કામિકા એકાદશી વ્રત કથા

કામિકા એકાદશી — ક્યારે છે
- 29 જુલાઈ 2027, ગુરુવાર
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
અષાઢ વદ અગિયારસ, જેને ઉત્તરમાં શ્રાવણ વદ ગણે છે, કામિકા એકાદશી કહેવાય છે. ત્યાં સુધીમાં ચાતુર્માસ શરૂ થઈ ગયો હોય છે, એટલે તેને ચોમાસાની પહેલી મોટી અગિયારસ માનવામાં આવે છે અને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા તુલસીપત્રથી કરવામાં આવે છે. કામિકા નામનો અર્થ છે મનની કામના પૂરી કરનારી. કથા કહે છે કે સાચા મનથી રાખેલું આ વ્રત મોટામાં મોટા પાપનો ભાર હળવો કરી દે છે.
કથા
ભગવાન કૃષ્ણે યુધિષ્ઠિરને આ કથા સંભળાવી અને કહ્યું કે આ પહેલાં ભીષ્મ પિતામહે દેવર્ષિ નારદને સંભળાવી હતી. અષાઢ મહિનો હતો, આકાશ વાદળોથી ભરેલું હતું અને ભગવાન વિષ્ણુ પોતાની યોગનિદ્રામાં હતા. કૃષ્ણ બોલ્યા, આ મહિનાના વદ પક્ષની અગિયારસનું નામ કામિકા છે. જે આ દિવસે ભગવાનને એક તુલસીપત્ર પણ ચઢાવી દે છે, તે મનથી હળવો થઈને ઊઠે છે. પછી તેમણે એક જૂની કથા સંભળાવી.

કોઈ ગામમાં એક બળવાન ક્ષત્રિય રહેતો હતો. તે સાહસિક હતો, પણ ક્રોધ તેના કાબૂમાં નહોતો. એક દિવસ ખેતરની હદને લઈને ગામના એક બ્રાહ્મણ સાથે તેની બોલાચાલી થઈ ગઈ. વાત વધતી ગઈ અને ક્રોધમાં તેણે એવો હાથ ઉપાડ્યો કે બ્રાહ્મણ ત્યાં જ પડી ગયા અને તેમના પ્રાણ ચાલ્યા ગયા. પળવારમાં બધું શાંત થઈ ગયું, અને ત્યારે તેને સમજાયું કે તેણે શું કરી નાખ્યું છે.

પસ્તાવામાં ડૂબીને તે અંતિમ સંસ્કારમાં સેવા કરવા પહોંચ્યો, પણ ગામલોકોએ તેને રોકી દીધો. તેમણે કહ્યું, તારા હાથ પર એક નિર્દોષના મૃત્યુનો ભાર છે, તું દૂર રહે. ન કોઈ તેની સાથે બેસતું, ન કોઈ તેનું આપેલું અન્ન લેતું. રાતો તેની ઊંઘ વગર કપાવા લાગી. તે વિચારતો રહ્યો કે આ બોજ સાથે જીવવું શા કામનું, અને એક દિવસ ઘર છોડીને નીકળી પડ્યો.

ભટકતાં ભટકતાં તે વનમાં એક મુનિના આશ્રમે પહોંચ્યો અને બધું સાચું કહી દીધું, કંઈ છુપાવ્યું નહીં. મુનિએ તેને લાંબા સમય સુધી જોયો અને કહ્યું, તેં જે કર્યું તે પાછું નહીં આવે, પણ તારો પસ્તાવો સાચો છે, અને એ જ પ્રાયશ્ચિત્તનું પહેલું પગથિયું છે. અષાઢ વદ અગિયારસ આવી રહી છે, તેને કામિકા કહે છે. એ દિવસે અન્ન છોડ, ભગવાન વિષ્ણુની તુલસીથી પૂજા કર, અને આખી રાત ઘીનો દીવો પ્રગટાવીને તેમનું નામ લેતો રહે.

તેણે એમ જ કર્યું. આખો દિવસ ઉપવાસ રાખ્યો, તુલસીનાં પાન ચઢાવ્યાં, અને આખી રાત દીવા સામે બેસીને ભગવાનનું નામ લેતો રહ્યો. તેની આંખોમાંથી આંસુ વહેતાં રહ્યાં. પરોઢિયે તેને ઝોકું આવ્યું અને સપનામાં ભગવાન વિષ્ણુએ કહ્યું, તારો પસ્તાવો સાચો હતો, એટલે તારો ભાર ઊતરી ગયો. હવે પાછો જા, અને જીવનભર કોઈને તારા ક્રોધથી દુઃખ ન દેતો. તે જાગ્યો ત્યારે મન નિર્મળ હતું.

