ରଙ୍ଗନାଥ: ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମର ରଙ୍ଗନାଥ, ଯିଏ ଲଙ୍କା ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି
ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମ, ତିରୁଚିରାପଲ୍ଲୀ, ତାମିଲନାଡୁ

ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ରଙ୍ଗନାଥ ରୂପରେ ଶେଷନାଗ ଉପରେ ଶୋଇ ବିରାଜମାନ। କାବେରୀ ଓ କୋଲ୍ଲିଡମ ନଦୀ ମଝିରେ ଥିବା ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ବୈଷ୍ଣବ ଭକ୍ତମାନେ 108 ଦିବ୍ୟଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଓ ପୃଥିବୀର ବୈକୁଣ୍ଠ ବୋଲି ମାନନ୍ତି। ଏଠାରେ ଭଗବାନ ଦକ୍ଷିଣ ଆଡ଼କୁ, ଲଙ୍କା ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଶୋଇଛନ୍ତି, ଆଉ ଏହା ପଛରେ ଏକ କଥା ଅଛି।
ମନ୍ଦିରର ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରୁ କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଭଗବାନ ରଙ୍ଗନାଥ ଶେଷନାଗ ଉପରେ ଶୋଇଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ସତ୍ୟଲୋକରେ ତାଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ତା'ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ରାଜା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଏହି ବିମାନ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିଲା। ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ରଘୁକୁଳର ରାଜାମାନେ ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କୁ ନିଜ କୁଳଦେବତା ରୂପେ ପୂଜା କଲେ, ଆଉ ଭଗବାନ ରାମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପୂଜା କଲେ।

ଲଙ୍କା ବିଜୟ ପରେ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେଲା। ସେହି ଉତ୍ସବରେ ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମର ସାଥ ଦେବା ପାଇଁ ନିଜ ଭାଇ ରାବଣକୁ ଛାଡ଼ିଥିଲେ। ବିଦାୟ ବେଳେ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ନିଜର ସବୁଠାରୁ ଅମୂଲ୍ୟ ଭେଟି ଦେଲେ, ନିଜ କୁଳଦେବତା ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ବିମାନ। ଲୋକରେ ପ୍ରଚଳିତ କଥା ଅନୁସାରେ ରାମ ଗୋଟିଏ କଥା ମଧ୍ୟ କହିଲେ, ଏହାକୁ ବାଟରେ କେଉଁଠି ଭୂଇଁରେ ରଖିବ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ରଖିବ, ଭଗବାନ ସେଇଠି ରହିଯିବେ।

ବିଭୀଷଣ ବଡ଼ ଆଦରରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଦକ୍ଷିଣ ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଲେ। ଚାଲୁ ଚାଲୁ ସେ କାବେରୀର ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ନଦୀ ଦୁଇ ଧାରାରେ ବାଣ୍ଟି ହୋଇ ମଝିରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦ୍ୱୀପ ତିଆରି କରେ। ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ ଥିଲା ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ନିଜ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରିବାର ଥିଲା; କେତେକ କଥା କୁହେ ସେଠାରେ କୌଣସି ଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଥିଲା। ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସେହି ବାଲୁକାମୟ ଦ୍ୱୀପରେ ରଖିଦେଲେ।

ପୂଜା ସାରି ବିଭୀଷଣ ଫେରି ବିମାନ ଉଠାଇବାକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ଟିକିଏ ବି ହଲିଲା ନାହିଁ। ସେ ବାରମ୍ବାର ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ବହୁତ ନିବେଦନ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ସେଇଠି ରହିଲେ। ସେହି ଭୂମିର ଚୋଳ ରାଜା ଧର୍ମବର୍ମା ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଦିନରୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ ଯେ ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ଦେଶରେ ରହନ୍ତୁ। ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଆଖି ଛଳଛଳ ହୋଇଗଲା। ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଓ କହିଲେ, ମୋତେ କାବେରୀର ଏହି କୂଳ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଏଠାରେ ହିଁ ରହିବି, କିନ୍ତୁ ତୁମକୁ କେବେ ଭୁଲିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ସର୍ବଦା ଦକ୍ଷିଣ ଆଡ଼କୁ, ତୁମ ଲଙ୍କା ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ଶୋଇ ରହିବି।

ତିରୁଚିରାପଲ୍ଲୀର ଲୋକେ ଏହି କଥାରେ ଆଉ ଏକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଯୋଡ଼ନ୍ତି। ସେମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ଦେବତାମାନେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଭଗବାନ ଦକ୍ଷିଣରେ ହିଁ ରହନ୍ତୁ, ସେଥିପାଇଁ ଗଣେଶ ଜଣେ ଗୋପାଳ ବାଳକ ରୂପରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯିବା ବେଳେ ବିଭୀଷଣ ବିମାନଟି ସେହି ବାଳକ ହାତରେ ଧରାଇଲେ, ଆଉ ବାଳକ ତାହାକୁ ଭୂଇଁରେ ରଖିଦେଲା। ବିଭୀଷଣ ବାଳକ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିବାରୁ ସେ ପାଖର ଉଚ୍ଚ ପଥର ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଗଲା ଓ ସେଠାରେ ଗଣେଶ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେହି ପଥରର ଶିଖରରେ ଆଜି ଉଚ୍ଚି ପିଳ୍ଳୈୟାରଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଅଛି।

ମନ୍ଦିରର ପରମ୍ପରା କୁହେ ଯେ ସମୟ କ୍ରମେ କାବେରୀର ବନ୍ୟାରେ ମନ୍ଦିର ଘୋଡ଼ି ହୋଇଗଲା, ଆଉ ପରେ ଚୋଳ ରାଜାମାନେ ତାହାକୁ ପୁଣି ତିଆରି କରାଇଲେ। ଆଜି ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମର ମନ୍ଦିର ସାତଟି ପ୍ରାଚୀରରେ ଘେରା ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗର। ଆଳୱାର ସନ୍ଥମାନେ ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଆଉ ଶ୍ରୀଭିଲ୍ଲିପୁତ୍ତୁରର ଆଣ୍ଡାଳ ଏଠାରେ ହିଁ ତାଙ୍କଠାରେ ଲୀନ ହେଲେ। ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ କଥା କହେ ଯେ ସଚ୍ଚା ପ୍ରେମ କସି ବାନ୍ଧି ରଖେ ନାହିଁ; ଭଗବାନ ରହିଲେ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମରେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆଜି ବି ନିଜ ଭକ୍ତ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଆଡ଼କୁ।
ଉତ୍ସ
ଏହି କଥା ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମ ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥଳପୁରାଣ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ ମାହାତ୍ମ୍ୟମ୍ ଓ ଶ୍ରୀବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାରେ ମିଳେ । ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ନ ରଖିବାର ସର୍ତ୍ତ ଓ ଗଣେଶଜୀଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଲୋକପରମ୍ପରାର ରୂପ, ଆଉ କଥାର ବିବରଣୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ କୁହାଯାଏ ।