଗଲେ। ରାଣୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ଭୁଲ ବୁଝିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ପଡ଼ି କ୍ଷମା ମାଗିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ମଣିକଣ୍ଠନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିଦେଲେ। ରାଜା ଜାଣିଗଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପୁଅ କୌଣସି ସାଧାରଣ ବାଳକ ନୁହେଁ। ମଣିକଣ୍ଠନ କହିଲେ ଯେ ଯେଉଁ କାମ ପାଇଁ ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଥିଲେ, ତାହା ପୂରା ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ହେବ।

ରାଜା କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଅନୁରୋଧ କଲେ ଯେ ଏପରି ଏକ ସ୍ଥାନ କୁହ ଯେଉଁଠି ଆମେ ତୁମର ପୂଜା କରିପାରିବା। ମଣିକଣ୍ଠନ ଗୋଟିଏ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଶବରୀମଳା ପାହାଡ଼ରେ ଯାଇ ପଡ଼ିଲା, ଏବଂ କହିଲେ, ସେଇଠି ମୋର ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବ। ରାଜା ସେଠାରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ, ଏବଂ ମାନ୍ୟତା ଅଛି ଯେ ମଣିକଣ୍ଠନ ସେଠାରେ ଯୋଗ ମୁଦ୍ରାରେ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ଅୟ୍ୟପ୍ପା ରୂପରେ ବିରାଜମାନ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ ଯେ ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ବ୍ରତ ରଖି, ସାଦା ଜୀବନ ବିତାଇ ଓ କଠିନ ପାହାଡ଼ି ବାଟ ପାର ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଆସିବ, ତାକୁ ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିବ।

ଆଜି ବି ଭକ୍ତମାନେ ଏକଚାଳିଶ ଦିନର ମଣ୍ଡଳ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି, କଳା, ନୀଳ ବା ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି, ପରସ୍ପରକୁ ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ଡାକନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱାମୀୟେ ଶରଣମ୍ ଅୟ୍ୟପ୍ପା ନାମ ନେଇ ଅଠର ପବିତ୍ର ପାହାଚ ଚଢ଼ନ୍ତି। ମକରଭିଳକ୍କୁ ସମୟରେ ପନ୍ଦଳମରୁ ଭଗବାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଭୂଷଣ, ତିରୁଆଭରଣମ୍, ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ଶବରୀମଳା ନିଆଯାଏ, ଯେପରି ପିତା ଆଜି ବି ପୁଅକୁ ସଜାଇବାକୁ ଆସନ୍ତି। ମନ୍ଦିର ସାମ୍ନାରେ ଲେଖାଅଛି ତତ୍ତ୍ୱମସି, ଅର୍ଥାତ୍ ସେ ତୁମେ ହିଁ; ପ୍ରତି ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ସେହି ଅୟ୍ୟପ୍ପା।
ଉତ୍ସ
ଏହା ପଣ୍ଡଳମ ରାଜବଂଶ ଓ ଶବରିମଳା ମନ୍ଦିର ସହ ଜଡ଼ିତ କେରଳର ମନ୍ଦିର ଓ ଲୋକପରମ୍ପରାର କଥା; ମହିଷୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧର ସ୍ଥାନ ଓ ଆହୁରି ଅନେକ ବିବରଣୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ କୁହାଯାଏ ।