MythraanMYTHRAAN
ગુજરાતી ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

મનસા દેવી: બેહુલા, લખિંદર અને મા મનસા

બંગાળ

મનસા દેવી: બેહુલા, લખિંદર અને મા મનસા
કથા સાંભળોવર્ણન હિન્દીમાં

મનસા દેવી નાગોનાં દેવી છે, જેમની પૂજા બંગાળ અને આસામમાં સાપના ડરથી રક્ષા અને પરિવારના ભલા માટે થાય છે, ખાસ કરીને શ્રાવણ અને ભાદરવાના ચોમાસાના મહિનાઓમાં. તેમની સૌથી પ્રિય કથા બેહુલાની છે, જે પોતાના પતિનો દેહ લઈને નદીમાર્ગે દેવો સુધી પહોંચી અને તેનું જીવન પાછું લઈ આવી. આ કથા મધ્યકાલીન બંગાળનાં મનસામંગલ કાવ્યોમાં ગવાઈ છે.

ચંપકનગરમાં ચાંદ સોદાગર નામનો એક ધનવાન વેપારી રહેતો હતો, જે શિવજીનો અનન્ય ભક્ત હતો. દેવી મનસા ઇચ્છતાં હતાં કે ધરતી પર તેમની પૂજા થાય, અને તેઓ જાણતાં હતાં કે જો ચાંદ જેવો પ્રતિષ્ઠિત અને સ્વાભિમાની માણસ તેમને પ્રણામ કરે, તો સૌ તેના રસ્તે ચાલશે. પણ ચાંદે સાફ ના પાડી દીધી. બોલ્યા, હું ફક્ત મહાદેવને પૂજું છું, બીજા કોઈને એક ફૂલ પણ નહીં ચડાવું.

મનસા દેવી — 1

મનસાએ હાર ન માની. એક પછી એક ચાંદના છ દીકરા સાપ કરડવાથી મૃત્યુ પામ્યા. વેપારના માલથી લદાયેલાં તેમનાં વહાણ તોફાનમાં ડૂબી ગયાં, અને ચાંદ ખાલી હાથે ઘેર પાછા ફર્યા. છતાં તેમણે માથું ન નમાવ્યું. હવે ફક્ત સૌથી નાનો દીકરો લખિંદર બચ્યો હતો, અને તેની મા સનકા દરેક પળ ડરમાં જીવતાં હતાં.

મનસા દેવી — 2

લખિંદર મોટો થયો ત્યારે તેનો વિવાહ ઉજાનીનગરના એક સોદાગરની બુદ્ધિમાન અને પતિવ્રતા દીકરી બેહુલા સાથે નક્કી થયો. દીકરાને બચાવવા ચાંદે સાંતાલિ પર્વત પર લોખંડનું એવું બાસરઘર, એટલે કે સુહાગનો ઓરડો, બંધાવ્યું જેમાં કીડી પેસી શકે એવી તિરાડ પણ ન હોય. પણ મનસાના કહેવાથી બાંધનારે વાળ જેટલું ઝીણું એક છિદ્ર છોડી દીધું. વિવાહની રાતે, જ્યારે થાકેલી બેહુલાની આંખ મળી ગઈ, ત્યારે કાલનાગિન એ જ છિદ્રમાંથી અંદર આવી અને લખિંદરને ડંખ માર્યો. બેહુલા જાગી ત્યારે પતિના પ્રાણ જઈ ચૂક્યા હતા.

મનસા દેવી — 3

એ સમયે રીત હતી કે સાપ કરડેલા માણસનો દેહ બાળવામાં ન આવતો, તરાપા પર નદીમાં વહાવી દેવામાં આવતો. બેહુલાએ એવો નિર્ણય લીધો કે સૌ ચકિત થઈ ગયા. બોલી, હું પણ તેમની સાથે જઈશ, અને જ્યાં સુધી તેમને જીવતા નહીં કરું, પાછી નહીં ફરું. કેળનાં થડના તરાપા પર તે પતિના દેહ સાથે બેસી ગઈ, અને ગાંગુડ નદીની ધારા તેને વહાવી ગઈ. પરિવારે ખૂબ મનાવી, પણ તે પાછી ન ફરી.

