ಕಾಳಿ: ಕಾಳೀಘಾಟ್ನ ಮಾ ಕಾಳಿ
ಕಾಳೀಘಾಟ್, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ (ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ)

ದಕ್ಷಿಣ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಕಾಳೀಘಾಟ್ ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯ ಶಕ್ತಿಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು; ಇಲ್ಲಿ ಸತಿಯ ಬಲಗಾಲಿನ ಬೆರಳುಗಳು ಬಿದ್ದವು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಕಾಳಿ ತನ್ನ ಭೈರವ ನಕುಲೇಶ್ವರನೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ; ದೇವಾಲಯ ಗಂಗೆಯ ಹಳೆಯ ಹರಿವು ಆದಿಗಂಗೆಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಬಂಗಾಳಿಗಳಿಗೆ ಕಾಳೀಘಾಟಿನ ಕಾಳಿ ಇಡೀ ನಗರದ ಸ್ವಂತ ತಾಯಿ.
ಪ್ರತಿ ಶಕ್ತಿಪೀಠದ ಕಥೆಯೂ ಸತಿಯಿಂದಲೇ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ — ರಾಜ ದಕ್ಷನ ಮಗಳು, ಶಿವನ ಪತ್ನಿ. ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಯೋಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಅಳಿಯನಾಗಿ ದಕ್ಷ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದಾಗ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಕರೆದ, ಆದರೆ ಶಿವನನ್ನು ಕರೆಯಲಿಲ್ಲ. ತವರುಮನೆಯ ಉತ್ಸವದಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಸತಿಗೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ; ಶಿವ ತಿಳಿಹೇಳಿದರೂ ಕರೆಯದೆಯೇ ಹೊರಟಳು.

ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷ ಎಲ್ಲರ ಮುಂದೆ ಶಿವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದ. ಪತಿಯ ಅವಮಾನ ಸಹಿಸಲಾಗದೆ ಸತಿ ಅಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಯೋಗಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹ ತ್ಯಜಿಸಿದಳು. ಈ ಸುದ್ದಿ ಕೈಲಾಸ ತಲುಪಿದಾಗ ಶಿವನ ಶೋಕ ಮತ್ತು ಕೋಪದಿಂದ ಲೋಕಗಳು ನಡುಗಿದವು. ಅವನ ಗಣಗಳು ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವು; ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಶಿವ ಸತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆಯತೊಡಗಿದ.

ಶಿವ ಹೀಗೆ ಅಲೆಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಚಲನೆಯೇ ನಿಲ್ಲತೊಡಗಿತು. ಪ್ರಚಲಿತ ಕಥೆಯಂತೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ; ಅದು ಸತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿತು. ಅವಳ ಅಂಗ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತೋ ಆ ನೆಲ ಪವಿತ್ರವಾಯಿತು; ಅಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಶಕ್ತಿಪೀಠವಾಗಿ, ಶಿವನ ಒಂದು ರೂಪವಾದ ಭೈರವನೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಗಂಗೆಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಬಲಗಾಲಿನ ಬೆರಳುಗಳು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳವೇ ಇಂದು ಕಾಳೀಘಾಟ್ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಬಹಳ ಕಾಲ ಆ ಸ್ಥಳ ನದಿತೀರದ ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿತ್ತು. ಆತ್ಮಾರಾಮ ಎಂಬ ಭಕ್ತರು ಭಾಗೀರಥಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನೀರಿನಿಂದ ಏಳುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಂಡರು ಎಂದು ದೇವಾಲಯದ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಹೋದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಕಾಲ್ಬೆರಳಿನ ಆಕಾರದ ಒಂದು ಕಲ್ಲು ಸಿಕ್ಕಿತು, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಸ್ವಯಂಭೂ ಶಿವಲಿಂಗ. ಇದೇ ಸತಿಯ ಬೆರಳುಗಳ ಸ್ಥಾನ, ಈ ಲಿಂಗವೇ ನಕುಲೇಶ್ವರ ಭೈರವ ಎಂದು ಅವರು ಅರಿತರು. ಅವರು ಅಲ್ಲೇ ಪೂಜೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಆತ್ಮಾರಾಮ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಂತ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ಗಿರಿ ದೇವಿಗೆ ಅವಳ ರೂಪ ಕೊಟ್ಟರು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ: ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮುಖ, ಚಿನ್ನದ ಉದ್ದನೆಯ ನಾಲಿಗೆ, ಚಿನ್ನದ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳು. ಕಾಡು ದಾಟಿ ಯಾತ್ರಿಕರು ತಾಯಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬರತೊಡಗಿದರು; ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನಾವಿಕರು ಕಾಳಿಯ ಘಾಟಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕಾಳೀಘಾಟಿನ ದೇವಿಯ ಹೆಸರು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಬಂಗಾಳಿ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಇಂದಿನ ದೇವಾಲಯ 1809ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.

ತಾಯಿಯ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಡೀ ನಗರವೇ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಕಾಳೀಕ್ಷೇತ್ರ ಅಥವಾ ಕಾಳೀಘಾಟಿನಿಂದ ಬಂತು ಎಂದು ಬಹಳ ಜನ ನಂಬುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಕೆಂಪು ದಾಸವಾಳ, ಸಿಹಿ ತಂದು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕಾರ್ತಿಕ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ರಾತ್ರಿಯಂತೂ ಇಡೀ ನಗರವೇ ಇಲ್ಲಿ ನೆರೆದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಳೀಘಾಟಿನ ಕಾಳಿ ನೋಡಲು ಉಗ್ರಳು, ಆದರೆ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೋಮಲೆ, ಶರಣು ಬಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಾಪಾಡುವವಳು. ಕಾಳೀಘಾಟಿನ ತಾಯಿ ಪ್ರತಿ ಭಕ್ತನನ್ನೂ ಕಾಪಾಡಲಿ.
ಆಧಾರ
ಸತಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಕಥೆ ಕಾಲಿಕಾ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ದೇವೀ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿದೆ; ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರದ ರೂಪವು ಪ್ರಚಲಿತ ಕಥೆ, ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಪೀಠಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಕಾಳೀಘಾಟ್ ಅನ್ನು ಬಲಗಾಲಿನ ಬೆರಳುಗಳ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆತ್ಮಾರಾಮನಿಗೆ ಕಲ್ಲು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮೆ ರೂಪುಗೊಂಡ ಕಥೆ ದೇವಾಲಯದ ತನ್ನದೇ ಪರಂಪರೆ.