കാളി: കാളിഘട്ടിലെ മാ കാളി
കാളിഘട്ട്, കൊൽക്കത്ത (പശ്ചിമ ബംഗാൾ)

തെക്കൻ കൊൽക്കത്തയിലെ കാളീഘട്ട് ഏറ്റവും ആദരണീയമായ ശക്തിപീഠങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്; സതിയുടെ വലതുകാലിലെ വിരലുകൾ വീണത് ഇവിടെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇവിടെ കാളീദേവി തന്റെ ഭൈരവനായ നകുലേശ്വരനോടൊപ്പം പൂജിക്കപ്പെടുന്നു; ഗംഗയുടെ പഴയ ധാരയായ ആദിഗംഗയുടെ കരയിലാണ് ക്ഷേത്രം. അനേകം ബംഗാളികൾക്കും കാളീഘട്ടിലെ കാളി നഗരത്തിന്റെ മുഴുവൻ സ്വന്തം അമ്മയാണ്.
ഓരോ ശക്തിപീഠത്തിന്റെയും കഥ തുടങ്ങുന്നത് ദക്ഷരാജാവിന്റെ പുത്രിയും ശിവന്റെ പത്നിയുമായ സതിയിൽ നിന്നാണ്. ശ്മശാനത്തിൽ രമിക്കുന്ന യോഗിയായ ശിവനെ — തന്റെ മരുമകനെ — ദക്ഷന് ഇഷ്ടമായിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹം ഒരു വലിയ യാഗം നടത്തിയപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ക്ഷണിച്ചു, ശിവനെ മാത്രം ക്ഷണിച്ചില്ല. അച്ഛന്റെ വീട്ടിലെ ഉത്സവത്തിൽ നിന്നു വിട്ടുനിൽക്കാൻ സതിക്കായില്ല; ശിവൻ വിലക്കിയിട്ടും ക്ഷണമില്ലാതെ അവൾ പോയി.

യാഗശാലയിൽ എല്ലാവരുടെയും മുന്നിൽ വച്ച് ദക്ഷൻ ശിവനെ അപമാനിച്ചു. ഭർത്താവിനേറ്റ അപമാനം സഹിക്കാനാവാതെ സതി അവിടെത്തന്നെ തന്റെ യോഗാഗ്നിയിൽ ദേഹം ത്യജിച്ചു. ഈ വാർത്ത കൈലാസത്തിലെത്തിയപ്പോൾ ശിവന്റെ ദുഃഖത്തിലും കോപത്തിലും ലോകങ്ങൾ വിറച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗണങ്ങൾ ദക്ഷന്റെ യാഗം നശിപ്പിച്ചു; ദുഃഖത്തിലാണ്ട ശിവൻ സതിയുടെ ശരീരം കൈകളിലേന്തി ഭൂമിയിലെങ്ങും അലഞ്ഞു.

ശിവൻ ഇങ്ങനെ അലഞ്ഞുനടന്നതോടെ ലോകത്തിന്റെ ചലനം നിലച്ചുതുടങ്ങി. പ്രചാരത്തിലുള്ള കഥയനുസരിച്ച് മഹാവിഷ്ണു തന്റെ സുദർശനചക്രം അയച്ചു; അത് സതിയുടെ ശരീരം പല ഭാഗങ്ങളായി വേർപെടുത്തി. അവരുടെ ഓരോ അവയവവും വീണ ഇടം പവിത്രമായി; അവിടെ ദേവി ശക്തിപീഠമായി, ശിവന്റെ ഒരു രൂപമായ ഭൈരവനോടൊപ്പം, പൂജിക്കപ്പെടുന്നു. ഗംഗാതീരത്ത് അവരുടെ വലതുകാലിലെ വിരലുകൾ വീണ ഇടമാണ് ഇന്ന് കാളീഘട്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

