മനസാദേവി: ബെഹുലയും ലഖിന്ദറും മാ മനസയും
ബംഗാൾ

മനസാദേവി നാഗങ്ങളുടെ ദേവതയാണ്; ബംഗാളിലും അസമിലും, പ്രത്യേകിച്ച് ശ്രാവണം, ഭാദ്രം എന്നീ മഴക്കാലമാസങ്ങളിൽ, പാമ്പുഭയത്തിൽ നിന്നുള്ള രക്ഷയ്ക്കും കുടുംബക്ഷേമത്തിനുമായി അവരെ പൂജിക്കുന്നു. ഭർത്താവിന്റെ ശരീരവുമായി നദീമാർഗം ദേവന്മാരുടെ അടുത്തെത്തി അവന്റെ ജീവൻ തിരികെ കൊണ്ടുവന്ന ബേഹുലയുടെ കഥയാണ് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടത്. മധ്യകാല ബംഗാളിലെ മനസാമംഗൾ കാവ്യങ്ങളിൽ പാടപ്പെട്ട കഥയാണിത്.
ചമ്പകനഗറിൽ ചാന്ദ് സൗദാഗർ എന്ന ഒരു ധനികവ്യാപാരി താമസിച്ചിരുന്നു; അദ്ദേഹം ശിവന്റെ അനന്യഭക്തനായിരുന്നു. ഭൂമിയിൽ തന്നെ പൂജിക്കണമെന്ന് മനസാദേവി ആഗ്രഹിച്ചു; ചാന്ദിനെപ്പോലെ പ്രശസ്തനും അഭിമാനിയുമായ ഒരാൾ തന്നെ വണങ്ങിയാൽ എല്ലാവരും അയാളുടെ വഴി പിന്തുടരുമെന്ന് അവർക്കറിയാമായിരുന്നു. പക്ഷേ ചാന്ദ് തീർത്തും നിരസിച്ചു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ഞാൻ മഹാദേവനെ മാത്രമേ പൂജിക്കൂ, മറ്റാർക്കും ഒരു പൂവുപോലും അർപ്പിക്കില്ല.

മനസ പിന്മാറിയില്ല. ഒന്നൊന്നായി ചാന്ദിന്റെ ആറു മക്കളും പാമ്പുകടിയേറ്റു മരിച്ചു. കച്ചവടച്ചരക്കു നിറച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ കപ്പലുകൾ കൊടുങ്കാറ്റിൽ മുങ്ങി, ചാന്ദ് വെറുംകൈയോടെ വീട്ടിലെത്തി. എന്നിട്ടും അദ്ദേഹം തലകുനിച്ചില്ല. ഇനി ശേഷിച്ചത് ഏറ്റവും ഇളയ മകൻ ലഖിന്ദർ മാത്രം; അവന്റെ അമ്മ സനക ഓരോ നിമിഷവും ഭയത്തിലാണ് ജീവിച്ചത്.

ലഖിന്ദർ വളർന്നപ്പോൾ ഉജാനിനഗറിലെ ഒരു വ്യാപാരിയുടെ ബുദ്ധിമതിയും പതിവ്രതയുമായ മകൾ ബേഹുലയുമായി അവന്റെ വിവാഹം നിശ്ചയിച്ചു. മകനെ രക്ഷിക്കാൻ ചാന്ദ് സാന്താലി പർവതത്തിൽ, ഒരു ഉറുമ്പിനു കടക്കാനുള്ള വിടവുപോലുമില്ലാത്ത ഇരുമ്പുകൊണ്ടുള്ള ഒരു ബാസർഘർ — അതായത് മണിയറ — പണിയിച്ചു. പക്ഷേ മനസയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പണിക്കാരൻ മുടിനാരോളം നേർത്ത ഒരു ദ്വാരം ബാക്കിവച്ചു. വിവാഹരാത്രിയിൽ, തളർന്ന ബേഹുല ഒന്നു മയങ്ങിയപ്പോൾ, കാളനാഗിനി ആ ദ്വാരത്തിലൂടെ അകത്തുകടന്ന് ലഖിന്ദറെ കടിച്ചു. ബേഹുല ഉണർന്നപ്പോഴേക്കും ഭർത്താവിന്റെ ജീവൻ പോയിരുന്നു.

പാമ്പുകടിയേറ്റു മരിച്ചയാളുടെ ശരീരം ദഹിപ്പിക്കാതെ ചങ്ങാടത്തിൽ നദിയിൽ ഒഴുക്കിവിടുന്നതായിരുന്നു അക്കാലത്തെ ആചാരം. എല്ലാവരെയും അമ്പരപ്പിക്കുന്ന ഒരു തീരുമാനം ബേഹുല എടുത്തു. അവൾ പറഞ്ഞു: ഞാനും ഇദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം പോകും, ഇദ്ദേഹത്തിനു ജീവൻ തിരികെ കിട്ടുംവരെ ഞാൻ മടങ്ങില്ല. വാഴത്തടകൊണ്ടുള്ള ചങ്ങാടത്തിൽ ഭർത്താവിന്റെ ശരീരത്തോടൊപ്പം അവൾ ഇരുന്നു, ഗാംഗുഡ് നദിയുടെ ഒഴുക്ക് അവളെ കൊണ്ടുപോയി. കുടുംബം ഏറെ അനുനയിപ്പിച്ചു, പക്ഷേ അവൾ മടങ്ങിയില്ല.

