गुरुपौर्णिमा — कथा आणि महत्त्व

गुरुपौर्णिमा — कधी आहे
- 18 जुलै 2027, रविवार
| पौर्णिमा तिथी | 17 जुलै, 6:49 PM ते 18 जुलै, 9:15 PM |
| सूर्योदय · सूर्यास्त | 6:10 AM · 7:19 PM |
वेळा मुंबई साठी आहेत · 18 जुलै 2027
हा दिवस का साजरा करतात?
आषाढ महिन्याच्या पौर्णिमेला महर्षी वेदव्यासांचा जन्म झाला, ज्यांनी वेदांचे चार भाग केले आणि महाभारताची रचना केली. म्हणून हिला व्यासपौर्णिमा असेही म्हणतात. या दिवशी आपण आपल्या गुरूंचे स्मरण करतो, जे अज्ञानाचा अंधार दूर करून ज्ञानाचा प्रकाश देतात.
कथा
कथा अशी आहे की, फार पूर्वी यमुना नदीच्या मधोमध एका बेटावर महर्षी पराशर आणि सत्यवती यांना एक पुत्र झाला. त्याचा रंग सावळा होता आणि जन्म द्वीपावर, म्हणजे बेटावर झाला होता, म्हणून त्याला कृष्ण द्वैपायन म्हटले गेले. असे म्हणतात की ते बालक जन्मताच तप करण्याची इच्छा घेऊन वनाकडे निघाले, आणि आईला वचन दिले की तू जेव्हा जेव्हा माझी आठवण काढशील, तेव्हा मी येईन. परंपरा तो दिवस आषाढ पौर्णिमा मानते.

मोठे झाल्यावर त्यांनी खडतर तपश्चर्या केली. त्यांनी पाहिले की येणाऱ्या कलियुगात माणसाचे आयुष्य, स्मरणशक्ती आणि धीर कमी कमी होत जाईल. मग इतके विशाल वेदज्ञान एकाच वेळी कोण सांभाळणार? म्हणून त्यांनी एका वेदाचे चार भाग केले, ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद. हे चारही वेद त्यांनी आपल्या चार शिष्यांना, पैल, वैशंपायन, जैमिनी आणि सुमंतू यांना शिकवले. वेदांचे विभाजन केल्यामुळेच त्यांना वेदव्यास म्हणतात.

पुढे व्यासमुनींनी महाभारतासारख्या महान ग्रंथाची रचना केली, ज्यात भगवद्गीतेचे अमृतही आहे. कथा अशी आहे की ते सांगत गेले आणि लिहिण्यासाठी स्वतः गणपती आले. गणपतींनी अट घातली की मी न थांबता लिहीन. व्यासमुनी म्हणाले, ठीक आहे, पण प्रत्येक श्लोकाचा अर्थ समजून घेऊनच लिहावे. अशा प्रकारे ज्ञान आणि बुद्धी यांच्या मिलनातून महाभारत पूर्ण झाले. परंपरेत अठरा पुराणांची रचनाही व्यासमुनींशी जोडली जाते.

व्यासमुनींचे शिष्य दरवर्षी त्यांच्या जन्मदिवशी त्यांची पूजा करत असत. हळूहळू हाच दिवस प्रत्येक गुरूच्या सन्मानाचा दिवस बनला. असे म्हणतात की गुरू या शब्दात गु म्हणजे अंधार आणि रु म्हणजे तो दूर करणारा. जो आपल्याला अंधारातून प्रकाशाकडे नेतो, तोच गुरू. म्हणूनच आपल्या परंपरेत गुरूचे स्थान अतिशय उच्च मानले गेले आहे.

हीच पौर्णिमा बौद्ध परंपरेतही पवित्र मानली जाते, कारण अशी मान्यता आहे की याच दिवशी भगवान बुद्धांनी सारनाथ येथे आपला पहिला उपदेश दिला.

गुरुपौर्णिमा आपल्याला आठवण करून देते की आईवडील, शिक्षक आणि आपल्याला काहीतरी चांगले शिकवणारी प्रत्येक व्यक्ती आपले गुरू आहेत. आजच्या दिवशी त्यांच्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करा. महर्षी वेदव्यास आणि सर्व गुरूंचा आशीर्वाद तुमच्या आयुष्यात ज्ञानाचा दिवा सदैव तेवत ठेवो.
कसा साजरा करतात
- सकाळी स्नान करून महर्षी वेदव्यास आणि आपल्या इष्टदेवतेची पूजा करावी.
- आपले गुरू, शिक्षक किंवा आईवडील यांच्या पाया पडून आशीर्वाद घ्यावा आणि फुले, वस्त्र, फळे किंवा दक्षिणा अर्पण करावी.
- ज्यांना कोणी दीक्षागुरू नाहीत, त्यांनी भगवंतांनाच गुरू मानून पूजा करावी किंवा गीतेसारख्या ग्रंथाचे पठण करावे.
- मठांमध्ये आणि आश्रमांमध्ये व्यासपूजा होते, आणि संन्याशांचा चातुर्मास याच वेळेपासून सुरू होतो.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
गुरुपौर्णिमा 2027 केव्हा आहे?
गुरुपौर्णिमा 2027 18 जुलै 2027, रविवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
गुरुपौर्णिमा 2027 ची पूजा किंवा उपवासाची वेळ कोणती?
पौर्णिमा तिथी 17 जुलै, 6:49 PM ते 18 जुलै, 9:15 PM (दिल्ली)
गुरुपौर्णिमा का साजरा केला जातो?
आषाढ महिन्याच्या पौर्णिमेला महर्षी वेदव्यासांचा जन्म झाला, ज्यांनी वेदांचे चार भाग केले आणि महाभारताची रचना केली.
स्रोत
व्यासमुनींचा जन्म महाभारताच्या आदिपर्वात; वेदविभाजन विष्णुपुराण आणि भागवत पुराणात; गणपतींनी महाभारत लिहिल्याची कथा आणि आषाढ पौर्णिमेला जन्म झाल्याची मान्यता परंपरेतून; बुद्धांचा पहिला उपदेश बौद्ध परंपरेनुसार.