ഏറെക്കാലം ആ സ്ഥലം നദീതീരത്തെ നിബിഡവനത്തിൽ മറഞ്ഞുകിടന്നു. ആത്മാറാം എന്ന ഒരു ഭക്തൻ ഭാഗീരഥിയുടെ കരയിൽ ധ്യാനിച്ചിരിക്കെ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഒരു അപൂർവ പ്രകാശം ഉയരുന്നതു കണ്ടു എന്ന് ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യം പറയുന്നു. അതിനെ പിന്തുടർന്നു ചെന്നപ്പോൾ കാൽവിരലിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള ഒരു കല്ലും അടുത്തുതന്നെ ഒരു സ്വയംഭൂ ശിവലിംഗവും അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. ഇതാണ് സതിയുടെ വിരലുകളുടെ സ്ഥാനമെന്നും ഈ ലിംഗം നകുലേശ്വര ഭൈരവനാണെന്നും അദ്ദേഹത്തിനു മനസ്സിലായി. അവിടെത്തന്നെ അദ്ദേഹം അവരുടെ പൂജ ആരംഭിച്ചു.

ആത്മാറാമും മറ്റൊരു സന്ന്യാസിയായ ബ്രഹ്മാനന്ദ ഗിരിയും ചേർന്നാണ് ദേവിക്ക് ഇന്നത്തെ രൂപം നൽകിയതെന്നും പാരമ്പര്യം പറയുന്നു: മൂന്നു വലിയ കണ്ണുകളുള്ള മുഖം, സ്വർണ്ണംകൊണ്ടുള്ള നീണ്ട നാവ്, സ്വർണ്ണംകൊണ്ടുള്ള നാലു കൈകൾ. കാടു താണ്ടി തീർഥാടകർ ദേവീദർശനത്തിനെത്തിത്തുടങ്ങി; നദിയിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന തോണിക്കാർ കാളിയുടെ കടവിനെ തൊഴുതിരുന്നു എന്നും പറയപ്പെടുന്നു. കാളീഘട്ടിലെ ദേവിയുടെ പേര് നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ബംഗാളി കാവ്യങ്ങളിൽ കാണാം; ഇന്നത്തെ ക്ഷേത്രം 1809-ലാണ് പണി പൂർത്തിയായത്.

ദേവിയുടെ ക്ഷേത്രത്തിനു ചുറ്റും പതുക്കെപ്പതുക്കെ ഒരു നഗരം മുഴുവൻ വളർന്നുവന്നു. കൊൽക്കത്ത എന്ന പേരുതന്നെ കാളീക്ഷേത്രം അല്ലെങ്കിൽ കാളീഘട്ട് എന്നതിൽ നിന്നു വന്നതാണെന്ന് പലരും വിശ്വസിക്കുന്നു, എങ്കിലും പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ ഇതിൽ അഭിപ്രായഭേദമുണ്ട്. ദിവസവും ആയിരക്കണക്കിനാളുകൾ ചുവന്ന ചെമ്പരത്തിയും മധുരപലഹാരങ്ങളുമായി എത്തുന്നു; കാർത്തിക അമാവാസി രാത്രിയിലാകട്ടെ നഗരം മുഴുവൻ ഇവിടേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുന്നതുപോലെയാണ്. കാളീഘട്ടിലെ കാളി കാഴ്ചയിൽ ഉഗ്രയാണ്, പക്ഷേ തന്റെ മക്കളോട് ആർദ്രയും, അഭയം തേടിയെത്തുന്ന ഓരോരുത്തരുടെയും രക്ഷകയുമാണ്. കാളീഘട്ടിലെ അമ്മ ഓരോ ഭക്തനെയും കാത്തുരക്ഷിക്കട്ടെ.
ഉറവിടം
സതിയുടെയും ദക്ഷയാഗത്തിന്റെയും കഥ കാളികാപുരാണം, ദേവീഭാഗവതപുരാണം എന്നിവയുൾപ്പെടെ പല പുരാണങ്ങളിലും പറയുന്നുണ്ട്; സുദർശനചക്രം ഉൾപ്പെടുന്ന രൂപമാണ് പ്രചാരത്തിലുള്ള കഥ, ശക്തിപീഠങ്ങളുടെ പരമ്പരാഗത പട്ടികകൾ കാളിഘട്ടിനെ വലതുകാലിലെ വിരലുകൾ വീണ സ്ഥലമായി പറയുന്നു. ആത്മാറാമിന് ശില ലഭിച്ചതും പ്രതിമ നിർമിച്ചതും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്വന്തം പാരമ്പര്യമാണ്.