MythraanMYTHRAAN
ગુજરાતી ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

પદ્મિની એકાદશી વ્રત કથા

પદ્મિની એકાદશી વ્રત કથા
કથા સાંભળોવર્ણન હિન્દીમાં

આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?

પદ્મિની એકાદશી અધિક માસની સુદ અગિયારસ છે. ચંદ્રનું વર્ષ સૂર્યના વર્ષ કરતાં લગભગ અગિયાર દિવસ નાનું હોય છે, અને આ અંતર ઉમેરાતાં ઉમેરાતાં જ્યારે એક આખા મહિના જેટલું થાય, ત્યારે પંચાંગમાં એક વધારાનો મહિનો ઉમેરાય છે; એટલે અધિક માસ લગભગ દર ત્રણ વર્ષે એક વાર આવે છે. પરંપરા કહે છે કે આ મહિનાને ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાનું નામ આપ્યું, એટલે તેને પુરુષોત્તમ માસ કહે છે, અને તેની બંને અગિયારસ પણ ત્રણ વર્ષે એક વાર જ આવે છે.

કથા

કહેવાય છે કે જ્યારે પંચાંગમાં આ વધારાનો મહિનો ઉમેરાયો, ત્યારે બાકીના મહિનાઓએ તેને પોતાના જેવો માનવાની ના પાડી, કારણ કે તેમાં કોઈ પર્વ આવતું નહોતું અને તેનો કોઈ સ્વામી નહોતો. પરંપરા કહે છે કે આ મહિનો દુઃખી થઈને ભગવાન વિષ્ણુ પાસે ગયો અને બોલ્યો, મને કોઈ અપનાવતું નથી. ભગવાને તેને અપનાવ્યો અને કહ્યું, હવે તું મારા નામે ઓળખાઈશ, પુરુષોત્તમ માસ. એ દિવસથી આ મહિનો ઉપવાસ, દાન અને ભજનનો મહિનો મનાયો.

પદ્મિની એકાદશી — કથા 1

આ જ માસની સુદ અગિયારસની કથા નારદજીના મુખે કહેવાય છે. ત્રેતાયુગમાં માહિષ્મતી નગરીમાં કૃતવીર્ય નામના એક ધર્માત્મા રાજા રાજ કરતા હતા. તેમનો ભંડાર ભરેલો હતો, પ્રજા સુખી હતી, અને રાણીઓ અનેક હતી. પણ એક ખામી હતી જે વર્ષોથી તેમના મનમાં ખૂંચતી રહી. તેમને કોઈ સંતાન નહોતું, અને રાજપાટ સોંપવા માટે કોઈ નહોતું.

પદ્મિની એકાદશી — કથા 2

ઘણા ઉપાય કર્યા, ઘણા યજ્ઞ થયા, પણ વાત ન બની. છેવટે રાજાએ રાજપાટ છોડ્યું અને ગંધમાદન પર્વત પર જઈને તપ કરવા લાગ્યા. તેમની રાણીઓમાં પદ્મિની હતાં, જે ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં જન્મ્યાં હતાં. જ્યારે તેમણે પતિને વનમાં જતા જોયા, ત્યારે ઘરેણાં ઉતારી દીધાં, એક સાદું વસ્ત્ર પહેર્યું અને તેમની પાછળ ચાલી નીકળ્યાં. વર્ષોનું કઠોર તપ પણ તેમણે પતિની સાથે જ કર્યું.

પદ્મિની એકાદશી — કથા 3

એક દિવસ પદ્મિનીની મુલાકાત અનસૂયા સાથે થઈ, જે કર્દમ મુનિનાં પુત્રી અને મહર્ષિ અત્રિનાં પત્ની હતાં, અને પોતાના સંયમ માટે જાણીતાં હતાં. પદ્મિનીએ હાથ જોડીને પોતાનું દુઃખ કહ્યું, અને પૂછ્યું, કોઈ એવું વ્રત બતાવો જે ભગવાન સુધી પહોંચે. અનસૂયા પ્રસન્ન થઈને બોલ્યાં, દેવી, વર્ષમાં બાર મહિના હોય છે, પણ લગભગ દર ત્રીજા વર્ષે એક વધારાનો માસ ઉમેરાય છે. એ જ માસની બે અગિયારસ પદ્મિની અને પરમા કહેવાય છે, અને તે ખૂબ દુર્લભ છે.

