MythraanMYTHRAAN
ગુજરાતી ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

ઉડુપી શ્રીકૃષ્ણ: મધ્વાચાર્યના બાલકૃષ્ણ અને કનકદાસની બારી

ઉડુપી, કર્ણાટક

ઉડુપી શ્રીકૃષ્ણ: મધ્વાચાર્યના બાલકૃષ્ણ અને કનકદાસની બારી
કથા સાંભળોવર્ણન હિન્દીમાં

કર્ણાટકના દરિયાકાંઠાના નગર ઉડુપીમાં શ્રીકૃષ્ણ એક બાળક રૂપે બિરાજે છે, એક હાથમાં રવૈયો અને બીજામાં દોરડું લઈને. પરંપરા મુજબ તેરમી સદીમાં શ્રી મધ્વાચાર્યને આ મૂર્તિ સમુદ્રમાંથી આવેલા એક વહાણમાં મળી હતી, અને સોળમી સદીમાં ભક્તકવિ કનકદાસ માટે પ્રભુ પશ્ચિમ તરફ ફરી ગયા હતા. એટલે જ ઉડુપીમાં કૃષ્ણનાં દર્શન એક નાની બારીમાંથી થાય છે.

કહે છે કે દ્વારકામાં રુક્મિણીજી બાળકૃષ્ણની એક સુંદર મૂર્તિની પૂજા કરતાં હતાં. તેમાં નાનકડા કૃષ્ણ રવૈયો અને દોરડું ઝાલીને ઊભા છે, જાણે યશોદા માના આંગણામાં દહીં વલોવવાની જીદ કરી રહ્યા હોય. દ્વારકા સમુદ્રમાં સમાઈ ગયા પછી એ મૂર્તિ ગોપીચંદનની માટીમાં દટાયેલી રહી ગઈ. યુગો પછી એક વેપારીએ એ માટીના ઢેફાને મામૂલી ગોપીચંદન સમજીને પોતાના વહાણમાં વજન સમતોલ રાખવા લાદી લીધું.

ઉડુપી શ્રીકૃષ્ણ — 1

એ વહાણ પશ્ચિમ કાંઠે કાંઠે ચાલતું ઉડુપી પાસે મલ્પેના સમુદ્ર સુધી પહોંચ્યું જ હતું કે ભયંકર તોફાન ઊઠ્યું. ઊંચાં મોજાં વહાણને ગળી જવા આતુર હતાં. એ વખતે કાંઠે શ્રી મધ્વાચાર્ય ધ્યાનમાં બેઠા હતા. ખલાસીઓને સંકટમાં જોઈ તેમણે પોતાનું ઉત્તરીય, એટલે કે ખભે રાખેલું વસ્ત્ર, હવામાં લહેરાવ્યું. પરંપરા કહે છે કે તોફાન શમી ગયું અને વહાણ સુરક્ષિત કિનારે આવી લાગ્યું.

ઉડુપી શ્રીકૃષ્ણ — 2

વહાણનો માલિક આચાર્યના ચરણોમાં પડી ગયો અને બોલ્યો, જે જોઈએ તે લઈ લો. મધ્વાચાર્યે સોનું-ચાંદી કંઈ ન માગ્યું; તેમણે બસ એ ગોપીચંદનનું ઢેફું માગ્યું જે વહાણમાં વજન માટે રાખ્યું હતું. વેપારી નવાઈ પામ્યો, પણ તેણે ખુશીથી આપી દીધું. આચાર્ય એ ભારે ઢેફું ઉપાડીને ઉડુપી તરફ ચાલી નીકળ્યા. કહેવાય છે કે આખે રસ્તે તેમના મુખેથી ભગવાનની સ્તુતિ વહેતી રહી, જે આગળ જતાં દ્વાદશ સ્તોત્રના નામે પ્રસિદ્ધ થઈ.

