କାଶୀ ବିଶ୍ୱନାଥ: ଅବିମୁକ୍ତ କାଶୀ: ଶିବ ଯିଏ କାଶୀକୁ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ
ବାରାଣସୀ (କାଶୀ), ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ

ବାରାଣସୀର କାଶୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଭଗବାନ ଶିବ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ରୂପରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି, ଯାହା ବାରଟି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ପୁରାଣ କାଶୀକୁ ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର କୁହନ୍ତି, ଅର୍ଥାତ୍ ସେହି ଧାମ ଯାହାକୁ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ମାନ୍ୟତା ଅଛି ଯେ ଏଠାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ତାରକ ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି।
ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର କାଶୀ ଖଣ୍ଡରେ କଥା ଅଛି ଯେ ବହୁତ ପୁରୁଣା କାଳରେ ପୃଥିବୀରେ ଲମ୍ବା ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଲା। ଲୋକେ ଭୋକରେ ବେହାଲ ଥିଲେ ଓ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟକି ଯାଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ରିପୁଞ୍ଜୟ ନାମକ ଜଣେ ତପସ୍ୱୀ, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ କାଶୀରୁ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରିପୁଞ୍ଜୟ ଏକ ସର୍ତ୍ତ ରଖିଲେ: ମୋ ରାଜତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଲୋକରେ ରହନ୍ତୁ ଓ ପୃଥିବୀର କାମରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ନ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ମଣିଷ ନିଜ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଓ ଧର୍ମରେ ବଞ୍ଚିବ। ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ତ୍ତ ମାନିନେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଦିବୋଦାସ ନାମ ଦେଲେ।

କିନ୍ତୁ କାଶୀ ତ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ନିଜ ଘର ଥିଲା। ସଂସାରର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶିବ ମଧ୍ୟ ଏହି ସର୍ତ୍ତ ମାନିଲେ ଓ ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହ ମନ୍ଦାର ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଯିବା ବେଳେ ସେ କାଶୀରେ ନିଜ ଉପସ୍ଥିତି ଗୋଟିଏ ଲିଙ୍ଗରେ ଛାଡ଼ିଗଲେ, ଯାହାକୁ ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର କୁହାଯାଏ। ଦିବୋଦାସ ଏପରି ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାସନ କଲେ ଯେ କାଶୀରେ କେହି ଦୁଃଖୀ ରହିଲେ ନାହିଁ, କେହି ଅଧର୍ମୀ ବି ନୁହେଁ। ସମୟରେ ବର୍ଷା ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ଓ ପ୍ରଜା ସୁଖୀ ହେଲେ।

ମନ୍ଦାର ପର୍ବତରେ କାଶୀ ବିନା ଶିବଙ୍କ ମନ ଲାଗୁନଥିଲା। ସେ ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ ଯେ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଖୋଜନ୍ତୁ, ଯେପରି ତାଙ୍କ ଅଧିକାର ଶେଷ ହେବ। ଯୋଗିନୀମାନେ ଅନେକ ବେଶ ଧରି କାଶୀରେ ବୁଲିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦୋଷ ପାଇଲେ ନାହିଁ, ଆଉ କାଶୀରେ ଏପରି ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ ଯେ ସେଇଠି ରହିଗଲେ। ତା'ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ଗଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୋଷ ପାଇଲେ ନାହିଁ ଓ କାଶୀର ପ୍ରେମରେ ସେଇଠି ରହିଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଆସିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଯେଉଁଥିରୁ ସେହି ଘାଟର ନାମ ଦଶାଶ୍ୱମେଧ ହେଲା, ଆଉ ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇଠି ରହିଗଲେ।

ଏହା ପରେ ଶିବ ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ, ଆଉ ତା'ପରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ। ଗଣେଶ ଜଣେ ଜ୍ୟୋତିଷୀ ହୋଇ କାଶୀକୁ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଜିଣିଲେ, ଆଉ ରାଜାଙ୍କ ମନକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୈରାଗ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ମୋଡ଼ିଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ଢୁଣ୍ଢିରାଜ ବିନାୟକ ରୂପରେ କାଶୀରେ ହିଁ ରହିଗଲେ। ଶେଷରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ରୂପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ। ଦିବୋଦାସ ରାଜପାଟରୁ ଆଗରୁ ହିଁ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇସାରିଥିଲେ; ସେ ବୁଝିଗଲେ ଯେ ଯେକୌଣସି ରାଜ୍ୟଠାରୁ ବଡ଼ ଶିବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ।

ଦିବୋଦାସ କାଶୀରେ ଏକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ରାଜ୍ୟ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ଆଉ କଥା ଅନୁସାରେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ବସି ଶିବଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। କାଶୀର ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ ହେଲା। ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ଶିବ ମାତା ପାର୍ବତୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ କାଶୀକୁ ଫେରିଲେ। ସାରା ନଗରୀ ଶଙ୍ଖ, ଘଣ୍ଟି ଓ ହର ହର ମହାଦେବ ଜୟଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜରି ଉଠିଲା, ଆଉ ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ଦୀପ ଝଲମଲ ହୋଇଉଠିଲା।

ଫେରି ଶିବ କହିଲେ, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ନଗରୀକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ। ସେଥିପାଇଁ କାଶୀକୁ ଅବିମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଶିବ କେବେ ମୁକ୍ତ କଲେ ନାହିଁ, କେବେ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ। ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ମାନନ୍ତି ଯେ କାଶୀ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଉପରେ ଅଛି ଓ ପ୍ରଳୟରେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଆଉ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ଘାଟରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କାନରେ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ତାରକ ମନ୍ତ୍ର କୁହନ୍ତି।

ଆଜି ବି କାଶୀ ଆସୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ଗଙ୍ଗା ସ୍ନାନ କରି ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ଆଉ ବହୁ ଲୋକ କାଶୀର କୋତୱାଲ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା କାଳ ଭୈରବ ଓ ଢୁଣ୍ଢିରାଜ ଗଣେଶଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି। ଏହି କଥା କହେ ଯେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଘର ଓ ନିଜ ଭକ୍ତ କେତେ ପ୍ରିୟ। ବାବା ବିଶ୍ୱନାଥ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତିର ମାର୍ଗ ଦେଖାନ୍ତୁ।
ଉତ୍ସ
ଦିବୋଦାସ, କାଶୀରୁ ଶିବଙ୍କ ଚାଲିଯିବା ଓ ଫେରିବାର କଥା ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର କାଶୀ ଖଣ୍ଡରେ ଅଛି, ଏଠାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ; କାଶୀକୁ ଅବିମୁକ୍ତ କହିବାର ପରମ୍ପରା ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ମିଳେ; ତ୍ରିଶୂଳ ଉପରେ କାଶୀ ଓ ତାରକ ମନ୍ତ୍ରର କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ।