କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା — କଥା ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟ

କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା — କେବେ
- 24 ନଭେମ୍ବର 2026, ମଙ୍ଗଳବାର
- 14 ନଭେମ୍ବର 2027, ରବିବାର
| ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥି | 23 ନଭେମ୍ବର, 11:43 PM ଠାରୁ 24 ନଭେମ୍ବର, 8:24 PM ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ |
| ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ | 4:45 PM |
| ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ · ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ | 6:01 AM · 5:05 PM |
ସମୟ ଭୁବନେଶ୍ୱର ପାଇଁ · 24 ନଭେମ୍ବର 2026
ଏହି ଦିନ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଭଗବାନ ଶିବ ତ୍ରିପୁରାସୁରର ତିନୋଟି ଉଡ଼ନ୍ତା ନଗରକୁ ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ ଓ ତ୍ରିପୁରାରି କୁହାଗଲେ। ଏହି ବିଜୟର ଖୁସିରେ ଦେବତାମାନେ କାଶୀରେ ଦୀପ ଜାଳିଥିଲେ, ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଦିନକୁ ଦେବ ଦୀପାବଳି ବି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦୀପଦାନର ବଡ଼ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି।
କଥା
କଥା ଅନୁସାରେ ତାରକାସୁର ନାମକ ଅସୁରର ତିନି ପୁଅ ଥିଲେ, ତାରକାକ୍ଷ, କମଳାକ୍ଷ ଓ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ। ତିନିହେଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଠୋର ତପସ୍ୟା କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରକଟ ହେବାରୁ ସେମାନେ ଅମର ହେବାର ବର ମାଗିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, ଯିଏ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ତାର ଅନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ, ଆଉ କିଛି ମାଗ।

ସେତେବେଳେ ତିନି ଭାଇ ଚତୁରତାର ସହ ବର ମାଗିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, ଆମ ପାଇଁ ଏମିତି ତିନୋଟି ନଗର ତିଆରି ହେଉ ଯାହା ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବ। ଗୋଟିଏ ସୁନାର ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଗୋଟିଏ ରୁପାର ଆକାଶରେ ଓ ଗୋଟିଏ ଲୁହାର ପୃଥିବୀରେ। ଏହି ତିନି ନଗର ହଜାର ବର୍ଷରେ କେବଳ ଥରେ ଗୋଟିଏ ଧାଡ଼ିରେ ଆସନ୍ତୁ, ଆଉ ସେତେବେଳେ ହିଁ କେହି ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ତିନିଟିକୁ ଭେଦ କରିପାରୁ, ନହେଲେ ଆମକୁ କେହି ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମା ତଥାସ୍ତୁ କହିଲେ, ଆଉ ଅସୁରଙ୍କ ଶିଳ୍ପୀ ମୟ ଦାନବ ଏହି ତିନୋଟି ଅଦ୍ଭୁତ ନଗର ଗଢ଼ିଲା। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ହିଁ ତ୍ରିପୁର କୁହାଗଲା।

ବର ପାଇ ତିନି ଭାଇ ଅହଙ୍କାରରେ ମାତିଗଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଉଡ଼ନ୍ତା ନଗର ସହିତ ଯେଉଁଠିକି ଇଚ୍ଛା ପହଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ ଓ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମଣିଷଙ୍କୁ ହଇରାଣ କରୁଥିଲେ। ଦୁଃଖୀ ହୋଇ ସବୁ ଦେବତା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

ଭଗବାନ ଶିବ ଅସୁରଙ୍କ ଅନ୍ତ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ। ସେତେବେଳେ ସାରା ସୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଲାଗିଗଲା। ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ରଥ ହେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସେହି ରଥର ଚକ ହେଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସାରଥି ହେଲେ। ମେରୁ ପର୍ବତ ଧନୁ ହେଲା, ବାସୁକୀ ନାଗ ତାର ଗୁଣ ହେଲେ, ଆଉ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ବାଣ ହୋଇ ସେଥିରେ ସମାଇଗଲେ, ଯାହାର ମୁନରେ ଅଗ୍ନି ଦେବ ଥିଲେ।