મનસા દેવી — 4

મહિનાઓ સુધી તરાપો ગામો, ઘાટો અને જંગલો પાસેથી વહેતો રહ્યો. લોકોએ મહેણાં માર્યાં, કેટલાકે ફોસલાવીને સાથે લઈ જવા ચાહી, જંગલી જીવો પણ પાસે આવ્યા. પતિનો દેહ ગળતો ગયો, છતાં બેહુલાએ તેની રખેવાળી કરી અને મન દેવોમાં પરોવી રાખ્યું. કંઈ પણ તેનો સંકલ્પ તોડી ન શક્યું. અંતે તરાપો એક ઘાટ પર પહોંચ્યો, જ્યાં નેતા નામની એક સ્ત્રી કપડાં ધોઈ રહી હતી. નેતા દેવોની ધોબણ અને મનસાની સખી હતી. બેહુલાનું સાહસ જોઈ તે તેને સ્વર્ગ લઈ જવા તૈયાર થઈ ગઈ.

મનસા દેવી — 5

દેવોની સભામાં બેહુલાએ એવું નૃત્ય કર્યું, જેમાં એટલી કળા અને એટલું દુઃખ હતું કે આખી સભાનું મન ભરાઈ આવ્યું. ખુદ શિવજી પ્રસન્ન થયા અને પૂછ્યું, શું જોઈએ છે? તેણે બસ પોતાના પતિનું જીવન માગ્યું. દેવોએ મનસાને બોલાવ્યાં, અને મનસા એક શરતે માની ગયાં: ચાંદ સોદાગર તેમની પૂજા કરે. બેહુલાએ વચન આપ્યું કે એમ જ થશે. લખિંદરે આંખો ખોલી, અને તેની સાથે ચાંદના છ દીકરા અને ડૂબેલાં વહાણ પણ પાછાં આવ્યાં.

મનસા દેવી — 6

બેહુલા પતિ, જેઠો અને વહાણો સાથે ચંપકનગર પાછી ફરી. ચાંદના આનંદનો પાર ન રહ્યો, પણ જૂની જીદ હજી તેમને રોકી રહી હતી. અંતે વહુની ખાતર તેઓ માની ગયા. તેમણે ડાબા હાથે, દેવી તરફ જોયા વિના, મનસાને એક ફૂલ ચડાવ્યું. મનસાએ તે પણ સ્વીકારી લીધું. એ દિવસથી બંગાળના ઘેર ઘેર તેમની પૂજા ફેલાઈ ગઈ.

મનસા દેવી — 7

બેહુલાની કથા સદીઓથી બંગાળનાં ગામોમાં જીવંત છે. આ એક એવાં દેવીની કથા છે જે સાધારણ લોકોના મનમાં પોતાનું સ્થાન ઇચ્છતાં હતાં, એક પિતાની અડગ આસ્થાની, અને સૌથી વધુ એક યુવાન સ્ત્રીની, જેનો પ્રેમ અને સાહસ તેને ખુદ દેવો સુધી લઈ ગયાં. મા મનસા દરેક ઘરની રક્ષા કરે, અને કપરા સમયમાં દરેક પરિવારને બેહુલા જેવું સાહસ મળે.

સ્રોત

આ કથા મધ્યકાલીન બંગાળના મનસામંગલ કાવ્યોમાંથી છે, જેમને વિજય ગુપ્ત, વિપ્રદાસ પિપલાઈ અને કેતકાદાસ ક્ષેમાનંદ જેવા કવિઓએ રચ્યાં; જુદા જુદા કવિઓમાં નામ, સ્થળ અને પ્રસંગ થોડાં ભિન્ન છે, અને પૂર્વ બંગાળમાં આ કાવ્યને પદ્મપુરાણ પણ કહેવાય છે.

વધુ કથાઓ

કથાઓ જુઓ અને સાંભળો — મફત ઍપડાઉનલોડApp Store