మనసా దేవి: బెహులా, లఖిందర్, మా మనసా
బెంగాల్

మనసా దేవి నాగదేవత, బెంగాల్, అస్సాంలలో పాముల భయం నుంచి రక్షణ కోసం, కుటుంబ క్షేమం కోసం ఆమెను పూజిస్తారు, ముఖ్యంగా శ్రావణ, భాద్రపద వర్షాకాల మాసాల్లో. ఆమె కథల్లో అత్యంత ప్రియమైనది బేహులా కథ, ఆమె తన భర్త దేహంతో నదీమార్గాన దేవతల దాకా వెళ్ళి అతని ప్రాణాన్ని తిరిగి తెచ్చుకుంది. మధ్యయుగ బెంగాల్ మనసామంగళ కావ్యాల్లో ఈ కథను గానం చేశారు.
చంపకనగరంలో చాంద్ సదాగర్ అనే సంపన్న వర్తకుడు ఉండేవాడు, అతను శివునికి అనన్య భక్తుడు. భూమిపై తనకు పూజలు జరగాలని మనసా దేవి కోరుకున్నారు, చాంద్ లాంటి పేరుప్రతిష్ఠలు, ఆత్మాభిమానం గలవాడు తనకు నమస్కరిస్తే అందరూ అతని దారినే నడుస్తారని ఆమెకు తెలుసు. కానీ చాంద్ ఖరాఖండిగా తిరస్కరించాడు. అన్నాడు, నేను మహాదేవుణ్ణి మాత్రమే పూజిస్తాను, ఇంకెవరికీ ఒక్క పువ్వు కూడా సమర్పించను.

మనసా ఓటమిని ఒప్పుకోలేదు. ఒకరి తర్వాత ఒకరుగా చాంద్ ఆరుగురు కొడుకులు పాము కాటుకు బలైపోయారు. వ్యాపార సరుకులతో నిండిన అతని ఓడలు తుఫానులో మునిగిపోయాయి, చాంద్ వట్టి చేతులతో ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు. అయినా అతను తలవంచలేదు. ఇప్పుడు మిగిలింది అందరికంటే చిన్న కొడుకు లఖిందర్ ఒక్కడే, అతని తల్లి సనక క్షణక్షణం భయంతో బతికేది.

లఖిందర్ పెద్దవాడయ్యాక, ఉజానీనగర్కు చెందిన ఒక వర్తకుడి కూతురు, తెలివైనది, పతివ్రత అయిన బేహులాతో అతని పెళ్ళి నిశ్చయమైంది. కొడుకును కాపాడుకోవడానికి చాంద్ సాంతాలి పర్వతంపై ఇనుముతో ఒక బాసర్ఘర్, అంటే శోభనపు గది కట్టించాడు, అందులో చీమ దూరేంత సందు కూడా ఉండకూడదు. కానీ మనసా చెప్పినట్లు, కట్టినవాడు వెంట్రుకంత సన్నని ఒక రంధ్రం వదిలేశాడు. పెళ్ళి రాత్రి, అలసిపోయిన బేహులా కునుకు తీయగానే, కాలనాగిని అదే రంధ్రం గుండా లోపలికి వచ్చి లఖిందర్ను కాటేసింది. బేహులా మేల్కొనేసరికి భర్త ప్రాణాలు పోయాయి.

ఆ రోజుల్లో పాము కాటుతో చనిపోయినవారి దేహాన్ని దహనం చేయకుండా, తెప్పపై నదిలో వదిలేసే ఆచారం ఉండేది. అందరూ నివ్వెరపోయేలా బేహులా ఒక నిర్ణయం తీసుకుంది. అంది, నేనూ ఆయనతో వెళ్తాను, ఆయనను బతికించేవరకు తిరిగి రాను. అరటి బోదెలతో చేసిన తెప్పపై ఆమె భర్త దేహంతో కూర్చుంది, గాంగుడ్ నది ప్రవాహం ఆమెను తీసుకుపోయింది. కుటుంబం ఎంతగానో బతిమాలింది, కానీ ఆమె తిరిగి రాలేదు.