ઉડુપી શ્રીકૃષ્ણ — 3

ઉડુપીમાં જ્યારે ઢેફાની માટી હટાવવામાં આવી, ત્યારે અંદરથી બાળકૃષ્ણની મનોહર મૂર્તિ પ્રગટ થઈ. આચાર્યે વિધિપૂર્વક તેની સ્થાપના કરી અને પૂજાનો ભાર પોતાના આઠ શિષ્યોને સોંપ્યો, જેમનાથી ઉડુપીના આઠ મઠ, અષ્ટ મઠ, બન્યા. કહે છે કે બલરામની એક મૂર્તિ પણ મળી હતી, જે મલ્પે પાસે વડભાંડેશ્વરમાં સ્થાપિત કરવામાં આવી. આજે પણ આઠે મઠ વારાફરતી કૃષ્ણની પૂજાની જવાબદારી સંભાળે છે, જેને પર્યાય કહે છે.

ઉડુપી શ્રીકૃષ્ણ — 4

ઘણી પેઢીઓ પછી, સોળમી સદીમાં, હાવેરી પાસેના બાડ ગામના તિમ્મપ્પ નાયક નામના એક સેનાનાયકનું જીવન બદલાઈ ગયું. યુદ્ધની હાર પછી તેમના મનમાં વૈરાગ્ય જાગ્યો અને તેઓ હરિભક્તિ તરફ વળી ગયા. સંત વ્યાસરાજના શિષ્ય બનીને તેઓ કનકદાસના નામે પ્રસિદ્ધ થયા, અને કાગિનેલેના આદિકેશવના નામે કન્નડમાં સરળ પણ ઊંડાં ભક્તિપદો રચવા લાગ્યા, જે આજે પણ ગામેગામ ગવાય છે.

ઉડુપી શ્રીકૃષ્ણ — 5

એક વાર કનકદાસ શ્રીકૃષ્ણનાં દર્શનની ઝંખના લઈને ઉડુપી પહોંચ્યા. પણ એ સમયના જાતિભેદને કારણે તેમને મંદિરની અંદર જવા દેવામાં ન આવ્યા. કનકદાસે કોઈ સાથે ઝઘડો ન કર્યો. તેઓ મંદિરની પાછલી, પશ્ચિમી દીવાલ પાસે રોકાઈ ગયા અને દિવસ-રાત ત્યાં જ બેસીને કૃષ્ણને પોકારતા અને તેમના માટે પદો ગાતા રહ્યા. તેમના મનમાં કોઈ કડવાશ નહોતી, બસ એક આશા હતી કે પ્રભુ એક વાર તેમની તરફ જોઈ લે.

ઉડુપી શ્રીકૃષ્ણ — 6

પરંપરા કહે છે કે ભક્તનો પોકાર સાંભળી અંદરની મૂર્તિ પશ્ચિમ તરફ ફરી ગઈ અને પાછલી દીવાલમાં તિરાડ પડી ગઈ. એ જ તિરાડમાંથી કનકદાસે મન ભરીને પોતાના પ્રભુનાં દર્શન કર્યાં. એ જગ્યાએ પછી એક બારી બનાવવામાં આવી, જેને કનકન કિંડી, એટલે કે કનકની બારી, કહે છે. આજે પણ ઉડુપીમાં કૃષ્ણ પશ્ચિમ તરફ મુખ રાખીને બિરાજે છે, અને ભક્તો નવ છિદ્રોવાળી ચાંદીની નવગ્રહ બારીમાંથી તેમનાં દર્શન કરે છે. આ કથા કહે છે કે પ્રભુ માટે ભક્તનો પ્રેમ જ સૌથી મોટી ઓળખ છે. ઉડુપીના બાળકૃષ્ણ સૌ પર કૃપા કરે.

સ્રોત

મધ્વાચાર્યને મૂર્તિ મળવાની કથા ઉડુપીના મઠોની પરંપરા છે, અને કનકદાસ તથા કનકન કિંડીની કથા કર્ણાટકની ભક્તિ-પરંપરા. મૂર્તિના દ્વારકાથી આવવા જેવી કેટલીક વિગતો જુદા જુદા રૂપે સંભળાવાય છે.

વધુ કથાઓ

કથાઓ જુઓ અને સાંભળો — મફત ઍપડાઉનલોડApp Store