गीता जयंती — कथा आणि महत्त्व

गीता जयंती — कधी आहे
- 20 डिसेंबर 2026, रविवार
- 9 डिसेंबर 2027, गुरुवार
| एकादशी तिथी | 19 डिसेंबर, 10:10 PM ते 20 डिसेंबर, 8:15 PM |
| पारणे (उपवास सोडणे): 21 डिसेंबर, 7:07 AM ते 9:19 AM | |
| सूर्योदय · सूर्यास्त | 7:06 AM · 6:06 PM |
वेळा मुंबई साठी आहेत · 20 डिसेंबर 2026
▶ यशोदेने कृष्णाच्या तोंडात काय पाहिले? — व्हिडिओ ›
हा दिवस का साजरा करतात?
मार्गशीर्ष शुक्ल एकादशीला कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर भगवान श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला भगवद्गीतेचा उपदेश केला. म्हणून हा दिवस गीतेचा जन्मदिवस मानला जातो. हाच दिवस मोक्षदा एकादशीचाही आहे.
कथा
कथा अशी आहे की, कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर कौरव आणि पांडवांच्या विशाल सेना समोरासमोर उभ्या होत्या. शंख वाजले होते आणि युद्ध सुरू होणारच होते. तेवढ्यात अर्जुन आपल्या सारथ्याला, श्रीकृष्णांना म्हणाला, हे केशवा, माझा रथ दोन्ही सेनांच्या मधोमध घेऊन चला, मला पाहायचे आहे की मला कोणाकोणाशी लढायचे आहे.

रथ मधोमध पोहोचला, तेव्हा अर्जुनाने समोर पाहिले. तिथे पितामह भीष्म होते, ज्यांच्या मांडीवर तो खेळला होता. गुरू द्रोणाचार्य होते, ज्यांनी त्याला धनुर्विद्या शिकवली होती. भाऊ, काका, मामा आणि मित्र होते. अर्जुनाचे मन थरथरले. त्याच्या हातातून गांडीव धनुष्य निसटू लागले. तो म्हणाला, केशवा, आपल्याच माणसांना मारून मिळालेले राज्य मला नको, मी युद्ध करणार नाही. आणि तो रथात खाली बसला.

तेव्हा श्रीकृष्ण गालातल्या गालात हसले आणि मोठ्या प्रेमाने समजावू लागले. ते म्हणाले, अर्जुना, आत्मा कधी जन्म घेत नाही आणि कधी मरतही नाही. जसा माणूस जुने कपडे काढून नवे घालतो, तसाच आत्मा एक शरीर सोडून दुसरे धारण करतो. म्हणून शोक करू नकोस. तू क्षत्रिय आहेस, अधर्माविरुद्ध उभे राहणे हा तुझा धर्म आहे. तुझा अधिकार फक्त कर्मावर आहे, त्याच्या फळावर नाही. फळाची चिंता सोडून, मला अर्पण करून तुझे कर्तव्य कर.

तरीही अर्जुनाच्या मनात प्रश्न होते. तेव्हा त्याने प्रार्थना केली, प्रभू, मला आपले खरे रूप पाहायचे आहे. श्रीकृष्णांनी त्याला दिव्य दृष्टी दिली आणि आपले विश्वरूप दाखवले. अर्जुनाने पाहिले की भगवंतांच्या एकाच शरीरात असंख्य मुखे, असंख्य डोळे आणि असंख्य बाहू आहेत. त्यांच्यात हजारो सूर्यांसारखे तेज होते. सारे लोक, सारे देव, संपूर्ण सृष्टी त्यांच्यातच सामावलेली होती. अर्जुन थरथरत हात जोडून म्हणाला, प्रभू, आता मला आपले तेच सौम्य रूप दाखवा. भगवंत पुन्हा हसत हसत श्रीकृष्ण झाले.

सगळा उपदेश ऐकून अर्जुन म्हणाला, हे अच्युता, माझा मोह नाहीसा झाला आहे, आता मी आपल्या आज्ञेचे पालन करीन. त्याने पुन्हा गांडीव हाती घेतले. हा संपूर्ण संवाद संजयाने आपल्या दिव्य दृष्टीने पाहून धृतराष्ट्र राजाला सांगितला होता.

गीतेचे सार दोन गोष्टींत आहे. आपले कर्तव्य मनापासून करा, पण त्याच्या फळाचा मोह ठेवू नका. आणि प्रत्येक काम भगवंताला अर्पण करून करा, म्हणजे मन शांत राहते. याच दिवशी मोक्षदा एकादशीचे व्रतही असते, ज्याबद्दल कथा आहे की राजा वैखानस यांनी या व्रताच्या पुण्याने आपल्या पितरांना मुक्ती मिळवून दिली. श्रीकृष्णांच्या वाणीने तुमच्या जीवनाचा मार्ग उजळून निघो.
कसा साजरा करतात
- घरात गीतेच्या पोथीची पूजा करून तिचे पठण केले जाते. संपूर्ण पठण जमले नाही, तर निदान एक अध्याय, जसे बारावा किंवा पंधरावा.
- श्रीकृष्णांना तुळशीपत्र, पिवळी फुले आणि लोणी खडीसाखरेचा नैवेद्य दाखवला जातो.
- मोक्षदा एकादशीचे व्रत आपल्या शक्तीनुसार केले जाते आणि दुसऱ्या दिवशी द्वादशीला पारणे केले जाते.
- या दिवसांत कुरुक्षेत्रात गीता महोत्सव होतो. मंदिरांमध्ये गीतापठण आणि प्रवचने होतात.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
गीता जयंती 2026 केव्हा आहे?
गीता जयंती 2026 20 डिसेंबर 2026, रविवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
गीता जयंती 2026 ची पूजा किंवा उपवासाची वेळ कोणती?
एकादशी तिथी 19 डिसेंबर, 10:10 PM ते 20 डिसेंबर, 8:15 PM (दिल्ली)
गीता जयंती का साजरा केला जातो?
मार्गशीर्ष शुक्ल एकादशीला कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर भगवान श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला भगवद्गीतेचा उपदेश केला.
स्रोत
महाभारत, भीष्मपर्व, अध्याय पंचवीस ते बेचाळीस, श्रीमद्भगवद्गीता; गीता जयंतीची तिथी परंपरेनुसार मानली जाते; मोक्षदा एकादशीची कथा एकादशी माहात्म्याच्या व्रतपरंपरेत आहे, जी ब्रह्मांड पुराणाशी जोडली जाते.