ଉଡୁପି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ: ମଧ୍ୱାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବାଳକୃଷ୍ଣ ଓ କନକଦାସଙ୍କ ଝରକା
ଉଡୁପି, କର୍ଣ୍ଣାଟକ

କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଉପକୂଳ ନଗର ଉଡୁପିରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜଣେ ବାଳକ ରୂପରେ ବିରାଜମାନ, ଗୋଟିଏ ହାତରେ ମନ୍ଥନ ଦଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଦଉଡ଼ି ଧରି। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ତେର ଶତାବ୍ଦୀରେ ଶ୍ରୀ ମଧ୍ୱାଚାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ସମୁଦ୍ରରୁ ଆସିଥିବା ଏକ ଜାହାଜରେ ପାଇଥିଲେ, ଆଉ ଷୋହଳ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭକ୍ତ-କବି କନକଦାସଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ପଶ୍ଚିମ ଆଡ଼କୁ ବୁଲିଯାଇଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ଉଡୁପିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଏକ ଛୋଟ ଝରକାରୁ ହୁଏ।
କୁହାଯାଏ, ଦ୍ୱାରକାରେ ରୁକ୍ମିଣୀ ବାଳକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏକ ସୁନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତିର ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସେଥିରେ ଛୋଟ କୃଷ୍ଣ ମନ୍ଥନ ଦଣ୍ଡ ଓ ଦଉଡ଼ି ଧରି ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେମିତି ଯଶୋଦା ମା'ଙ୍କ ଅଗଣାରେ ଦହି ମନ୍ଥିବାକୁ ଜିଦ କରୁଛନ୍ତି। ଦ୍ୱାରକା ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଯିବା ପରେ ସେହି ମୂର୍ତ୍ତି ଗୋପୀଚନ୍ଦନ ମାଟି ତଳେ ପୋତି ହୋଇ ରହିଗଲା। ଯୁଗ ଯୁଗ ପରେ ଜଣେ ବ୍ୟବସାୟୀ ସେହି ମାଟି ଗୋଲାକୁ ସାଧାରଣ ଗୋପୀଚନ୍ଦନ ଭାବି ନିଜ ଜାହାଜରେ ଓଜନ ସନ୍ତୁଳନ ରଖିବା ପାଇଁ ଲଦିନେଲେ।

ସେହି ଜାହାଜ ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ ଧରି ଚାଲି ଉଡୁପି ପାଖ ମଲ୍ପେ ସମୁଦ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିଲା କି ନାହିଁ, ଭୟଙ୍କର ତୋଫାନ ଉଠିଲା। ଉଚ୍ଚ ଢେଉ ଜାହାଜକୁ ଗିଳିଦେବାକୁ ଆତୁର ଥିଲା। ସେତେବେଳେ କୂଳରେ ଶ୍ରୀ ମଧ୍ୱାଚାର୍ଯ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିଲେ। ନାଉରିଆମାନଙ୍କୁ ବିପଦରେ ଦେଖି ସେ ନିଜ ଉତ୍ତରୀୟ, ଅର୍ଥାତ୍ କାନ୍ଧରେ ରଖିଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ପବନରେ ହଲାଇଲେ। ପରମ୍ପରା କୁହେ ଯେ ତୋଫାନ ଅଟକିଗଲା ଓ ଜାହାଜ ସୁରକ୍ଷିତ କୂଳରେ ଲାଗିଲା।

ଜାହାଜର ମାଲିକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚରଣରେ ପଡ଼ି କହିଲେ, ଯାହା ଚାହାନ୍ତି ନେଇଯାଆନ୍ତୁ। ମଧ୍ୱାଚାର୍ଯ୍ୟ ସୁନା-ରୁପା କିଛି ମାଗିଲେ ନାହିଁ; ସେ କେବଳ ସେହି ଗୋପୀଚନ୍ଦନ ଗୋଲା ମାଗିଲେ ଯାହା ଜାହାଜରେ ଓଜନ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଥିଲା। ବ୍ୟବସାୟୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଖୁସିରେ ଦେଇଦେଲେ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ସେହି ଭାରି ଗୋଲାକୁ ଉଠାଇ ଉଡୁପି ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଲେ। କୁହାଯାଏ, ବାଟସାରା ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଝରିଚାଲିଲା, ଯାହା ପରେ ଦ୍ୱାଦଶ ସ୍ତୋତ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

ଉଡୁପିରେ ଯେତେବେଳେ ଗୋଲାର ମାଟି ହଟାଗଲା, ଭିତରୁ ବାଳକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନୋହର ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ତାହାର ସ୍ଥାପନା କଲେ ଓ ପୂଜାର ଭାର ନିଜ ଆଠ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କଠାରୁ ଉଡୁପିର ଆଠ ମଠ, ଅଷ୍ଟ ମଠ, ଗଠିତ ହେଲା। କୁହାଯାଏ, ବଳରାମଙ୍କ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ମିଳିଥିଲା, ଯାହା ମଲ୍ପେ ପାଖ ୱଡଭାଣ୍ଡେଶ୍ୱରରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଆଜି ବି ଆଠ ମଠ ପାଳି ପାଳି କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୂଜାର ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅନ୍ତି, ଯାହାକୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟ କୁହାଯାଏ।

ଅନେକ ପିଢ଼ି ପରେ, ଷୋହଳ ଶତାବ୍ଦୀରେ, ହାବେରୀ ପାଖ ବାଡ ଗାଁର ତିମ୍ମପ୍ପ ନାୟକ ନାମକ ଜଣେ ସେନାନାୟକଙ୍କ ଜୀବନ ବଦଳିଗଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜୟ ପରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ବୈରାଗ୍ୟ ଜାଗିଲା ଓ ମନ ହରି-ଭକ୍ତି ଆଡ଼କୁ ମୋଡ଼ିହେଲା। ସନ୍ଥ ବ୍ୟାସରାଜଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ ସେ କନକଦାସ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଆଉ କାଗିନେଲେର ଆଦିକେଶବଙ୍କ ନାମରେ କନ୍ନଡ଼ରେ ସରଳ କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି-ପଦ ରଚନା କଲେ, ଯାହା ଆଜି ବି ଗାଁ ଗାଁରେ ଗାନ କରାଯାଏ।

ଥରେ କନକଦାସ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲାଳସାରେ ଉଡୁପି ପହଞ୍ଚିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟର ଜାତି-ଭେଦ ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ଦିଆଗଲା ନାହିଁ। କନକଦାସ କାହା ସହ କଳି କଲେ ନାହିଁ। ସେ ମନ୍ଦିରର ପଛ, ପଶ୍ଚିମ କାନ୍ଥ ପାଖରେ ରହିଗଲେ ଓ ଦିନରାତି ସେଇଠି ବସି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପଦ ଗାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି କଟୁତା ନଥିଲା, କେବଳ ଗୋଟିଏ ଆଶା ଥିଲା ଯେ ପ୍ରଭୁ ଥରେ ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁବେ।

ପରମ୍ପରା କୁହେ ଯେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣି ଭିତରର ମୂର୍ତ୍ତି ପଶ୍ଚିମ ଆଡ଼କୁ ବୁଲିଗଲେ ଓ ପଛ କାନ୍ଥରେ ଫାଟ ପଡ଼ିଗଲା। ସେହି ଫାଟ ଦେଇ କନକଦାସ ମନ ଭରି ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ। ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପରେ ଏକ ଝରକା ତିଆରି ହେଲା, ଯାହାକୁ କନକନ କିଣ୍ଡି, ଅର୍ଥାତ୍ କନକଙ୍କ ଝରକା କୁହାଯାଏ। ଆଜି ବି ଉଡୁପିରେ କୃଷ୍ଣ ପଶ୍ଚିମମୁଖୀ, ଆଉ ଭକ୍ତମାନେ ନଅଟି ଛିଦ୍ର ଥିବା ରୁପାର ନବଗ୍ରହ ଝରକାରୁ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଏହି କଥା କହେ ଯେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରେମ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରିଚୟ। ଉଡୁପିର ବାଳକୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।
ଉତ୍ସ
ମଧ୍ୱାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତି ମିଳିବାର କଥା ଉଡୁପିର ମଠଗୁଡ଼ିକର ପରମ୍ପରା, ଆଉ କନକଦାସ ଓ କନକନ କିଣ୍ଡିର କଥା କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଭକ୍ତିପରମ୍ପରା । ମୂର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାରକାରୁ ଆସିବା ଭଳି କିଛି ବିବରଣୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଶୁଣାଯାଏ ।