मंगळागौर व्रत कथा
मंगळागौर — कधी आहे
- 3 ऑगस्ट 2027, मंगळवार
- 10 ऑगस्ट 2027, मंगळवार
- 17 ऑगस्ट 2027, मंगळवार
- 24 ऑगस्ट 2027, मंगळवार
हा दिवस का साजरा करतात?
लग्नानंतरची पहिली पाच वर्षे नववधू श्रावणातल्या प्रत्येक मंगळवारी मंगळागौरीची पूजा करते. मंगळागौर म्हणजे पार्वतीमातेचे मंगल रूप, जिच्याकडे अखंड सौभाग्य आणि सुखी संसाराचे मागणे मागितले जाते. सकाळी मैत्रिणींसोबत पूजा आणि कहाणी, आणि रात्री जागरणात झिम्मा-फुगड्यांची रंगत, असा हा सोहळा असतो.
कथा
आटपाट नगर होते. तिथे एक श्रीमंत वाणी राहत होता. घरात धनधान्याची कमतरता नव्हती, पण अंगण सुने होते, पोटी मूलबाळ नव्हते. नवरा-बायको दोघेही या दुःखाने झुरत असत. एके दिवशी त्यांच्या दारी एक गोसावी आला. त्यांचे दुःख जाणून तो म्हणाला, निळ्या घोड्यावर बसून रानात जा. जिथे घोडा थांबेल, तिथे खणा, तिथेच देवी तुम्हाला मार्ग दाखवेल. वाण्याच्या मनात आशेचा किरण उमटला.
गोसाव्याने सांगितल्याप्रमाणे वाणी रानात गेला. घोडा थांबला तिथे खणल्यावर देवीचे एक सुंदर देऊळ सापडले. वाण्याने मनोभावे प्रार्थना केली. देवी प्रसन्न झाली, पण म्हणाली, तुझ्या नशिबात दीर्घायुषी गुणी पुत्र नाही. हवा तर गुणी पण अल्पायुषी मुलगा घे, किंवा दीर्घायुषी पण आंधळा मुलगा. वाण्याने गुणी मुलगा मागितला. देवीच्या सांगण्यावरून त्याने गणपतीच्या देवळामागच्या आंब्याचे एक फळ घेतले आणि घरी जाऊन बायकोला दिले. दिवस भरले आणि घरात एका देखण्या, गुणी मुलाचा जन्म झाला.
मुलगा मोठा होऊ लागला, पण त्याच्या अल्पायुष्याची काळजी आई-वडिलांच्या मनातून जात नव्हती. तो वयात आल्यावर त्यांनी त्याला मामासोबत काशीयात्रेला पाठवले, तीर्थाच्या पुण्याने संकट टळेल या आशेने. वाटेत एका गावाबाहेर मामा-भाच्याने काही मुली खेळताना पाहिल्या. खेळता खेळता भांडण झाले आणि एका मुलीने दुसरीला कडू बोल सुनावले. दुसरी मुलगी शांतपणे म्हणाली, माझी आई मंगळागौर पूजते, आमच्या घरच्या कुणाचे सौभाग्य कधीच हरपणार नाही.
हे ऐकून मामाच्या मनात आशा जागी झाली. ज्या मुलीच्या घरी मंगळागौरीचे असे पुण्य आहे, तीच माझ्या भाच्याचे रक्षण करील, असे त्याला वाटले. त्याने मुलीच्या आई-वडिलांशी बोलणी केली, आणि शुभमुहूर्तावर दोघांचे लग्न लागले. लग्नाच्या रात्री गौरीने नवरीच्या स्वप्नात येऊन सांगितले, मुली, आज रात्री एक साप तुझ्या नवऱ्याला डसायला येईल. एका वाटीत दूध आणि जवळ एक कोरा घडा ठेव. साप दूध पिऊन घड्यात शिरला की लगेच घड्याचे तोंड फडक्याने बांधून टाक.
नवरीने न घाबरता, मोठ्या सावधपणाने तसेच केले. मध्यरात्री खरोखरच साप आला, दूध पिऊन घड्यात शिरला, आणि तिने चटकन घड्याचे तोंड फडक्याने बांधले. नवऱ्यावरचे पहिले संकट टळले. मग मामा-भाचे पुढच्या यात्रेला निघाले. जेव्हा मुलाचे प्राण नेण्याची वेळ आली, तेव्हा यमदूत त्याला न्यायला आले. पण मंगळागौर स्वतः त्यांच्या वाटेत उभी राहिली, आणि यमदूतांना रिकाम्या हाताने परत जावे लागले. मुलावरचे संकट कायमचे टळले.
यात्रा पूर्ण करून सगळे घरी परतले, तेव्हा सुनेने सासू-सासऱ्यांसमोर तो घडा उघडून दाखवला आणि घडलेली सगळी हकिगत सांगितली. आई-वडिलांच्या डोळ्यांतून आनंदाश्रू वाहू लागले. सुनेची श्रद्धा आणि सावधपणा, आणि तिच्या आईच्या व्रताचे पुण्य, यांनीच आपल्या मुलाला जीवदान दिले, हे त्यांनी जाणले. त्या दिवसापासून त्यांच्याही घरी मंगळागौरीचे व्रत सुरू झाले. जशी मंगळागौर त्या सुनेला पावली, तशी सगळ्यांना पावो.
कसा साजरा करतात
- लग्नानंतरची पहिली पाच वर्षे नववधू श्रावणातल्या प्रत्येक मंगळवारी मंगळागौर पूजते; पहिली मंगळागौर मोठ्या हौसेने साजरी केली जाते.
- सकाळी चौरंगावर गौरीची मूर्ती, अनेक घरांत शिवलिंगासह, मांडून सोळा प्रकारची पत्री, फुले, दूर्वा वाहून षोडशोपचार पूजा केली जाते; इतर नववधूंनाही पूजेला बोलावले जाते.
- पूजेनंतर मंगळागौरीची कहाणी वाचली जाते, आरती होते आणि सुवासिनींना हळदीकुंकू व वाण दिले जाते.
- रात्री जागरण: झिम्मा, फुगडी, पिंगा, किस बाई किस, नाच गं घुमा असे पारंपरिक खेळ रंगतात, आणि नववधू नाव घेताना उखाणे घेतात.
- पाचव्या वर्षी व्रताचे उद्यापन करून सुवासिनींचे पूजन केले जाते आणि वाण देऊन व्रताची सांगता होते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
मंगळागौर 2027 केव्हा आहे?
मंगळागौर 2027 3 ऑगस्ट 2027, मंगळवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
मंगळागौर का साजरा केला जातो?
लग्नानंतरची पहिली पाच वर्षे नववधू श्रावणातल्या प्रत्येक मंगळवारी मंगळागौरीची पूजा करते.
स्रोत
श्रावणातल्या कहाण्यांतील 'मंगळागौरीची कहाणी' ही मराठी लोक-व्रतकथा घरोघरी वाचली जाते; तिचे तपशील घराघरांत थोडे वेगळे सांगितले जातात.