മാസങ്ങളോളം ചങ്ങാടം ഗ്രാമങ്ങളും കടവുകളും കാടുകളും കടന്ന് ഒഴുകി. ആളുകൾ പരിഹസിച്ചു, ചിലർ പ്രലോഭിപ്പിച്ചു കൂടെ കൊണ്ടുപോകാൻ നോക്കി, കാട്ടുമൃഗങ്ങളും അടുത്തുവന്നു. ഭർത്താവിന്റെ ശരീരം ജീർണ്ണിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു, എന്നിട്ടും ബേഹുല അതിനു കാവലിരുന്നു, മനസ്സ് ദേവന്മാരിൽ ഉറപ്പിച്ചു. ഒന്നിനും അവളുടെ സങ്കല്പം തകർക്കാനായില്ല. ഒടുവിൽ ചങ്ങാടം ഒരു കടവിലെത്തി; അവിടെ നേത എന്ന ഒരു സ്ത്രീ തുണി അലക്കുകയായിരുന്നു. നേത ദേവന്മാരുടെ അലക്കുകാരിയും മനസയുടെ സഖിയുമായിരുന്നു. ബേഹുലയുടെ ധൈര്യം കണ്ട് അവളെ സ്വർഗത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോകാൻ നേത തയ്യാറായി.

ദേവസഭയിൽ ബേഹുല നൃത്തം ചെയ്തു — അത്രയേറെ കലയും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ ആ നൃത്തം കണ്ട് സഭ മുഴുവൻ വികാരാധീനമായി. ശിവൻ തന്നെ പ്രസാദിച്ച് ചോദിച്ചു: നിനക്ക് എന്താണു വേണ്ടത്? അവൾ ഭർത്താവിന്റെ ജീവൻ മാത്രം ചോദിച്ചു. ദേവന്മാർ മനസയെ വിളിച്ചു; ചാന്ദ് സൗദാഗർ തന്നെ പൂജിക്കണം എന്ന ഒരു വ്യവസ്ഥയിൽ മനസ സമ്മതിച്ചു. അങ്ങനെതന്നെ സംഭവിക്കുമെന്ന് ബേഹുല വാക്കു നൽകി. ലഖിന്ദർ കണ്ണുതുറന്നു; അവനോടൊപ്പം ചാന്ദിന്റെ ആറു മക്കളും മുങ്ങിപ്പോയ കപ്പലുകളും തിരിച്ചെത്തി.

ഭർത്താവിനോടും ഭർത്തൃസഹോദരന്മാരോടും കപ്പലുകളോടുമൊപ്പം ബേഹുല ചമ്പകനഗറിലേക്കു മടങ്ങി. ചാന്ദിന്റെ സന്തോഷത്തിന് അതിരില്ലായിരുന്നു, പക്ഷേ പഴയ വാശി അപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. ഒടുവിൽ മരുമകൾക്കുവേണ്ടി അദ്ദേഹം സമ്മതിച്ചു. ദേവിയുടെ നേരെ നോക്കാതെ, ഇടതുകൈകൊണ്ട്, അദ്ദേഹം മനസയ്ക്ക് ഒരു പൂവ് അർപ്പിച്ചു. മനസ അതും സ്വീകരിച്ചു. അന്നുമുതൽ ബംഗാളിലെ വീടുവീടാന്തരം അവരുടെ പൂജ പരന്നു.

ബേഹുലയുടെ കഥ നൂറ്റാണ്ടുകളായി ബംഗാളിലെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നു. സാധാരണക്കാരുടെ മനസ്സിൽ ഇടം തേടിയ ഒരു ദേവിയുടെയും, ഇളകാത്ത വിശ്വാസമുള്ള ഒരു പിതാവിന്റെയും, എല്ലാറ്റിലുമുപരി സ്നേഹവും ധൈര്യവും കൊണ്ട് ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ വരെ എത്തിയ ഒരു യുവതിയുടെയും കഥയാണിത്. മനസാദേവി ഓരോ വീടിനെയും കാത്തുരക്ഷിക്കട്ടെ, കഷ്ടകാലത്ത് ഓരോ കുടുംബത്തിനും ബേഹുലയുടേതുപോലുള്ള ധൈര്യം കിട്ടട്ടെ.
ഉറവിടം
ഈ കഥ മധ്യകാല ബംഗാളിലെ മനസാമംഗൽ കാവ്യങ്ങളിൽനിന്നുള്ളതാണ്; വിജയ് ഗുപ്ത, വിപ്രദാസ് പിപിലായ്, കേതകദാസ് ക്ഷേമാനന്ദ തുടങ്ങിയ കവികൾ അവ രചിച്ചു; കവികൾക്കനുസരിച്ച് പേരുകളും സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർഭങ്ങളും അല്പം വ്യത്യസ്തമാണ്; കിഴക്കൻ ബംഗാളിൽ ഈ കാവ്യത്തെ പദ്മപുരാണം എന്നും വിളിക്കുന്നു.