నెలల తరబడి తెప్ప గ్రామాలు, రేవులు, అడవుల పక్కగా కొట్టుకుపోతూనే ఉంది. జనం ఎత్తిపొడిచారు, కొందరు మాయమాటలతో తమతో తీసుకెళ్ళాలని చూశారు, అడవి జంతువులు కూడా దగ్గరికి వచ్చాయి. భర్త దేహం శిథిలమవుతూ వచ్చింది, అయినా బేహులా దానిని కాపాడుకుంటూ, మనసును దేవతలపైనే నిలుపుకుంది. ఏదీ ఆమె సంకల్పాన్ని సడలించలేకపోయింది. చివరికి తెప్ప ఒక రేవుకు చేరింది, అక్కడ నేతా అనే స్త్రీ బట్టలు ఉతుకుతోంది. నేతా దేవతల చాకలి, మనసాకు చెలికత్తె. బేహులా సాహసం చూసి ఆమె బేహులాను స్వర్గానికి తీసుకెళ్ళడానికి సిద్ధపడింది.

దేవతల సభలో బేహులా చేసిన నాట్యంలో ఎంత కళ, ఎంత దుఃఖం ఉన్నాయంటే, సభ మొత్తం మనసు కరిగిపోయింది. శివుడే స్వయంగా ప్రసన్నుడై అడిగారు, ఏం కావాలి? ఆమె తన భర్త ప్రాణం మాత్రమే కోరింది. దేవతలు మనసాను పిలిపించారు, మనసా ఒక షరతుపై ఒప్పుకున్నారు: చాంద్ సదాగర్ తనను పూజించాలి. అలాగే జరుగుతుందని బేహులా మాట ఇచ్చింది. లఖిందర్ కళ్ళు తెరిచాడు, అతనితో పాటు చాంద్ ఆరుగురు కొడుకులూ, మునిగిపోయిన ఓడలూ తిరిగి వచ్చాయి.

బేహులా భర్త, బావగార్లు, ఓడలతో కలిసి చంపకనగరానికి తిరిగి వచ్చింది. చాంద్ ఆనందానికి అవధులు లేవు, కానీ పాత పంతం ఇంకా అతన్ని ఆపుతోంది. చివరికి కోడలి కోసం అతను ఒప్పుకున్నాడు. ఎడమ చేత్తో, దేవి వైపు చూడకుండా, మనసాకు ఒక పువ్వు సమర్పించాడు. మనసా దానిని కూడా స్వీకరించారు. ఆ రోజు నుంచి బెంగాల్లో ఇంటింటా ఆమె పూజ వ్యాపించింది.

బేహులా కథ శతాబ్దాలుగా బెంగాల్ పల్లెల్లో సజీవంగా ఉంది. ఇది సామాన్య ప్రజల మనసుల్లో చోటు కోరుకున్న ఒక దేవి కథ, ఒక తండ్రి అచంచల విశ్వాసం కథ, అన్నిటికంటే మించి, తన ప్రేమ, సాహసంతో దేవతల దాకా చేరిన ఒక యువతి కథ. మనసా మాత ప్రతి ఇంటినీ కాపాడాలి, కష్టకాలంలో ప్రతి కుటుంబానికీ బేహులా వంటి ధైర్యం దక్కాలి.
ఆధారం
ఈ కథ మధ్యయుగ బెంగాల్లోని మనసామంగళ కావ్యాల నుంచి వచ్చింది, వీటిని విజయ గుప్త, విప్రదాస్ పిపిలాయ్, కేతకాదాస్ క్షేమానంద వంటి కవులు రచించారు; కవి కవికీ పేర్లు, స్థలాలు, ఘట్టాలు కొంత భిన్నంగా ఉంటాయి, తూర్పు బెంగాల్లో ఈ కావ్యాన్ని పద్మపురాణం అని కూడా అంటారు.