પદ્મિની એકાદશી — કથા 4

અનસૂયાએ વિધિ પણ બતાવી. સુદ પક્ષની એ અગિયારસે પૂરા મનથી ઉપવાસ રાખવો, ભગવાનનું પૂજન કરવું, આખી રાત જાગીને ભજન કરવું, અને બારસે દાન આપીને પારણાં કરવાં. પદ્મિનીએ આ વ્રત પૂરી શ્રદ્ધાથી કર્યું. કહે છે કે એ રાતે તેમણે ન અન્ન લીધું, ન પાણી, અને આખી રાત ભગવાનનું નામ લેતાં રહ્યાં.

પદ્મિની એકાદશી — કથા 5

કથા કહે છે કે તેમની શ્રદ્ધાથી પ્રસન્ન થઈને ભગવાન પ્રગટ થયા અને તેમને આશ્વાસન આપ્યું; સમય આવતાં તેમના ઘરે એક તેજસ્વી પુત્ર જન્મ્યો, જે આગળ જતાં કાર્તવીર્ય અર્જુનના નામે પ્રસિદ્ધ અને અત્યંત પરાક્રમી રાજા બન્યો. કથા આટલું કહે છે, અને તેને કોઈના માટે વચન માનવામાં આવતું નથી. આ કથાનો સાર એ છે કે જેને સંસાર છોડી દે છે, તેને પણ ભગવાન અપનાવી લે છે; આ જ વાત આ મહિનાની છે અને આ જ આ વ્રતની. ભગવાન વિષ્ણુ સૌના મનની ધીરજ બનાવી રાખે.

કેવી રીતે ઊજવાય છે

  • અધિક માસની આ અગિયારસ લગભગ ત્રણ વર્ષે એક જ વાર આવે છે, એટલે પહેલાં પંચાંગમાંથી અધિક માસ અને તિથિની ખાતરી કરી લો.
  • પુરુષોત્તમ માસનું વિધાન આ દિવસે પૂરું કરાય છે: દીપદાન, અન્નદાન અને કોઈની સેવા; શક્તિ પ્રમાણે કંઈક અવશ્ય આપો. ગુજરાતમાં પુરુષોત્તમ માસમાં ઘણી બહેનો આખો મહિનો કથા-સત્સંગ અને વ્રત કરે છે.
  • ભગવાન વિષ્ણુને પીળું વસ્ત્ર, પીળાં ફૂલ, ચંદન, તુલસીપત્ર અને ફળ અર્પણ કરો અને વિષ્ણુ સહસ્રનામનો પાઠ કરો; કથામાં આ વ્રત આખી રાત જાગીને કરાયું હતું, એટલે આ દિવસે જાગરણની પરંપરા છે.
  • દસમની સાંજે એક વાર હળવું સાત્ત્વિક ભોજન કરો; અગિયારસે અનાજ, ચોખા અને દાળનો ત્યાગ કરાય છે અને શક્તિ પ્રમાણે ફરાળ કે નિર્જળ વ્રત રખાય છે. બીમાર, વડીલો, સગર્ભા બહેનો અને દવા લેતા લોકો વ્રત પોતાની તબિયત પ્રમાણે જ રાખે.
  • બારસની સવારે સ્નાન, પૂજા અને દાન પછી પારણાં કરો; પારણાંનો સમય દરેક શહેર અને દર વર્ષની તિથિ પ્રમાણે જુદો હોય છે, એટલે પોતાના પંચાંગમાંથી જોઈ લો.

સ્રોત

પદ્મિની એકાદશીની વ્રતકથા પ્રચલિત વ્રત-સંગ્રહોમાં નારદજીના કથન રૂપે મળે છે, જ્યાં રાજા કૃતવીર્ય, રાણી પદ્મિની અને અનસૂયાનાં નામ આવે છે; અહીં તેનો સાર પોતાના શબ્દોમાં છે. અધિક માસને ભગવાન વિષ્ણુનું નામ મળ્યાની વાત પુરાણ-લોક પરંપરામાં કહેવાય છે.

વધુ કથાઓ

કથાઓ જુઓ અને સાંભળો — મફત ઍપડાઉનલોડApp Store