ഖോഡിയാർ മാ: മാമഡിയ ചാരണന്റെ മകൾ: ഖോഡിയാർ മാ
സൗരാഷ്ട്ര, ഗുജറാത്ത്

സൗരാഷ്ട്രയിലും ഗുജറാത്തിലെങ്ങും ആഴമായ ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കപ്പെടുന്ന നാടൻദേവതയാണ് ഖോഡിയാർ മാ; മുതലയാണ് അവരുടെ വാഹനം, കൈയിൽ ത്രിശൂലം. അനേകം കുടുംബങ്ങൾ അവരെ കുലദേവതയായി കരുതുന്നു; മാടേൽ, രാജ്പര, ഗൾധര എന്നിവിടങ്ങളിൽ അവരുടെ പ്രസിദ്ധമായ സ്ഥാനകങ്ങളുണ്ട്. സൗരാഷ്ട്രയിലെ നാട്ടുപാരമ്പര്യത്തിൽ പറഞ്ഞുവരുന്ന, ദേവി പ്രത്യക്ഷയായതിന്റെ കഥയാണിത്.
വളരെ പണ്ട് വല്ലഭീപുർ രാജ്യത്ത്, ഇന്നത്തെ ബോട്ടാദിനടുത്തുള്ള രോഹിശാല ഗ്രാമത്തിൽ, മാമഡിയ എന്ന ഒരു ചാരണൻ ഭാര്യ ദേവൽബയോടൊപ്പം താമസിച്ചിരുന്നു എന്ന് നാട്ടുപാരമ്പര്യം പറയുന്നു. വീട്ടിൽ കന്നുകാലിസമ്പത്തും മാനവും മര്യാദയും ഉണ്ടായിരുന്നു, രാജാവുമായി അദ്ദേഹത്തിന് ഉറ്റ സൗഹൃദവുമുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷേ മുറ്റത്ത് ഒരു കുഞ്ഞിന്റെയും കളിചിരി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; ആ ദുഃഖം ഇരുവരുടെയും മനസ്സിൽ നിശ്ശബ്ദമായി കൂടുകെട്ടിയിരുന്നു.

രാവിലെ മക്കളില്ലാത്ത ഒരാളുടെ മുഖം കാണുന്നത് അശുഭമാണെന്ന് സഭയിലെ ചില അസൂയാലുക്കൾ രാജാവിനെ പറഞ്ഞുധരിപ്പിച്ചു. അവരുടെ വാക്കുകളിൽ വീണ രാജാവ് മാമഡിയയെ കാണുന്നതു നിർത്തി. പഴയ സുഹൃത്തിന്റെ ഈ പെരുമാറ്റം മാമഡിയയുടെ ഹൃദയം തകർത്തു. അപമാനവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ അദ്ദേഹം ശിവക്ഷേത്രത്തിലെത്തി ഭോലേനാഥന്റെ മുന്നിൽ ഇരുന്നു. മഹാദേവൻ തന്റെ വിളി കേൾക്കുംവരെ അവിടെ നിന്ന് എഴുന്നേൽക്കില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം ഉറപ്പിച്ചു.

മാമഡിയയുടെ ആത്മാർഥമായ ഭക്തി കണ്ട് ശിവഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു. ശിവൻ അദ്ദേഹത്തെ പാതാളലോകത്ത് നാഗരാജന്റെ അടുത്തേക്കു കൊണ്ടുപോയെന്നും, നാഗരാജന്റെ പുത്രിമാരും പുത്രനും മാമഡിയയുടെ വീട്ടിൽ ജനിക്കാമെന്നു വാക്കു നൽകിയെന്നും കഥ പറയുന്നു. ശിവൻ പറഞ്ഞു: വീട്ടിൽ ചെന്ന് എട്ടു തൊട്ടിലുകൾ ഒരുക്കിവയ്ക്കൂ. മാഘ ശുക്ല അഷ്ടമി നാളിൽ മാമഡിയയും ദേവൽബയും മുറ്റത്ത് തൊട്ടിലുകൾ ഒരുക്കി; നോക്കിനിൽക്കെ അവയിൽ ഏഴു പെൺകുഞ്ഞുങ്ങളും ഒരു ആൺകുഞ്ഞും കളിചിരിയുമായി നിറഞ്ഞു.

പെൺമക്കൾക്ക് ആവഡ്, ജോഗഡ്, തോഗഡ്, ബീജ്ബായി, ഹോൽബായി, സാൻസായി, ഏറ്റവും ഇളയവൾക്ക് ജാൻബായി എന്നും മകന് മേർഖിയ എന്നും പേരിട്ടു. വീട് സന്തോഷംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞു. ഏഴു സഹോദരിമാരും മറ്റു കുട്ടികളെപ്പോലെതന്നെ കളിച്ചു, എങ്കിലും അവരിൽ വേറിട്ടൊരു തേജസ്സുണ്ടായിരുന്നു; കുഞ്ഞു ജാൻബായി പ്രത്യേകിച്ചും നിർഭയയും കരുണ നിറഞ്ഞവളുമായിരുന്നു.

ഒരു ദിവസം സഹോദരൻ മേർഖിയയെ ഒരു വിഷപ്പാമ്പു കടിച്ചു. വീടു മുഴുവൻ ദുഃഖത്തിലാണ്ടു. പാതാളലോകത്തെ അമൃതത്തിനു മാത്രമേ അവനെ രക്ഷിക്കാനാവൂ എന്നും അതും സൂര്യനുദിക്കുംമുമ്പ് എത്തണമെന്നും അറിവുള്ളവർ പറഞ്ഞു. രാത്രി കനത്തിരുന്നു, വഴി ദുഷ്കരവും. അപ്പോൾ ഏറ്റവും ഇളയവളായ ജാൻബായി മുന്നോട്ടുവന്നു പറഞ്ഞു: ഞാൻ പോകാം, എന്റെ സഹോദരന് ഒന്നും സംഭവിക്കാൻ ഞാൻ സമ്മതിക്കില്ല.

ജലമാർഗം പാതാളത്തിലെത്തിയ ജാൻബായി നാഗരാജനിൽ നിന്ന് അമൃതകലശവുമായി മടങ്ങി. പക്ഷേ മടങ്ങുമ്പോൾ അവളുടെ കാലിനു പരിക്കേറ്റു, അവൾ ഞൊണ്ടിത്തുടങ്ങി. സമയം കുറവായിരുന്നു, സൂര്യനുദിക്കാറായിരുന്നു. അപ്പോൾ വെള്ളത്തിൽ ഒരു മുതല അവളുടെ അടുത്തെത്തി. ജാൻബായി അതിന്റെ പുറത്തിരുന്നു, മുതല അവളെ അതിവേഗം കരയിലെത്തിച്ചു. സമയത്തിനുള്ളിൽ അവൾ അമൃതവുമായി വീട്ടിലെത്തി, സഹോദരന്റെ ജീവൻ രക്ഷപ്പെട്ടു.

ജാൻബായി ഞൊണ്ടിഞൊണ്ടി — ‘ഖോഡാതി ഖോഡാതി’ — മുറ്റത്തേക്കു വന്നപ്പോൾ സഹോദരി ആവഡ് സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞു: നോക്കൂ, നമ്മുടെ ഖോഡിയാർ വന്നു. അന്നുമുതൽ ജാൻബായി ഖോഡിയാർ എന്നറിയപ്പെട്ടു, ആ മുതല അവരുടെ വാഹനവുമായി. അമ്മ തന്റെ മുറിവിനെത്തന്നെ തന്റെ അടയാളമാക്കി എന്നു ഭക്തർ പറയുന്നു; സഹോദരനുവേണ്ടി പാതാളം വരെ പോയവൾ തന്റെ ഭക്തരുടെ വിളിയിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കില്ലെന്ന് അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

ഇന്നും മാഘ ശുക്ല അഷ്ടമിക്ക് ഖോഡിയാർ ജയന്തി ആഘോഷിക്കുന്നു. മാടേലിലും രാജ്പരയിലും ഗൾധരയിലും ഗ്രാമഗ്രാമാന്തരങ്ങളിലെ സ്ഥാനകങ്ങളിലും ഭക്തർ ദീപം തെളിക്കുന്നു, അമ്മയെ ചുന്ദഡി പുതപ്പിക്കുന്നു, ‘ജയ് ഖോഡിയാർ’ എന്നു ജയഘോഷം മുഴക്കുന്നു. ഏഴു സഹോദരിമാരെയും ഒപ്പം സ്മരിക്കുന്നു. ഖോഡിയാർ മായുടെ കഥ ഒരു സഹോദരിയുടെ സ്നേഹത്തിന്റെയും ധൈര്യത്തിന്റെയും കരുണയുടെയും കഥയാണ്; സൗരാഷ്ട്രയുടെ നാട്ടുജീവിതത്തിൽ തലമുറകളായി അതു പറഞ്ഞുപോരുന്നു.
ഉറവിടം
സൗരാഷ്ട്രയിലെ നാടോടി പാരമ്പര്യം, പ്രത്യേകിച്ച് ചാരണ പാരമ്പര്യം, ഖോഡിയാർ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യങ്ങളും; പേരുകളും തീയതികളും വിവരങ്ങളും കഥകൾക്കനുസരിച്ച് അല്പം വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു.