MythraanMYTHRAAN
ગુજરાતી ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

મા ખોડિયાર: મામડિયા ચારણની દીકરી: મા ખોડિયાર

સૌરાષ્ટ્ર, ગુજરાત

મા ખોડિયાર: મામડિયા ચારણની દીકરી: મા ખોડિયાર
કથા સાંભળોવર્ણન હિન્દીમાં

મા ખોડિયાર સૌરાષ્ટ્ર અને આખા ગુજરાતમાં ઊંડી શ્રદ્ધાથી પૂજાતાં લોકદેવી છે, જેમનું વાહન મગર છે અને હાથમાં ત્રિશૂળ છે. અનેક પરિવારો તેમને કુળદેવી માને છે, અને માટેલ, રાજપરા અને ગળધરા તેમનાં જાણીતાં સ્થાનકો છે. આ સૌરાષ્ટ્રની લોકપરંપરામાં કહેવાતી માના પ્રાગટ્યની કથા છે.

લોકપરંપરા કહે છે કે ઘણા સમય પહેલાં વલ્લભીપુરના રાજ્યમાં, આજના બોટાદ પાસેના રોહિશાળા ગામમાં, મામડિયા નામે એક ચારણ પોતાનાં પત્ની દેવળબા સાથે રહેતા હતા. ઘરમાં પશુધન હતું, માનપાન હતું, અને રાજા સાથે તેમની ગાઢ મૈત્રી હતી. પણ આંગણે કોઈ બાળકની કિલકારી નહોતી, અને આ દુઃખ બંનેના મનમાં ચૂપચાપ ઘર કરી ગયું હતું.

મા ખોડિયાર — 1

દરબારના કેટલાક ઈર્ષાળુ લોકોએ રાજાના કાન ભંભેર્યા કે સવારના પહોરમાં નિઃસંતાન માણસનું મોઢું જોવું અપશુકન ગણાય. રાજા તેમની વાતમાં આવી ગયા અને મામડિયાને મળવાનું બંધ કર્યું. જૂના મિત્રના આ વર્તનથી મામડિયાનું હૈયું વીંધાઈ ગયું. અપમાન અને દુઃખથી ભરાયેલા તેઓ શિવાલયે પહોંચ્યા અને ભોળાનાથ સામે બેસી ગયા. તેમણે નક્કી કર્યું કે મહાદેવ પોકાર ન સાંભળે ત્યાં સુધી અહીંથી ઊઠવું નથી.

મા ખોડિયાર — 2

મામડિયાની સાચી ભક્તિ જોઈ ભગવાન શિવ પ્રસન્ન થયા. કથા કહે છે કે તેઓ મામડિયાને પાતાળલોકમાં નાગરાજ પાસે લઈ ગયા, અને નાગરાજની દીકરીઓ અને દીકરાએ મામડિયાને ઘેર જન્મ લેવાનું વચન આપ્યું. શિવજીએ કહ્યું, ઘેર જઈને આઠ પારણાં તૈયાર રાખજો. મહા સુદ આઠમે મામડિયા અને દેવળબાએ આંગણે પારણાં બાંધ્યાં, અને જોતજોતામાં તેમાં સાત દીકરીઓ અને એક દીકરો કિલકારી કરવા લાગ્યાં.

મા ખોડિયાર — 3

દીકરીઓનાં નામ પડ્યાં આવડ, જોગડ, તોગડ, બીજબાઈ, હોલબાઈ, સાંસાઈ અને સૌથી નાની જાનબાઈ, અને દીકરાનું નામ મેરખિયો. ઘર આનંદથી છલકાઈ ગયું, અને વર્ષોથી સૂનું આંગણું બાળકોના કલરવથી ગુંજી ઊઠ્યું. સાતેય બહેનો બીજી બાળકીઓની જેમ જ રમતી, છતાં તેમનામાં કંઈક જુદું જ તેજ હતું, અને નાનકડી જાનબાઈ તો ખાસ નીડર અને કરુણાથી ભરેલી હતી.

મા ખોડિયાર — 4

એક દિવસ ભાઈ મેરખિયાને ઝેરી સાપ કરડ્યો, અને આખું ઘર શોકમાં ડૂબી ગયું. જાણકારોએ કહ્યું કે તેને ફક્ત પાતાળનું અમી બચાવી શકે, અને તે પણ સૂરજ ઊગે તે પહેલાં પહોંચવું જોઈએ. રાત ઘેરી હતી અને રસ્તો કઠિન. ત્યારે સૌથી નાની જાનબાઈ આગળ આવી અને બોલી, હું જઈશ, મારા ભાઈને કંઈ નહીં થવા દઉં.

મા ખોડિયાર — 5

જાનબાઈ જળમાર્ગે પાતાળમાં પહોંચી અને નાગરાજ પાસેથી અમીનો કુંભ લઈ પાછી વળી. પણ પાછા ફરતાં તેના પગે ઠેસ વાગી અને તે લંગડાવા લાગી. સમય ઓછો હતો અને સૂરજ ઊગવાની તૈયારીમાં હતો. ત્યારે પાણીમાં એક મગર તેની પાસે આવ્યો. જાનબાઈ તેની પીઠ પર બેસી ગઈ અને મગર તેને ઝડપથી કિનારે લઈ આવ્યો. તે સમયસર અમી લઈ ઘેર પહોંચી અને ભાઈના પ્રાણ બચી ગયા.

મા ખોડિયાર — 6

જાનબાઈ ખોડાતાં ખોડાતાં આંગણે આવી ત્યારે બહેન આવડે વહાલથી કહ્યું, જુઓ, આપણી ખોડિયાર આવી. તે દિવસથી જાનબાઈ ખોડિયાર કહેવાયાં, અને એ મગર તેમનું વાહન બન્યો. ભક્તો કહે છે કે માએ પોતાની ઈજાને જ પોતાની ઓળખ બનાવી; તેઓ માને છે કે ભાઈ માટે પાતાળ સુધી જનારી મા પોતાના ભક્તોના સાદથી દૂર નથી રહેતી.

મા ખોડિયાર — 7

આજે પણ મહા સુદ આઠમે ખોડિયાર જયંતી ઊજવાય છે. માટેલ, રાજપરા, ગળધરા અને ગામેગામનાં સ્થાનકોમાં ભક્તો દીવા કરે છે, માને ચૂંદડી ઓઢાડે છે અને જય ખોડિયારનો જયઘોષ કરે છે. સાતેય બહેનોને પણ સાથે યાદ કરવામાં આવે છે. મા ખોડિયારની કથા બહેનના પ્રેમ, હિંમત અને કરુણાની કથા છે, જે સૌરાષ્ટ્રના લોકજીવનમાં પેઢી દર પેઢી કહેવાતી આવી છે.

સ્રોત

સૌરાષ્ટ્રની લોકપરંપરા, ખાસ કરીને ચારણ પરંપરા, અને ખોડિયાર મંદિરોની પરંપરા; નામો, તિથિ અને વિગતો જુદી જુદી કથાઓમાં થોડી જુદી મળે છે.

વધુ કથાઓ

કથાઓ જુઓ અને સાંભળો — મફત ઍપડાઉનલોડApp Store