പത്മിനി ഏകാദശി — വ്രത കഥ

ഈ ദിവസം എന്തിന് ആഘോഷിക്കുന്നു?
അധികമാസത്തിലെ ശുക്ല പക്ഷ ഏകാദശിയാണ് പത്മിനി ഏകാദശി. ചാന്ദ്രവർഷം സൗരവർഷത്തെക്കാൾ ഏകദേശം പതിനൊന്നു ദിവസം ചെറുതാണ്, ഈ വ്യത്യാസം കൂടിക്കൂടി ഒരു മാസത്തോളമാകുമ്പോൾ പഞ്ചാംഗത്തിൽ ഒരു അധികമാസം ചേർക്കുന്നു; അതിനാൽ അധികമാസം ഏകദേശം മൂന്നു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ വരുന്നു. ഈ മാസത്തിന് മഹാവിഷ്ണു സ്വന്തം പേര് നൽകിയെന്ന് പാരമ്പര്യം പറയുന്നു, അതിനാൽ ഇതിനെ പുരുഷോത്തമ മാസം എന്ന് വിളിക്കുന്നു, ഇതിലെ രണ്ട് ഏകാദശികളും മൂന്നു വർഷത്തിലൊരിക്കലേ വരൂ.
കഥ
പഞ്ചാംഗത്തിൽ ഈ അധികമാസം ചേർന്നപ്പോൾ, ഉത്സവങ്ങളോ സ്വാമിയോ ഇല്ലാത്തതിനാൽ മറ്റു മാസങ്ങൾ ഇതിനെ തങ്ങളിലൊന്നായി കാണാൻ വിസമ്മതിച്ചെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ദുഃഖിതനായ ഈ മാസം മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അടുത്തുചെന്ന്, എന്നെ ആരും സ്വീകരിക്കുന്നില്ല എന്നു പറഞ്ഞെന്ന് പാരമ്പര്യം. ഭഗവാൻ അതിനെ സ്വീകരിച്ചു പറഞ്ഞു, ഇനി നീ എന്റെ പേരിൽ അറിയപ്പെടും, പുരുഷോത്തമ മാസം. അന്നു മുതൽ ഈ മാസം ഉപവാസത്തിന്റെയും ദാനത്തിന്റെയും ഭജനയുടെയും മാസമായി കരുതപ്പെടുന്നു.

ഈ മാസത്തിലെ ശുക്ല ഏകാദശിയുടെ കഥ നാരദന്റെ വാക്കുകളിലൂടെയാണ് പറയുന്നത്. ത്രേതായുഗത്തിൽ മാഹിഷ്മതി നഗരത്തിൽ കൃതവീര്യൻ എന്ന ധർമ്മിഷ്ഠനായ രാജാവ് ഭരിച്ചിരുന്നു. ഖജനാവ് നിറഞ്ഞിരുന്നു, പ്രജകൾ സുഖമായിരുന്നു, രാജ്ഞിമാർ പലരുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷേ വർഷങ്ങളായി മനസ്സിൽ കുത്തിനോവിച്ച ഒരു കുറവുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് സന്താനമില്ലായിരുന്നു, രാജ്യം ഏൽപ്പിക്കാൻ ആരുമില്ലായിരുന്നു.

പല വഴികളും നോക്കി, പല യജ്ഞങ്ങളും നടത്തി, ഫലമുണ്ടായില്ല. ഒടുവിൽ രാജാവ് രാജ്യം വിട്ട് ഗന്ധമാദന പർവ്വതത്തിൽ ചെന്ന് തപസ്സു തുടങ്ങി. രാജ്ഞിമാരിൽ ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിൽ ജനിച്ച പത്മിനി ഉണ്ടായിരുന്നു. ഭർത്താവ് കാട്ടിലേക്ക് പോകുന്നതു കണ്ട് അവർ ആഭരണങ്ങൾ അഴിച്ചുവെച്ചു, ഒരു സാധാരണ വസ്ത്രം ധരിച്ച് പിന്നാലെ പോയി. വർഷങ്ങളുടെ കഠിന തപസ്സും അവർ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം തന്നെ ചെയ്തു.

ഒരു ദിവസം പത്മിനി, കർദ്ദമ മുനിയുടെ മകളും അത്രി മഹർഷിയുടെ പത്നിയും സംയമത്തിന് പേരുകേട്ടവളുമായ അനസൂയയെ കണ്ടു. പത്മിനി കൈകൂപ്പി തന്റെ ദുഃഖം പറഞ്ഞു, ഭഗവാനിലെത്തുന്ന ഒരു വ്രതം പറഞ്ഞുതരൂ എന്നു ചോദിച്ചു. അനസൂയ പ്രസന്നയായി പറഞ്ഞു, ദേവീ, വർഷത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു മാസമുണ്ട്, പക്ഷേ ഏകദേശം ഓരോ മൂന്നാം വർഷവും ഒരു അധികമാസം ചേരുന്നു. ആ മാസത്തിലെ രണ്ട് ഏകാദശികളെ പത്മിനി എന്നും പരമ എന്നും വിളിക്കുന്നു, അവ വളരെ ദുർലഭമാണ്.

