MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglish
AndroidiOS

दत्त जयंती — कथा आणि महत्त्व

दत्त जयंती — कधी आहे

  • 23 डिसेंबर 2026, बुधवार
  • 13 डिसेंबर 2027, सोमवार
पौर्णिमा तिथी23 डिसेंबर, 10:48 AM ते 24 डिसेंबर, 6:58 AM
चंद्रोदय5:25 PM
सूर्योदय · सूर्यास्त7:08 AM · 6:07 PM

वेळा मुंबई साठी आहेत · 23 डिसेंबर 2026

हा दिवस का साजरा करतात?

मार्गशीर्ष पौर्णिमेला भगवान दत्तात्रेयांचा जन्मोत्सव साजरा होतो. अत्री ऋषी आणि सती अनसूया यांचे हे पुत्र ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश या तिघांचे एकत्र रूप मानले जातात. आदिगुरू म्हणून महाराष्ट्रात घरोघरी आणि गाणगापूर, नरसोबाची वाडी, औदुंबर, माहूर अशा दत्तक्षेत्रांत हा दिवस मोठ्या श्रद्धेने साजरा होतो.

कथा

कथा अशी आहे की अत्री ऋषी आणि त्यांच्या पत्नी अनसूया एका शांत आश्रमात राहत होते. अनसूया म्हणजे जिच्या मनात कुणाविषयीही असूया नाही, आणि त्या खरोखरच तशाच होत्या. त्यांचे पातिव्रत्य, तप आणि अतिथिसेवा तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध होती. त्यांच्या दारातून कोणताही भुकेला अतिथी कधी रिकाम्या पोटी परत गेला नाही, आणि देवसुद्धा त्यांच्या पुण्याचे गुणगान करत.

ही कीर्ती ऐकून ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांनी अनसूयेची परीक्षा पाहायचे ठरवले. एके दिवशी अत्री ऋषी स्नान-संध्येसाठी नदीवर गेले असताना, तिघे देव ब्राह्मण अतिथींच्या वेशात आश्रमाच्या दारी आले आणि भिक्षा मागू लागले. अनसूयेने आदराने त्यांना आसन दिले. तेव्हा अतिथींनी एक विचित्र अट घातली, की अनसूयेने वस्त्रांचा त्याग करून भोजन वाढले तरच आम्ही जेवू, नाहीतर उपाशी परत जाऊ.

क्षणभर अनसूया स्तब्ध झाल्या. अतिथीला उपाशी परत पाठवणे धर्माला सोडून होते, आणि ही अट मान्य करणे त्यांच्या मर्यादेला सोडून. त्यांनी डोळे मिटून पतीच्या चरणांचे आणि भगवंताचे ध्यान केले, आणि मनात उत्तर उमटले. हातात पवित्र जल घेऊन त्यांनी ते तिघा अतिथींवर शिंपडले. त्याच क्षणी तिघे देव तान्ही बाळे झाले. आता आई आणि लेकरांमध्ये कसलाच संकोच उरला नाही. अनसूयेने तिघांना मायेने मांडीवर घेऊन भरवले, पाळण्यात निजवले आणि अंगाई गायली.

अत्री ऋषी परतले, तेव्हा पाळण्यातली तीन तेजस्वी बाळे पाहून त्यांनी आपल्या तपोबलाने सारे जाणले आणि बाळांना नमस्कार केला. इकडे सरस्वती, लक्ष्मी आणि पार्वती आपल्या पतींचा शोध घेत काळजीत पडल्या होत्या. शोधत शोधत त्या अत्रींच्या आश्रमात पोहोचल्या, आणि आपले पती पाळण्यात बाळरूपात खेळताना पाहून अनसूयेला विनवू लागल्या, माते, आमचे पती आम्हाला परत द्या.

अनसूयेने पुन्हा जल शिंपडले, आणि तिघे देव आपल्या मूळ रूपात प्रकट झाले. अनसूयेचे पातिव्रत्य आणि माया पाहून प्रसन्न झालेल्या त्रिमूर्तींनी वर मागायला सांगितले. अनसूया म्हणाल्या, माझ्या मांडीवर बाळ होऊन तुम्ही जे सुख दिले, ते कायम राहू द्या, तुम्ही माझे पुत्र म्हणून जन्माला या. त्रिमूर्तींनी तथास्तु म्हटले. योग्य वेळी ब्रह्मदेवांच्या अंशाने चंद्र, विष्णूंच्या अंशाने दत्त आणि शंकरांच्या अंशाने दुर्वास यांचा जन्म झाला.

असे सांगतात की चंद्र आणि दुर्वास आपापल्या मार्गाने जाताना आपला अंश दत्तातच ठेवून गेले. म्हणूनच दत्तात्रेय त्रिमुखी, तिन्ही देवांचे एकत्र रूप मानले जातात. दत्त म्हणजे दिलेला, कारण भगवंतांनी स्वतःलाच पुत्र म्हणून दिले, आणि आत्रेय म्हणजे अत्रींचा पुत्र. त्यांच्या सोबतचे चार श्वान चार वेदांचे, आणि गाय पृथ्वीचे प्रतीक मानली जाते. पृथ्वी, पाणी, आकाश अशा चोवीस गुरूंकडून शिकणारे आदिगुरू दत्तात्रेय सगळ्यांना योग्य मार्ग दाखवोत. श्री गुरुदेव दत्त.

कसा साजरा करतात

  • अनेक घरांत आणि मठांत दत्त जयंतीपूर्वी सात दिवस श्री गुरुचरित्राचे पारायण केले जाते, जे पौर्णिमेला पूर्ण होते.
  • पौर्णिमेला सायंकाळी प्रदोषकाळी दत्तजन्माचा सोहळा होतो; पाळण्यात दत्तमूर्ती ठेवून फुले उधळली जातात, पाळणा आणि आरती म्हटली जाते.
  • प्रसाद म्हणून सुंठ, खोबरे आणि साखर यांचा सुंठवडा वाटला जातो.
  • गाणगापूर, नरसोबाची वाडी, औदुंबर, माहूर, कारंजा आणि गिरनार येथे मोठे उत्सव होतात; औदुंबराच्या वृक्षाची पूजा आणि प्रदक्षिणा केली जाते.
  • दिवसभर 'श्री गुरुदेव दत्त' हा नामजप केला जातो.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

दत्त जयंती 2026 केव्हा आहे?

दत्त जयंती 2026 23 डिसेंबर 2026, बुधवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.

दत्त जयंती 2026 ची पूजा किंवा उपवासाची वेळ कोणती?

पौर्णिमा तिथी 23 डिसेंबर, 10:48 AM ते 24 डिसेंबर, 6:58 AM; चंद्रोदय 5:25 PM (दिल्ली)

दत्त जयंती का साजरा केला जातो?

मार्गशीर्ष पौर्णिमेला भगवान दत्तात्रेयांचा जन्मोत्सव साजरा होतो.

स्रोत

अनसूयेच्या परीक्षेची कथा श्री गुरुचरित्राच्या चौथ्या अध्यायात आणि लोकपरंपरेत प्रचलित आहे; भागवत पुराणाच्या चौथ्या स्कंधाच्या पहिल्या अध्यायात वेगळे रूप आहे, जिथे अत्रींच्या तपाने प्रसन्न होऊन त्रिमूर्ती तीन पुत्रांचा वर देतात. चोवीस गुरूंचा प्रसंग भागवत पुराणाच्या अकराव्या स्कंधात आहे.

शहरानुसार वेळ

आणखी कथा

कथा पाहा आणि ऐका — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store