ଶିବ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ, ଯେମିତି ତିନି ନଗର ଗୋଟିଏ ଧାଡ଼ିରେ ଆସିଲା, ମହାଦେବ ଗୋଟିଏ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ଆଖି ପିଛୁଳାକେ ତିନି ନଗର ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା ଓ ଅସୁରଙ୍କ ଆତଙ୍କ ଶେଷ ହେଲା। ଏଥିରୁ ହିଁ ଶିବ ତ୍ରିପୁରାରି, ଅର୍ଥାତ୍ ତ୍ରିପୁରର ଶତ୍ରୁ କୁହାଗଲେ।

ଏହି ବିଜୟରେ ଦେବତାମାନେ ଏତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଯେ ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ନଗରୀ କାଶୀକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିଲେ ଓ ଗଙ୍ଗାର ଘାଟରେ ଅଗଣିତ ଦୀପ ଜାଳି ଉତ୍ସବ ପାଳନ କଲେ। ସେହିଦିନଠାରୁ କାଶୀରେ ଏହି ଦିନ ଦେବ ଦୀପାବଳି ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ସବୁ ଘାଟ ଦୀପରେ ଝଲମଲ କରିଉଠେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନ ଶିଖ ପରମ୍ପରାରେ ଗୁରୁ ନାନକ ଦେବଙ୍କ ପ୍ରକାଶ ପର୍ବ ବି ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ପାଳନ କରାଯାଏ।

କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ବାର୍ତ୍ତା ହେଲା, ଅହଙ୍କାର ଯେତେ ଉଚ୍ଚରେ ଉଡ଼ୁ ନା କାହିଁକି, ଧର୍ମ ଆଗରେ ତାକୁ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇବାକୁ ହିଁ ପଡ଼େ। ମହାଦେବଙ୍କ କୃପାରେ ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ଧାର ଦୀପ ପରି ଆଲୋକରେ ବଦଳିଯାଉ।
କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ
- ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଗଙ୍ଗା ବା କୌଣସି ପବିତ୍ର ନଦୀ ବା ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ। ଘରେ ଗାଧୋଇବା ପାଣିରେ ଟିକେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ମିଶାଇ ବି ସ୍ନାନ କରାଯାଏ।
- ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଜଳ ଓ ବେଲପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଅନେକ ଘରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ଓ ସତ୍ୟନାରାୟଣ କଥା ବି ହୁଏ।
- ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଘାଟ, ମନ୍ଦିର, ତୁଳସୀ ଚଉରା ଓ ଘର ଦୁଆରରେ ଦୀପଦାନ କରାଯାଏ। କାଶୀର ଘାଟରେ ଦେବ ଦୀପାବଳି ପାଳନ କରାଯାଏ।
- ଅନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦୀପ ଦାନ ଶୁଭ ବୋଲି ମନାଯାଏ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ସ୍ନାନ ବ୍ରତ ଏହି ଦିନ ପୂରଣ ହୁଏ।
ପୂଜା ବିଧି — ସତ୍ୟନାରାୟଣ ପୂଜା
କେବେ କରିବେ
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଶୁଭ ଅବସରରେ — ନୂଆ ଘର, ବିବାହ, ନୂଆ ଆରମ୍ଭ। ପ୍ରାୟତଃ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ।
କ'ଣ ଦରକାର (ସାମଗ୍ରୀ)
- ପିଣ୍ଡା ଓ ହଳଦିଆ କପଡ଼ା
- ସତ୍ୟନାରାୟଣ (ବିଷ୍ଣୁ) ଙ୍କ ପ୍ରତିମା
- କଳଶ, ଆମ୍ବ ପତ୍ର, ନଡ଼ିଆ
- କଦଳୀ ପତ୍ର କିମ୍ବା ଛୋଟ କଦଳୀ ଗଛ (ସଜାଇବା ପାଇଁ)
- ତୁଳସୀ ପତ୍ର
- ପଞ୍ଚାମୃତ (କ୍ଷୀର, ଦହି, ଘିଅ, ମହୁ, ଚିନି)
- ପ୍ରସାଦ — ଅଟା କିମ୍ବା ସୁଜିର ପଞ୍ଜିରୀ, ଫଳ
- ଚନ୍ଦନ, ସିନ୍ଦୂର, ଅରୁଆ ଚାଉଳ, ହଳଦିଆ ଫୁଲ
- ଧୂପ, ଦୀପ
- ପାନ ଓ ଗୁଆ
କ୍ରମାନୁସାରେ ବିଧି
- ସ୍ନାନ କରି ସଫା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତୁ। ପିଣ୍ଡା ସଜାଇ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।
- ଆଚମନ ଓ ସଂକଳ୍ପ କରନ୍ତୁ। ଗଣେଶ ଓ କଳଶକୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ।
- ସତ୍ୟନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ — ପ୍ରତିମାକୁ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ଚନ୍ଦନ, ହଳଦିଆ ଫୁଲ, ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ମନ୍ତ୍ର: ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ।
- ସତ୍ୟନାରାୟଣ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତୁ — ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ପାଞ୍ଚ ଅଧ୍ୟାୟରେ।
- ଆରତି — "ଓଁ ଜୟ ଜଗଦୀଶ ହରେ"।
- ପ୍ରସାଦ ଭୋଗ ଲଗାଇ ପରିବାର ଓ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ସହ ବାଣ୍ଟନ୍ତୁ। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ପ୍ରସାଦ "ସବା" (ସଢ଼େ ଏକ) ମାପରେ ତିଆରି ହୁଏ, ଯେପରି ସବା କିଲୋ (1.25 କିଲୋ)।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା 2026 କେବେ?
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା 2026 24 ନଭେମ୍ବର 2026, ମଙ୍ଗଳବାର ରେ ପଡ଼ିଛି। ତାରିଖଗୁଡ଼ିକ ଦିଲ୍ଲୀର ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁସାରେ; ଅନ୍ୟ ସହରରେ ଗୋଟିଏ ଦିନର ଫରକ ହୋଇପାରେ।
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା 2026 ପାଇଁ ପୂଜା କିମ୍ବା ଉପବାସର ସମୟ କେତେବେଳେ?
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥି 23 ନଭେମ୍ବର, 11:43 PM ଠାରୁ 24 ନଭେମ୍ବର, 8:24 PM ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ 4:45 PM (ଦିଲ୍ଲୀ)
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଭଗବାନ ଶିବ ତ୍ରିପୁରାସୁରର ତିନୋଟି ଉଡ଼ନ୍ତା ନଗରକୁ ଗୋଟିଏ ବାଣରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ ଓ ତ୍ରିପୁରାରି କୁହାଗଲେ।
ଘରେ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପୂଜା କିପରି କରିବେ?
ସ୍ୱଚ୍ଛ ପିଣ୍ଡା ଉପରେ ପ୍ରତିମାମାନ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ, ସଂକଳ୍ପ ନିଅନ୍ତୁ, ପ୍ରଥମେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଓ ପରେ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ, ଫୁଲ, ଦୀପ ଓ ମିଠା ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ, ଆରତି କରି ପ୍ରସାଦ ବାଣ୍ଟନ୍ତୁ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରମାନୁସାରେ ବିଧି ଓ ସାମଗ୍ରୀ ତାଲିକା ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଅଛି; ଆପଣଙ୍କ ପରିବାରର ପରମ୍ପରା ଅଲଗା ହେଲେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।
ଉତ୍ସ
ତ୍ରିପୁର ବଧର କଥା ଶିବ ପୁରାଣର ରୁଦ୍ର ସଂହିତା, ଯୁଦ୍ଧ ଖଣ୍ଡ ଓ ମହାଭାରତର କର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବରେ ଅଛି। କାଶୀର ଦେବ ଦୀପାବଳି ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା।