MythraanMYTHRAAN
ગુજરાતી ▾
हिंदीEnglishमराठीಕನ್ನಡ
AndroidiOS

તુલસી વિવાહ — કથા અને મહત્ત્વ

તુલસી વિવાહ — કથા અને મહત્ત્વ

તુલસી વિવાહ — ક્યારે છે

  • 21 નવેમ્બર 2026, શનિવાર
  • 11 નવેમ્બર 2027, ગુરુવાર
બારસ તિથિ21 નવેમ્બર, 6:32 AM થી 22 નવેમ્બર, 4:57 AM સુધી
સૂર્યોદય · સૂર્યાસ્ત6:57 AM · 5:54 PM

સમય અમદાવાદ માટે છે · 21 નવેમ્બર 2026

કથા સાંભળોવર્ણન હિન્દીમાં

આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?

ગુજરાતમાં મોટે ભાગે દેવ ઊઠી અગિયારસે, એટલે કારતક સુદ અગિયારસે, અને ઘણાં ઘરોમાં ત્યાંથી પૂનમ સુધીના કોઈ શુભ દિવસે તુલસી વિવાહ થાય છે. આ દિવસે તુલસીમાતાનાં લગ્ન શાલિગ્રામ સ્વરૂપે ઠાકોરજી સાથે, સાચાં લગ્ન જેવી જ બધી વિધિથી કરાવાય છે. માન્યતા છે કે તુલસીનું કન્યાદાન દીકરીના કન્યાદાન જેટલું પુણ્ય આપે છે, અને આ પ્રસંગ પછી લગ્નગાળો શરૂ થાય છે.

કથા

તુલસીમાતાની વાત વૃંદા નામની એક ભક્ત નારીથી શરૂ થાય છે. વૃંદાનો જન્મ દાનવ કુળમાં થયો હતો, પણ નાનપણથી જ તેનું મન ભગવાન વિષ્ણુના નામમાં રમતું. મોટી થતાં તેનાં લગ્ન જલંધર સાથે થયાં. કહેવાય છે કે જલંધરનો જન્મ ભગવાન શિવના તેજમાંથી સમુદ્રમાં થયો હતો, એટલે એ અપાર બળવાન હતો. વૃંદા પતિને પૂરા મનથી સમર્પિત હતી, અને તેના પતિવ્રતનું તેજ જલંધર માટે બખ્તર બની ગયું હતું.

તુલસી વિવાહ — કથા 1

બળ અને વરદાનના ઘમંડમાં જલંધરે દેવોને હરાવીને સ્વર્ગ પડાવી લીધું, અને છેવટે ભગવાન શિવ સામે જ યુદ્ધે ચડ્યો. જતી વખતે વૃંદાએ સંકલ્પ કર્યો કે પતિ યુદ્ધમાંથી પાછા ન આવે ત્યાં સુધી હું પૂજા પરથી નહીં ઊઠું. તે દીવો પ્રગટાવીને ધ્યાનમાં બેસી ગઈ. જ્યાં સુધી તેનો સંકલ્પ અખંડ રહ્યો, ત્યાં સુધી કોઈ શક્તિ જલંધરને હરાવી ન શકી. ગભરાયેલા દેવો ભગવાન વિષ્ણુને શરણે ગયા.

તુલસી વિવાહ — કથા 2

જગતની રક્ષા માટે ભગવાન વિષ્ણુ જલંધરનું રૂપ લઈને વૃંદાને આંગણે આવ્યા. પતિ પાછા આવ્યા જાણીને વૃંદા હરખથી પૂજા છોડીને ઊભી થઈ અને તેમને પગે લાગી. એ જ ક્ષણે તેનો સંકલ્પ તૂટ્યો, અને રણભૂમિમાં ભગવાન શિવે જલંધરનો અંત આણ્યો. થોડી જ વારમાં વૃંદાને સાચી વાતની ખબર પડી. જેના નામનું તે નાનપણથી રટણ કરતી આવી હતી, એણે જ આ લીલા રચી હતી. તેનું હૈયું દુઃખથી ભરાઈ ગયું.

તુલસી વિવાહ — કથા 3

વેદનામાં વૃંદાએ ભગવાનને શાપ આપ્યો કે તમે પથ્થર થઈ જાઓ. ભગવાને માથું નમાવીને શાપ સ્વીકાર્યો અને શિલા બની ગયા. પાલનહાર શિલા બનતાં સૃષ્ટિનું સંતુલન ડગમગવા લાગ્યું. ત્યારે દેવો અને મા લક્ષ્મીએ હાથ જોડીને વૃંદાને વિનંતી કરી. વૃંદાનું મન કરુણાથી પીગળી ગયું. તેણે શાપ પાછો ખેંચી લીધો, અને પછી પતિની પાછળ જવાનો નિશ્ચય કરીને પોતાના તપના તેજમાં દેહ છોડ્યો.

તુલસી વિવાહ — કથા 4

જ્યાં વૃંદાનો દેહ શાંત થયો, ત્યાં એક કોમળ લીલો છોડ ઊગ્યો, અને તે તુલસી કહેવાયો. ભગવાન વિષ્ણુએ કહ્યું, વૃંદા, તારી ભક્તિ અને પવિત્રતા સદા પૂજાશે. તુલસીપત્ર વગર મારો કોઈ ભોગ પૂરો નહીં થાય. તારા શાપનું માન રાખવા મારું એક સ્વરૂપ શાલિગ્રામ શિલા બનીને રહેશે, અને દર વર્ષે કારતકમાં એ જ રૂપે હું તારી સાથે લગ્ન કરીશ. આજે પણ નેપાળની ગંડકી નદીમાંથી શાલિગ્રામ મળે છે અને તુલસી સાથે પૂજાય છે, અને ઠાકોરજીને ધરાવાતા દરેક થાળમાં તુલસીપાન મુકાય છે.

તુલસી વિવાહ — કથા 5

ગુજરાતમાં આ પ્રસંગ સાચા લગ્ન જેવો જ ઊજવાય છે. ફળિયામાં તુલસીક્યારાને શેરડીના માંડવાથી શણગારાય છે, અને તુલસીમાતાને ચૂંદડી ઓઢાડીને દુલ્હનની જેમ સજાવાય છે. સાંજે ઠાકોરજીનો વરઘોડો વાજતે-ગાજતે આવે છે, મામેરું ભરાય છે, લગ્નગીતો ગવાય છે, હસ્તમેળાપ અને ફેરા થાય છે, અને વિદાય ટાણે ઘણી આંખો ભીની થઈ જાય છે. જે ઘરમાં દીકરી નથી, તે પરિવારો પણ તુલસીમાતાનું કન્યાદાન કરીને દીકરી વળાવવાનું સુખ પામે છે.

તુલસી વિવાહ — કથા 6

તુલસી વિવાહની કથામાં દુઃખ પણ છે અને ક્ષમા પણ. વૃંદાએ પોતાની સાથે થયેલા છળનું દુઃખ વેઠ્યું, છતાં જગતને ખાતર શાપ પાછો ખેંચ્યો; અને ભગવાને પોતાની ભક્તને એવું માન આપ્યું કે આજે દરેક આંગણે તુલસીક્યારો પૂજાય છે. આ દિવસનો સંદેશ છે કે સાચી ભક્તિ અને મોટું મન કદી એળે જતાં નથી. તુલસીમાતા અને શાલિગ્રામ ભગવાનની કૃપા દરેક ઘર પર રહે.

કેવી રીતે ઊજવાય છે

  • દેવ ઊઠી અગિયારસે કે ત્યાંથી પૂનમ સુધીના કોઈ શુભ દિવસે, સાંજે ફળિયા કે અગાસીમાં તુલસીક્યારાની આસપાસ શેરડીનો માંડવો બંધાય છે, અને રંગોળી ને દીવાથી શણગાર થાય છે.
  • તુલસીમાતાને લાલ ચૂંદડી, બંગડી, ચાંલ્લો અને શણગારથી દુલ્હનની જેમ સજાવાય છે; શાલિગ્રામ કે ઠાકોરજીને પીળાં વસ્ત્ર પહેરાવીને વરરાજા બનાવાય છે.
  • ઠાકોરજીનો વરઘોડો આવે છે, મામેરું ભરાય છે, અને લગ્નગીતો સાથે હસ્તમેળાપ, કન્યાદાન અને ફેરા થાય છે; શાલિગ્રામજીને હાથમાં લઈને તુલસીમાતાની સાત પરિક્રમા કરાય છે.
  • ભોગમાં શેરડી, બોર, શક્કરિયાં, શિંગોડાં જેવાં મોસમી ફળ અને મીઠાઈ ધરાય છે, અને પછી પ્રસાદ સૌમાં વહેંચાય છે.
  • ઘણાં મંદિરો અને સોસાયટીઓમાં વરઘોડો, રાસ-ગરબા અને વિદાય સાથે ધામધૂમથી તુલસી-શાલિગ્રામ વિવાહ થાય છે; ઘણા પરિવારો પછી અન્ન-વસ્ત્રનું દાન કરે છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

તુલસી વિવાહ 2026 ક્યારે છે?

તુલસી વિવાહ 2026 21 નવેમ્બર 2026, શનિવાર ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.

તુલસી વિવાહ 2026 માટે પૂજા અથવા ઉપવાસનો સમય શું છે?

બારસ તિથિ 21 નવેમ્બર, 6:32 AM થી 22 નવેમ્બર, 4:57 AM સુધી (દિલ્હી)

તુલસી વિવાહ શા માટે ઉજવાય છે?

ગુજરાતમાં મોટે ભાગે દેવ ઊઠી અગિયારસે, એટલે કારતક સુદ અગિયારસે, અને ઘણાં ઘરોમાં ત્યાંથી પૂનમ સુધીના કોઈ શુભ દિવસે તુલસી વિવાહ થાય છે.

સ્રોત

જલંધર અને વૃંદાની કથા શિવ પુરાણ (રુદ્ર સંહિતા, યુદ્ધ ખંડ) અને પદ્મ પુરાણમાં આવે છે; શાપ પાછો ખેંચવો, મા લક્ષ્મીની વિનંતી અને તુલસી-શાલિગ્રામ વિવાહનું આ રૂપ લોકપરંપરામાં પ્રચલિત છે, અને બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણમાં આ જ કથા તુલસી અને શંખચૂડના નામે જુદા રૂપે મળે છે. વરઘોડો, મામેરું જેવી વિધિઓ ગુજરાતની લગ્નપરંપરામાંથી આવે છે.

શહેર પ્રમાણે સમય

વધુ કથાઓ

કથાઓ જુઓ અને સાંભળો — મફત ઍપડાઉનલોડApp Store