નિર્જળા એકાદશી વ્રત કથા

નિર્જળા એકાદશી — ક્યારે છે
- 14 જૂન 2027, સોમવાર
| અગિયારસ તિથિ | 14 જૂન, 2:13 AM થી 15 જૂન, 2:08 AM સુધી |
| પારણાં (ઉપવાસ છોડવો): 15 જૂન, 8:14 AM થી 8:36 AM | |
| સૂર્યોદય · સૂર્યાસ્ત | 5:54 AM · 7:26 PM |
સમય અમદાવાદ માટે છે · 14 જૂન 2027
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
જેઠ સુદ અગિયારસે પાણી વગર વ્રત રખાય છે, એટલે તેને નિર્જળા એકાદશી કહે છે. માન્યતા છે કે શ્રદ્ધાથી આ એક વ્રત રાખવાથી વર્ષની બધી ચોવીસ અગિયારસનું પુણ્ય મળે છે. મહાબળી ભીમે આ વ્રત કર્યું હતું, એટલે તેને ભીમ અગિયારસ પણ કહે છે.
કથા
કથા પ્રમાણે, પાંડવોના ઘરમાં સૌ અગિયારસનું વ્રત ખૂબ શ્રદ્ધાથી રાખતા. યુધિષ્ઠિર, અર્જુન, નકુલ, સહદેવ, માતા કુંતી અને દ્રૌપદી, સૌ દરેક અગિયારસે ઉપવાસ કરતા અને ભગવાન વિષ્ણુનું ભજન કરતા. પણ મહાબળી ભીમ માટે આ ખૂબ અઘરું હતું. તેમને ભૂખ બહુ લાગતી અને તેઓ એક ટંકનું ભોજન પણ છોડી શકતા નહોતા.

એક દિવસ મહર્ષિ વેદવ્યાસ પાંડવોને મળવા આવ્યા. ભીમે હાથ જોડીને પોતાની મૂંઝવણ રજૂ કરી. તેમણે કહ્યું, ગુરુદેવ, મારા ભાઈઓ અને માતા મને કહે છે કે અગિયારસના દિવસે ભોજન ન કર. હું ભગવાનની ભક્તિ કરું છું, દાન પણ કરું છું, પણ મારા પેટમાં વૃક નામનો એવો અગ્નિ બળે છે જે ભોજન વગર શાંત થતો નથી. દર મહિને બે વાર ઉપવાસ કરવો મારા બસની વાત નથી. શું કોઈ એવો ઉપાય છે જેનાથી મને પણ અગિયારસનું પુણ્ય મળી શકે?

વ્યાસજી મલક્યા અને બોલ્યા, ભીમસેન, જો તું સાચે જ ભગવાનની કૃપા ઇચ્છતો હોય, તો વર્ષમાં ફક્ત એક અગિયારસનું વ્રત પૂરા મનથી કર. જેઠ મહિનાના સુદ પક્ષની અગિયારસે સૂર્યોદયથી બીજા દિવસના સૂર્યોદય સુધી ન ભોજન કરવું, ન પાણી પીવું. ફક્ત આચમન માટે પાણીનાં થોડાં ટીપાં લઈ શકાય. આ એક વ્રતથી તને વર્ષની બધી ચોવીસ અગિયારસનું ફળ મળશે.

ભીમે પ્રસન્ન થઈને સંકલ્પ લીધો. ઉનાળાના દિવસો, તપતો તડકો અને એક ઘૂંટડો પાણી વગર આખો દિવસ અને આખી રાત, એ ખરેખર કઠણ તપ હતું. પણ ભીમે ભગવાન વિષ્ણુનું નામ લેતાં લેતાં આખી રાત જાગરણ કર્યું અને વ્રત પૂરું કર્યું. બીજા દિવસે બારસે તેમણે સ્નાન કરીને બ્રાહ્મણો અને જરૂરિયાતમંદોને પાણી ભરેલા ઘડા, અનાજ અને દાન આપ્યું, અને પછી વ્રત છોડ્યું.

ત્યારથી આ વ્રત ભીમ અગિયારસ અને પાંડવ એકાદશીના નામે પણ ઓળખાય છે. જેઠની ગરમીમાં આ વ્રત આપણને તરસનું મૂલ્ય સમજાવે છે. એટલે જ આ દિવસે તરસ્યાને પાણી પાવું, વટેમાર્ગુઓ માટે પરબ બંધાવવી, અને પંખા, છત્રી અને પાણીના ઘડાનું દાન ખૂબ મોટું પુણ્ય મનાયું છે.

આ કથાનો સાર એ છે કે ભગવાન ફક્ત કઠોર નિયમ નહીં, સાચું મન જુએ છે. જેની જેવી શક્તિ હોય, તે એવી જ શ્રદ્ધાથી વ્રત કરે. ભગવાન વિષ્ણુ સૌ પર પોતાની કૃપા બનાવી રાખે.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- દસમની સાંજે હળવું સાત્ત્વિક ભોજન કરો; અગિયારસે સૂર્યોદયથી બીજા સૂર્યોદય સુધી અન્ન અને જળ બંનેનો ત્યાગ કરાય છે.
- ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા પીળાં ફૂલ, તુલસીપત્ર અને ફળથી કરો અને ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાયનો જાપ કરો.
- પાણી ભરેલો ઘડો, પંખો, છત્રી, ફળ, અનાજ અને વસ્ત્રનું દાન કરો; પરબ બંધાવવી વિશેષ પુણ્ય મનાય છે.
- બારસની સવારે સ્નાન, પૂજા અને દાન પછી પારણાં કરો, એટલે કે વ્રત છોડો.
- જે લોકો નિર્જળ ન રહી શકે, તેઓ પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે ફળાહાર કે પાણી સાથે વ્રત રાખે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
નિર્જળા એકાદશી 2027 ક્યારે છે?
નિર્જળા એકાદશી 2027 14 જૂન 2027, સોમવાર ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
નિર્જળા એકાદશી 2027 માટે પૂજા અથવા ઉપવાસનો સમય શું છે?
અગિયારસ તિથિ 14 જૂન, 2:13 AM થી 15 જૂન, 2:08 AM સુધી (દિલ્હી)
નિર્જળા એકાદશી શા માટે ઉજવાય છે?
જેઠ સુદ અગિયારસે પાણી વગર વ્રત રખાય છે, એટલે તેને નિર્જળા એકાદશી કહે છે.
સ્રોત
બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ સાથે જોડાયેલી મનાતી વ્રતકથા, લોકપરંપરામાં પ્રચલિત સ્વરૂપે; અગિયારસના વ્રતનો મહિમા પદ્મ પુરાણમાં.
શહેર પ્રમાણે સમય — 14 જૂન 2027
| શહેર | તારીખ | પારણાનો સમય |
|---|---|---|
| અમદાવાદ | 14 જૂન | 8:14 AM – 8:36 AM15 જૂન, મંગળવાર |
| ઇન્દોર | 14 જૂન | 1:48 PM – 4:31 PM15 જૂન, મંગળવાર |
| દિલ્હી | 14 જૂન | 1:45 PM – 4:33 PM15 જૂન, મંગળવાર |
| મુંબઈ | 14 જૂન | 8:14 AM – 8:40 AM15 જૂન, મંગળવાર |
| લખનૌ | 14 જૂન | 1:30 PM – 4:16 PM15 જૂન, મંગળવાર |
| પટના | 14 જૂન | 1:12 PM – 3:57 PM15 જૂન, મંગળવાર |
| જયપુર | 14 જૂન | 1:50 PM – 4:36 PM15 જૂન, મંગળવાર |
| ભોપાલ | 14 જૂન | 1:42 PM – 4:25 PM15 જૂન, મંગળવાર |
| પુણે | 14 જૂન | 8:14 AM – 8:37 AM15 જૂન, મંગળવાર |
| કોલકાતા | 14 જૂન | 12:58 PM – 3:40 PM15 જૂન, મંગળવાર |
| હૈદરાબાદ | 14 જૂન | 1:36 PM – 4:14 PM15 જૂન, મંગળવાર |
| વારાણસી | 14 જૂન | 1:21 PM – 4:05 PM15 જૂન, મંગળવાર |
| ચેન્નાઈ | 14 જૂન | 1:27 PM – 4:02 PM15 જૂન, મંગળવાર |
| બેંગલુરુ | 14 જૂન | 8:14 AM – 8:28 AM15 જૂન, મંગળવાર |
| તિરુવનંતપુરમ | 14 જૂન | 8:14 AM – 8:35 AM15 જૂન, મંગળવાર |
| ભુવનેશ્વર | 14 જૂન | 1:07 PM – 3:48 PM15 જૂન, મંગળવાર |