ఉడుపి శ్రీకృష్ణుడు: మధ్వాచార్యుల బాలకృష్ణుడు, కనకదాసు కిటికీ
ఉడుపి, కర్ణాటక

కర్ణాటక తీర నగరం ఉడుపిలో శ్రీకృష్ణుడు ఒక చేతిలో కవ్వం, మరో చేతిలో తాడు పట్టుకుని బాలుడిగా కొలువై ఉన్నారు. సంప్రదాయం ప్రకారం పదమూడో శతాబ్దంలో శ్రీ మధ్వాచార్యులకు ఈ విగ్రహం సముద్రం నుంచి వచ్చిన ఒక ఓడలో దొరికింది, పదహారో శతాబ్దంలో భక్తకవి కనకదాసు కోసం స్వామి పడమటి వైపు తిరిగారు. అందుకే ఉడుపిలో కృష్ణుడి దర్శనం ఒక చిన్న కిటికీ గుండా జరుగుతుంది.
ద్వారకలో రుక్మిణీదేవి బాలకృష్ణుడి అందమైన విగ్రహాన్ని పూజించేవారని చెబుతారు. అందులో చిన్నారి కృష్ణుడు కవ్వం, తాడు పట్టుకుని నిలబడి ఉన్నాడు, యశోదమ్మ వాకిట్లో పెరుగు చిలుకుతానని మారాం చేస్తున్నట్లుగా. ద్వారక సముద్రంలో కలిసిపోయిన తర్వాత ఆ విగ్రహం గోపీచందనం మట్టిలో కూరుకుపోయి ఉండిపోయింది. యుగాల తర్వాత ఒక వ్యాపారి ఆ మట్టి ముద్దను మామూలు గోపీచందనం అనుకుని, తన ఓడ బరువు సమతూకంగా ఉండడానికి దానిని ఎక్కించుకున్నాడు.

ఆ ఓడ పడమటి తీరం వెంబడి సాగుతూ ఉడుపి దగ్గరి మల్పె సముద్రానికి చేరిందో లేదో, భయంకరమైన తుఫాను చెలరేగింది. ఎత్తైన అలలు ఓడను మింగేయడానికి ఉరకలేస్తున్నాయి. ఆ సమయంలో తీరంలో శ్రీ మధ్వాచార్యులు ధ్యానంలో కూర్చుని ఉన్నారు. నావికులు ఆపదలో ఉండడం చూసి ఆయన తన ఉత్తరీయం, అంటే భుజంపై వేసుకునే వస్త్రాన్ని గాలిలో ఊపారు. తుఫాను ఆగిపోయిందని, ఓడ సురక్షితంగా ఒడ్డుకు చేరిందని సంప్రదాయం చెబుతుంది.

ఓడ యజమాని ఆచార్యుల పాదాలపై పడి, మీకు ఏది కావాలంటే అది తీసుకోండి అన్నాడు. మధ్వాచార్యులు బంగారం, వెండి ఏమీ అడగలేదు; ఓడలో బరువు కోసం ఉంచిన ఆ గోపీచందనం ముద్దను మాత్రమే అడిగారు. వ్యాపారి ఆశ్చర్యపోయాడు, కానీ సంతోషంగా ఇచ్చేశాడు. ఆచార్యులు ఆ బరువైన ముద్దను ఎత్తుకుని ఉడుపి వైపు నడిచారు. దారి పొడవునా ఆయన నోటి నుంచి భగవత్ స్తుతి ప్రవహిస్తూనే ఉందని, అదే తర్వాత ద్వాదశ స్తోత్రంగా ప్రసిద్ధి పొందిందని చెబుతారు.

ఉడుపిలో ఆ ముద్ద మట్టిని తొలగించగా, లోపలి నుంచి బాలకృష్ణుడి మనోహరమైన విగ్రహం బయటపడింది. ఆచార్యులు విధిపూర్వకంగా దానిని ప్రతిష్ఠించి, పూజా బాధ్యతను తన ఎనిమిది మంది శిష్యులకు అప్పగించారు, వారి నుంచే ఉడుపి ఎనిమిది మఠాలు, అష్టమఠాలు ఏర్పడ్డాయి. బలరాముడి విగ్రహం కూడా ఒకటి దొరికిందని, దానిని మల్పె దగ్గరి వడభాండేశ్వరంలో ప్రతిష్ఠించారని చెబుతారు. ఈనాటికీ ఎనిమిది మఠాలూ వంతుల వారీగా కృష్ణుడి పూజా బాధ్యతను చేపడతాయి, దానిని పర్యాయం అంటారు.

ఎన్నో తరాల తర్వాత, పదహారో శతాబ్దంలో, హావేరి దగ్గరి బాడ గ్రామానికి చెందిన తిమ్మప్ప నాయక అనే సేనానాయకుడి జీవితం మారిపోయింది. యుద్ధంలో ఓటమి తర్వాత ఆయన మనసులో వైరాగ్యం కలిగి, హరిభక్తి వైపు మళ్ళింది. సాధువు వ్యాసరాజుల శిష్యుడై ఆయన కనకదాసుగా ప్రసిద్ధి పొందారు, కాగినెలె ఆదికేశవ ముద్రతో కన్నడంలో సరళమైనా లోతైన భక్తి కీర్తనలు రచించారు, అవి ఈనాటికీ ఊరూరా పాడుతారు.

ఒకసారి కనకదాసు శ్రీకృష్ణ దర్శనం కోసం తపిస్తూ ఉడుపికి వచ్చారు. కానీ ఆనాటి కులభేదాల వల్ల ఆయనను ఆలయం లోపలికి వెళ్ళనివ్వలేదు. కనకదాసు ఎవరితోనూ గొడవ పడలేదు. ఆయన ఆలయం వెనుక, పడమటి గోడ దగ్గర ఆగిపోయి, రాత్రింబవళ్ళు అక్కడే కూర్చుని కృష్ణుణ్ణి పిలుస్తూ, ఆయన కోసం కీర్తనలు పాడుతూ ఉన్నారు. ఆయన మనసులో ఏ చేదూ లేదు, స్వామి ఒక్కసారి తన వైపు చూస్తే చాలనే ఆశ ఒక్కటే.

భక్తుడి పిలుపు విని లోపలి విగ్రహం పడమటి వైపు తిరిగిందని, వెనుక గోడకు పగులు ఏర్పడిందని సంప్రదాయం చెబుతుంది. అదే పగులు గుండా కనకదాసు తనివితీరా తన స్వామిని దర్శించుకున్నారు. ఆ చోట తర్వాత ఒక కిటికీ ఏర్పాటు చేశారు, దానిని కనకన కిండి, అంటే కనకుడి కిటికీ అంటారు. ఈనాటికీ ఉడుపిలో కృష్ణుడు పడమటి ముఖంగా ఉన్నారు, భక్తులు తొమ్మిది రంధ్రాల వెండి నవగ్రహ కిటికీ గుండా ఆయనను దర్శించుకుంటారు. స్వామికి భక్తుడి ప్రేమే అన్నిటికంటే గొప్ప గుర్తింపు అని ఈ కథ చెబుతుంది. ఉడుపి బాలకృష్ణుడు అందరిపై కృప చూపాలి.
ఆధారం
మధ్వాచార్యులకు విగ్రహం లభించిన కథ ఉడుపి మఠాల సంప్రదాయం, కనకదాసు, కనకన కిండి కథ కర్ణాటక భక్తి సంప్రదాయం. విగ్రహం ద్వారక నుంచి రావడం వంటి కొన్ని వివరాలు వేర్వేరు రూపాల్లో చెప్పబడతాయి.