કથા કહે છે કે આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુને ચઢાવેલું એક તુલસીપત્ર સોના અને રત્નો કરતાં પણ પ્રિય છે, અને આ રાતે તેમની સામે પ્રગટાવેલો દીવો પિતૃઓ સુધી અજવાળું પહોંચાડે છે. કથાનો સાર એ છે કે ભગવાન હાથ નહીં, મન જુએ છે; અને સાચો પસ્તાવો એ જ છે જે માણસનો સ્વભાવ બદલી નાખે. ભગવાન વિષ્ણુ સૌનું મન શાંત રાખે.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- આ વ્રતમાં દીવાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે: સાંજે ભગવાન સામે ઘી કે તલના તેલનો દીવો કરો અને તેને ઓલવાવા ન દો.
- રાત્રે જાગીને વિષ્ણુનું નામ જપો કે આ કથા સાંભળો.
- ભગવાન વિષ્ણુને સ્નાન કરાવીને પીળાં ફૂલ, તુલસીપત્ર, પંચામૃત અને ઋતુનાં ફળ અર્પણ કરો; તુલસીપત્ર અગિયારસના દિવસે ન તોડો, એક દિવસ પહેલાં તોડીને રાખી લો.
- દસમની સાંજે એક વાર હળવું સાત્ત્વિક ભોજન કરો; અગિયારસે અનાજ, ખાસ કરીને ચોખા, લેવાતા નથી અને શક્તિ પ્રમાણે ફરાળ કે નિર્જળ વ્રત રખાય છે. ગુજરાતમાં ફરાળમાં ફળ, દૂધ, સાબુદાણા, રાજગરો, મોરૈયો કે શિંગોડાનો લોટ લેવાય છે. બીમાર, વડીલો, સગર્ભા બહેનો અને દવા લેતા લોકો વ્રત પોતાની તબિયત પ્રમાણે જ રાખે.
- પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અનાજ, વસ્ત્ર કે છત્રીનું દાન કરો. બીજા દિવસે બારસની સવારે નક્કી સમયમાં પારણાં કરો, એટલે કે વ્રત છોડો. પારણાંનો સમય દરેક સ્થાન અને દર વર્ષની તિથિ પ્રમાણે બદલાય છે, એટલે પોતાના સ્થાનનું પંચાંગ જોઈ લો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
કામિકા એકાદશી 2027 ક્યારે છે?
કામિકા એકાદશી 2027 29 જુલાઈ 2027, ગુરુવાર ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
કામિકા એકાદશી શા માટે ઉજવાય છે?
અષાઢ વદ અગિયારસ, જેને ઉત્તરમાં શ્રાવણ વદ ગણે છે, કામિકા એકાદશી કહેવાય છે.
સ્રોત
કામિકા એકાદશીની વ્રતકથા પરંપરામાં ભગવાન કૃષ્ણ યુધિષ્ઠિરને સંભળાવે છે. વ્રતકથાના સંગ્રહોમાં તેને ઘણી વાર બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ સાથે જોડવામાં આવે છે, જ્યારે મોટા ભાગના સંગ્રહો ચોવીસ અગિયારસનું આ માહાત્મ્ય પદ્મ પુરાણની એકાદશી-માહાત્મ્ય પરંપરામાં મૂકે છે; એટલે બંને નામ પ્રચલિત છે. કેટલાક પ્રચલિત પાઠોમાં આ જ કથા ભીષ્મ પિતામહે દેવર્ષિ નારદને કહી હોવાનું પણ કહેવાય છે; અહીં સૌથી પ્રચલિત રૂપ આપ્યું છે.
શહેર પ્રમાણે સમય — 29 જુલાઈ 2027
| શહેર | તારીખ | પારણાનો સમય |
|---|---|---|
| અમદાવાદ | 29 જુલાઈ | 2:05 PM – 4:44 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| ઇન્દોર | 29 જુલાઈ | 1:52 PM – 4:31 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| દિલ્હી | 29 જુલાઈ | 1:49 PM – 4:31 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| મુંબઈ | 29 જુલાઈ | 2:03 PM – 4:39 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| લખનૌ | 29 જુલાઈ | 1:33 PM – 4:15 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| પટના | 29 જુલાઈ | 1:16 PM – 3:56 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| જયપુર | 29 જુલાઈ | 1:54 PM – 4:35 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| ભોપાલ | 29 જુલાઈ | 1:46 PM – 4:25 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| પુણે | 29 જુલાઈ | 1:59 PM – 4:35 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| કોલકાતા | 30 જુલાઈ | 5:07 AM – 7:45 AM31 જુલાઈ, શનિવાર |
| હૈદરાબાદ | 29 જુલાઈ | 1:40 PM – 4:15 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| વારાણસી | 29 જુલાઈ | 1:25 PM – 4:05 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| ચેન્નાઈ | 29 જુલાઈ | 1:32 PM – 4:04 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| બેંગલુરુ | 29 જુલાઈ | 1:42 PM – 4:15 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| તિરુવનંતપુરમ | 29 જુલાઈ | 1:44 PM – 4:14 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |
| ભુવનેશ્વર | 29 જુલાઈ | 1:12 PM – 3:48 PM30 જુલાઈ, શુક્રવાર |