મુરુગન: જ્ઞાનફળ અને પલનીના દંડાયુધપાણિ
વલ્લીમલૈ અને તિરુત્તણી, તમિલનાડુ

મુરુગન ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીના નાના પુત્ર અને ગણેશજીના નાના ભાઈ છે, જેમને તમિલ ભૂમિ પોતાના સૌથી વહાલા દેવ માને છે. તમિલનાડુની પલની ટેકરી પર તેઓ દંડાયુધપાણિ રૂપે બિરાજે છે, એક યુવાન સંન્યાસી જેમના હાથમાં ફક્ત એક દંડ છે. આ સ્થળ મુરુગનનાં છ પવિત્ર ધામો, આરુપડૈ વીડુ, માંનું એક છે.
કથા મુજબ, એક વાર દેવર્ષિ નારદ કૈલાસ પર્વત પહોંચ્યા. તેમના હાથમાં એક અનોખું ફળ હતું, જેને તમિલ પરંપરા જ્ઞાનપઝમ, એટલે કે જ્ઞાનનું ફળ, કહે છે; ઘણા લોકો તેને કેરી ગણાવે છે. નારદે એ ફળ ભગવાન શિવને ભેટ આપ્યું. પાસે જ તેમના બંને પુત્રો, ગણેશજી અને નાનકડા મુરુગન, બેઠા હતા. બંનેની નજર એ ફળ પર ચોંટી ગઈ અને બંનેએ ઇચ્છ્યું કે ફળ તેમને મળે.

ફળ એક જ હતું અને તેને વહેંચી શકાય તેમ નહોતું. ત્યારે શિવ અને પાર્વતીએ હસીને એક સ્પર્ધા રાખી. જે આખા સંસારની પરિક્રમા કરીને સૌથી પહેલાં પાછો આવશે, ફળ એનું જ થશે. મુરુગને એક પળની પણ વાર ન લગાડી. તેઓ પોતાના મોર પર સવાર થયા અને પર્વતો, સમુદ્રો અને દ્વીપો પરથી ઊડી ચાલ્યા. તેમને પૂરો ભરોસો હતો કે તેમનો ઝડપી મોર તેમને સૌથી પહેલાં પાછા લાવશે.

ગણેશજી ત્યાં જ ઊભા રહ્યા અને થોડી વાર વિચારતા રહ્યા. પછી તેમણે હાથ જોડ્યા અને પોતાનાં માતા-પિતાની ત્રણ વાર શ્રદ્ધાથી પરિક્રમા કરી. તેમણે કહ્યું, મારા માટે માતા અને પિતા જ આખો સંસાર છે, તેમની પરિક્રમા જ સંસારની પરિક્રમા છે. શિવ અને પાર્વતી તેમની આ સમજથી ખૂબ પ્રસન્ન થયાં અને જ્ઞાનનું ફળ ગણેશજીના હાથમાં મૂકી દીધું.

થોડા સમય પછી મુરુગન આખા સંસારનું ચક્કર લગાવીને થાકેલા પાછા ફર્યા, તો જોયું કે ફળ પહેલેથી જ મોટા ભાઈ પાસે છે. બધી વાત જાણીને તેમનું મન ખૂબ દુભાયું. તેમને લાગ્યું કે તેમની મહેનતનું કોઈ મૂલ્ય ન રહ્યું. એ જ ક્ષણે તેમણે નક્કી કર્યું કે હવે તેમને ન કોઈ ફળ જોઈએ, ન રેશમી વસ્ત્રો, ન કોઈ રાજવી વૈભવ. તેમણે આભૂષણો ઉતારી દીધાં, ફક્ત એક લંગોટી પહેરી, હાથમાં એક સાદો દંડ લીધો અને કૈલાસ છોડીને દક્ષિણ તરફ ચાલી નીકળ્યા.

ચાલતાં ચાલતાં તેઓ તમિલ દેશની એક શાંત ટેકરી પર પહોંચ્યા અને ત્યાં જ ઊભા રહીને તપમાં લીન થઈ ગયા. એ ટેકરીની તળેટીનું જૂનું પવિત્ર સ્થાન તિરુ આવિનન્કુડી કહેવાય છે, જેનું નામ પ્રાચીન તમિલ કાવ્ય તિરુમુરુગાટ્રુપ્પડૈમાં મુરુગનનાં ધામોમાં આવે છે. આ બાજુ કૈલાસ પર માતા પાર્વતીનું મન પોતાના નાના દીકરા વિના લાગ્યું નહીં. ત્યારે શિવ અને પાર્વતી પોતે એ ટેકરી પર આવ્યાં.

માતાએ દીકરાને ગળે લગાડ્યો અને સ્નેહથી કહ્યું, પઝમ ની, એટલે કે દીકરા, એ ફળ તો તું પોતે છે. તારે કોઈ ફળની શી જરૂર, તું તો પોતે જ્ઞાનનું રૂપ છે. માન્યતા છે કે આ જ શબ્દો પરથી એ સ્થળનું નામ પઝની પડ્યું, જેને આજે પલની કહે છે. માતા-પિતાનો પ્રેમ પામીને મુરુગનનું મન શાંત થઈ ગયું, પણ તેમણે એ જ ટેકરી પર રહીને ભક્તોને દર્શન આપવાનો નિશ્ચય કર્યો.

આજે પણ પલનીની ટેકરી પર મુરુગન એ જ રૂપે દંડાયુધપાણિ કહેવાઈને પૂજાય છે, લંગોટી પહેરેલા, હાથમાં દંડ લીધેલા, એક યુવાન સંન્યાસીની જેમ. પરંપરા કહે છે કે આ મૂર્તિ સિદ્ધ ભોગરે બનાવી હતી. ભક્તો પગથિયાં ચડીને દર્શન કરે છે, અને ઘણા લોકો માનતામાં પોતાના વાળ અર્પણ કરે છે, જેમ મુરુગને બધું ત્યાગી દીધું હતું. પલનીની કથા શીખવે છે કે જેને આપણે ખોવાયેલું સમજીએ છીએ, ઘણી વાર એ જ આપણને અંદરના જ્ઞાન સુધી લઈ જાય છે.
સ્રોત
જ્ઞાનફળ અને પલનીના નામની આ કથા તમિલનાડુની મંદિર અને લોક-પરંપરામાં પ્રચલિત છે અને તેના ઘણા રૂપો મળે છે. તિરુ આવિનન્કુડીનો ઉલ્લેખ સંગમ કાળના તમિલ કાવ્ય તિરુમુરુગાટ્રુપ્પડૈમાં મુરુગનનાં ધામોમાં છે.