କୁକ୍କେ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ: ବାସୁକୀଙ୍କୁ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟଙ୍କ ଶରଣ ମିଳିଲା
ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ, ଦକ୍ଷିଣ କନ୍ନଡ଼, କର୍ଣ୍ଣାଟକ

କର୍ଣ୍ଣାଟକର ପଶ୍ଚିମଘାଟରେ କୁମାରଧାରା ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା କୁକ୍କେ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟରେ ଶିବ-ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ମୁରୁଗନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ନାଗରାଜ ବାସୁକିଙ୍କ ସହ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି। ସ୍ଥଳ-ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଭୟରେ ଲୁଚିଥିବା ବାସୁକି ଏଠାରେ ହିଁ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଆଉ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ସାଙ୍ଗରେ ରହିବାର ବଚନ ଦେଲେ। ସେଥିପାଇଁ ଏହା ନାଗ-ଭକ୍ତିର ଏକ ବଡ଼ ତୀର୍ଥ।
ଏହି କଥାର ମୂଳ ମହାଭାରତର ଆଦି ପର୍ବରେ ଅଛି। ଋଷି କଶ୍ୟପଙ୍କର ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, କଦ୍ରୁ ଓ ବିନତା। କଦ୍ରୁ ନାଗମାନଙ୍କ ମାତା ହେଲେ ଓ ବିନତା ଗରୁଡ଼ଙ୍କ। ଏକ ସର୍ତ୍ତରେ ଛଳନାରେ ହାରି ବିନତାଙ୍କୁ କଦ୍ରୁଙ୍କ ଦାସୀ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଗରୁଡ଼ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅମୃତ ଆଣି ନିଜ ମାଙ୍କୁ ଦାସତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେହି ଛଳନାକୁ ସେ କେବେ ଭୁଲିପାରିଲେ ନାହିଁ ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଗଲେ। ସେବେଠାରୁ ନାଗମାନେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଛାଇକୁ ମଧ୍ୟ ଡରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ନାଗମାନଙ୍କ ରାଜା ବାସୁକି ସେହି, ଯିଏ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନରେ ଦଉଡ଼ି ହୋଇଥିଲେ ଓ ଯାହାଙ୍କୁ ଶିବ ନିଜ ବେକରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ବାରମ୍ବାର ଆକ୍ରମଣରୁ ନିଜ କୁଳକୁ ବଞ୍ଚାଇବାର କୌଣସି ଉପାୟ ନ ଦେଖି ବାସୁକି ପଶ୍ଚିମଘାଟର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଲେ। କୁମାର ପର୍ବତ ପାଖରେ ବିଲଦ୍ୱାର ନାମକ ଏକ ଗୁମ୍ଫାରେ ଲୁଚି ସେ ଶିବଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କଲେ ଓ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିଚାଲିଲେ।

ବାସୁକିଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଓ କହିଲେ, ଡର ନାହିଁ। ମୋ ପୁତ୍ର ଷଣ୍ମୁଖ, ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ, ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିବ। ସେ ତୁମକୁ ଶରଣ ଦେବ ଓ ସର୍ବଦା ତୁମ ସହ ରହିବ। ବାସୁକି ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ଏହି ବଚନ ନିଜ ହୃଦୟରେ ରଖିଲେ। ଗୁମ୍ଫାର ଅନ୍ଧାରରେ, ଯେଉଁଠି ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପହଞ୍ଚୁନଥିଲା, ସେ ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଗମନର ଅପେକ୍ଷା କଲେ, ଆଉ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଚାଲିଲା।

ସେହି ସମୟରେ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ସେନାପତି ହୋଇ ତାରକାସୁର, ଶୂରପଦ୍ମ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସାଥୀ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ବିଜୟ ପାଇ ସେ ଗଣେଶ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସହ କୁମାର ପର୍ବତରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଭବ୍ୟ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ଆଉ କୃତଜ୍ଞତାରେ ନିଜ କନ୍ୟା ଦେବସେନାଙ୍କ ବିବାହ ତାଙ୍କ ସହ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ସ୍ୱୀକାର କଲେ।

ମାର୍ଗଶିର ଶୁକ୍ଳ ଷଷ୍ଠୀ ଦିନ କୁମାର ପର୍ବତରେ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଓ ଦେବସେନାଙ୍କ ବିବାହ ହେଲା, ଯାହାଙ୍କୁ ତାମିଲ ଭକ୍ତମାନେ ଦେବୟାନୈ କୁହନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସିଲେ। ସ୍ଥଳ-ପୁରାଣ କୁହେ ଯେ ବିବାହ ପରେ ହୋଇଥିବା ମହାଭିଷେକର ଜଳ ପର୍ବତରୁ ବହି ଏକ ନଦୀ ହେଲା, ଯାହାକୁ କୁମାରଧାରା କୁହାଯାଏ। ଏହି ତିଥିରେ ଆଜି ବି ଏଠାରେ ଚମ୍ପା ଷଷ୍ଠୀ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରାଯାଏ।

ସେତେବେଳେ ଶିବଙ୍କ ବଚନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ବିଲଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଆସି ବାସୁକିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ବାସୁକି ହାତ ଯୋଡ଼ି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଓ ମୋ କୁଳକୁ ନିଜ ଶରଣରେ ରଖନ୍ତୁ। ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ ଯେ ସେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ନିଜ ପରମ ଭକ୍ତଙ୍କ ସହ ସର୍ବଦା ନିବାସ କରିବେ। ସେଥିପାଇଁ କୁକ୍କେର ଗର୍ଭଗୃହରେ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଓ ବାସୁକି ଏକାସାଙ୍ଗରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି, ଭକ୍ତ ଓ ଭଗବାନ ଗୋଟିଏ ଆସନରେ।

ଆଜି ବି ଭକ୍ତମାନେ କୁମାରଧାରାରେ ସ୍ନାନ କରି ମନ୍ଦିରରେ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି। ନାଗ-ଦେବତାଙ୍କଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖୁଥିବା ପରିବାରମାନେ ଏଠାରେ ସର୍ପ-ସଂସ୍କାର ଓ ନାଗ-ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଭଳି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାନ୍ତି, ଆଉ ଚମ୍ପା ଷଷ୍ଠୀରେ ବଡ଼ ରଥୋତ୍ସବ ହୁଏ। ଏହି କଥା କହେ ଯେ ଯିଏ ଡରି ଶରଣ ମାଗେ, ପ୍ରଭୁ ତାକୁ ଖାଲି ହାତରେ ଫେରାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ଡରୁଥିବା ଗୋଟିଏ ନାଗ ହେଉ ପଛେ। କୁକ୍କେ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ କରନ୍ତୁ।
ଉତ୍ସ
ଗରୁଡ଼ ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁତାର କଥା ମହାଭାରତ, ଆଦି ପର୍ବ (ଆସ୍ତୀକ ପର୍ବ)ରେ ଅଛି । ବାସୁକୀଙ୍କ ବିଳଦ୍ୱାରରେ ତପସ୍ୟା, ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ-ଦେବସେନାଙ୍କ ବିବାହ ଓ କୁମାରଧାରାର ଉତ୍ପତ୍ତି କୁକ୍କେ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟର ସ୍ଥଳପୁରାଣ ପରମ୍ପରା, ଯାହାକୁ ମନ୍ଦିର ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ସହ୍ୟାଦ୍ରି ଖଣ୍ଡ ସହ ଯୋଡ଼େ ।