അനസൂയ വിധിയും പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ശുക്ല പക്ഷത്തിലെ ആ ഏകാദശിക്ക് മനസ്സറിഞ്ഞ് ഉപവസിക്കുക, ഭഗവാനെ പൂജിക്കുക, രാത്രി ഉണർന്ന് ഭജന ചെയ്യുക, ദ്വാദശിക്ക് ദാനം ചെയ്ത് പാരണ ചെയ്യുക. പത്മിനി പൂർണ്ണ ശ്രദ്ധയോടെ ഈ വ്രതമെടുത്തു. ആ രാത്രി അവർ അന്നമോ ജലമോ കഴിച്ചില്ല, രാത്രി മുഴുവൻ ഭഗവന്നാമം ജപിച്ചു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

അവരുടെ ശ്രദ്ധയിൽ പ്രസന്നനായി ഭഗവാൻ പ്രത്യക്ഷനായി ആശ്വസിപ്പിച്ചെന്നും, കാലക്രമത്തിൽ തേജസ്വിയായ ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചെന്നും, അവൻ കാർത്തവീര്യാർജ്ജുനൻ എന്ന മഹാപരാക്രമിയായ രാജാവായെന്നും കഥ പറയുന്നു. കഥ ഇത്രയേ പറയുന്നുള്ളൂ, ഇത് ആർക്കുമുള്ള വാഗ്ദാനമായി കരുതുന്നില്ല. ലോകം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനെയും ഭഗവാൻ സ്വീകരിക്കുന്നു; ഇതാണ് ഈ മാസത്തിന്റെ കാര്യവും ഈ വ്രതത്തിന്റെ സാരവും. മഹാവിഷ്ണു എല്ലാവരുടെയും മനസ്സിൽ ധൈര്യം നിലനിർത്തട്ടെ.
എങ്ങനെ ആചരിക്കുന്നു
- അധികമാസത്തിലെ ഈ ഏകാദശി ഏകദേശം മൂന്നു വർഷത്തിലൊരിക്കൽ മാത്രമേ വരൂ; അതിനാൽ ആദ്യം പഞ്ചാംഗം നോക്കി മാസവും തിഥിയും ഉറപ്പാക്കുക.
- പുരുഷോത്തമ മാസത്തിലെ ആചാരങ്ങളാണ് ഈ ദിവസം പാലിക്കുന്നത്: ദീപദാനം, അന്നദാനം, ആരെയെങ്കിലും സേവിക്കൽ; കഴിവനുസരിച്ച് എന്തെങ്കിലും ദാനം ചെയ്യുക.
- മഹാവിഷ്ണുവിന് മഞ്ഞവസ്ത്രവും മഞ്ഞപ്പൂക്കളും ചന്ദനവും തുളസിയിലയും പഴങ്ങളും അർപ്പിക്കുക, വിഷ്ണുസഹസ്രനാമം ചൊല്ലുക; കഥയിൽ ഈ വ്രതം രാത്രി ഉറങ്ങാതെയാണ് എടുത്തത്, അതിനാൽ ഈ ദിവസം രാത്രി ഉറക്കമൊഴിയുന്നതാണ് പതിവ്.
- ദശമി വൈകുന്നേരം ഒരിക്കലൂണ്, സാത്വിക ഭക്ഷണം. ഏകാദശിക്ക് ധാന്യങ്ങളും അരിയാഹാരവും പയറുവർഗ്ഗങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് കഴിവനുസരിച്ച് പഴങ്ങൾ മാത്രം കഴിച്ചോ വെള്ളം പോലും കുടിക്കാതെയോ വ്രതമെടുക്കുന്നു; കേരളത്തിൽ പലരും അരിയാഹാരം ഒഴിവാക്കി ഗോതമ്പു കൊണ്ടുള്ള ലഘുഭക്ഷണം കഴിക്കാറുമുണ്ട്. രോഗികളും പ്രായമായവരും ഗർഭിണികളും മരുന്ന് കഴിക്കുന്നവരും ആരോഗ്യം അനുവദിക്കുന്ന വിധത്തിൽ മാത്രം വ്രതമെടുക്കുക.
- ദ്വാദശി രാവിലെ കുളിച്ച് പൂജയും ദാനവും കഴിഞ്ഞ് പാരണ വീട്ടി വ്രതം അവസാനിപ്പിക്കുക. പാരണയുടെ സമയം ഓരോ സ്ഥലത്തും ഓരോ വർഷത്തെ തിഥിക്കനുസരിച്ചും മാറും, അതിനാൽ നാട്ടിലെ പഞ്ചാംഗം നോക്കി ഉറപ്പാക്കുക.
ഉറവിടം
പത്മിനി ഏകാദശിയുടെ വ്രതകഥ പ്രചാരമുള്ള വ്രതസമാഹാരങ്ങളിൽ നാരദൻ പറയുന്നതായി വരുന്നു, കൃതവീര്യ രാജാവിനെയും പത്മിനി രാജ്ഞിയെയും അനസൂയയെയും പേരെടുത്തു പറയുന്നു; അതിന്റെ സാരമാണ് ഇവിടെ സ്വന്തം വാക്കുകളിൽ. മഹാവിഷ്ണു അധികമാസത്തിന് സ്വന്തം പേര് നൽകിയ കാര്യം പുരാണ പാരമ്പര്യത്തിലും നാട്ടുപാരമ്പര്യത്തിലും ഉള്ളതാണ്.