MythraanMYTHRAAN
ગુજરાતી ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

પરમા એકાદશી વ્રત કથા

પરમા એકાદશી વ્રત કથા
કથા સાંભળોવર્ણન હિન્દીમાં

આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?

પરમા એકાદશી અધિક માસની વદ અગિયારસ છે. ચંદ્ર વર્ષ સૂર્ય વર્ષ કરતાં લગભગ અગિયાર દિવસ નાનું હોય છે, અને આ અંતર ઉમેરાઈને એક મહિના જેટલું થાય ત્યારે પંચાંગમાં એક વધારાનો માસ ઉમેરાય છે, એટલે આ દિવસ લગભગ દર ત્રણ વર્ષે એક વાર આવે છે. પરંપરા આ મહિનાને પુરુષોત્તમ માસ કહે છે, અને તેની કથા એક ગરીબ બ્રાહ્મણ દંપતીની છે, જેમની પાસે આપવા માટે ફક્ત સેવા અને ધીરજ હતી.

કથા

કથા પ્રમાણે શ્રીકૃષ્ણે આ પ્રસંગ સંભળાવ્યો. પ્રાચીન કાળમાં કાંપિલ્ય નગરમાં સુમેધા નામનો એક બ્રાહ્મણ રહેતો હતો. તે વિદ્વાન હતો, સાચો હતો, અને કોઈનું ખરાબ વિચારતો નહીં. તેની પત્ની પવિત્રા પણ એવા જ સ્વભાવની હતી. પણ બંને ખૂબ ગરીબ હતાં. સુમેધા આખો દિવસ ભિક્ષા માટે નીકળતો અને ઘણી વાર ખાલી હાથે પાછો ફરતો.

પરમા એકાદશી — કથા 1

ઘરની સૌથી મોટી વાત એ હતી કે એ ગરીબીમાં પણ બારણેથી કોઈ ખાલી હાથે પાછું ન જતું. જે થોડુંક મળતું, પવિત્રા તે અતિથિ આગળ મૂકી દેતી અને પોતે ભૂખી સૂઈ જતી. તેણે ક્યારેય પતિ પાસે કંઈ માગ્યું નહીં, ન ઘરેણું, ન વસ્ત્ર, ન ફરિયાદ. એક દિવસ સુમેધાએ કહ્યું, હું પરદેશ જઈને કંઈક કમાઈ લાવું. પવિત્રાએ તેને રોક્યો અને કહ્યું, જે આપણું છે તે અહીં જ આવી જશે; ઘર છોડીને જવાથી ધન નહીં, બસ અંતર વધે છે.

પરમા એકાદશી — કથા 2

એક દિવસ મહર્ષિ કૌંડિન્ય એ રસ્તેથી પસાર થયા. બંનેએ તેમને પ્રણામ કર્યા, જે હતું તેનાથી જ તેમનો સત્કાર કર્યો અને તેમને બેસાડ્યા. મુનિએ એ ઘરની ચોખ્ખી ભોંય, ઠરેલો ચૂલો અને બંનેના શાંત ચહેરા જોયા, અને સમજી ગયા કે અહીં અભાવ છે પણ કડવાશ નથી. પવિત્રાએ હાથ જોડીને પૂછ્યું, મુનિવર, અમારો અભાવ કયા ઉપાયથી દૂર થાય, કોઈ માર્ગ બતાવો.

પરમા એકાદશી — કથા 3

કૌંડિન્યજી બોલ્યા, દેવી, અધિક માસની વદ અગિયારસ પરમા એકાદશી કહેવાય છે, એટલે કે સૌથી મોટી અગિયારસ. આ દિવસ ત્રણ વર્ષે એક વાર આવે છે, અને તેનું વ્રત મનની અંદરનો અભાવ પણ કાપે છે અને બહારનો પણ. જે વધુ શક્તિ ધરાવે છે, તેઓ આ વ્રત સાથે પાંચ દિવસનું પંચરાત્રિ વ્રત પણ રાખે છે, જેને પરંપરામાં તેનાથી પણ મોટું કહ્યું છે.

પરમા એકાદશી — કથા 4

મુનિએ આગળ કહ્યું, આ વ્રત નવું નથી. પરંપરા કહે છે કે કુબેરે આવાં જ વ્રત અને ભક્તિના બળે સંપત્તિના અધિપતિનું પદ મેળવ્યું. અને રાજા હરિશ્ચંદ્રનું નામ આ કથામાં ધીરજના ઉદાહરણ તરીકે લેવાય છે, જેમણે બધું ગુમાવ્યા પછી પણ પોતાનું વચન ન છોડ્યું; ધીરજ જ આ વ્રતની પહેલી શરત છે. આટલું કહીને તેમણે વિધિ બતાવી, અને દંપતીને આશીર્વાદ આપીને ચાલ્યા ગયા. સુમેધા અને પવિત્રાએ પૂરી શ્રદ્ધાથી વ્રત કર્યું, આખી રાત ભગવાનનું નામ લીધું, અને બારસે જેટલું હતું એટલું દાન કરીને પારણાં કર્યાં.

પરમા એકાદશી — કથા 5

કથા કહે છે કે ત્યાર પછી તેમના ઘરે એક રાજકુમાર આવ્યો અને તેમને એક સારું ઘર તથા જીવન ચલાવવાનાં સાધન ભેટ આપ્યાં; તેમનો અભાવ દૂર થયો અને બાકીનું જીવન તેમણે ભજન અને સેવામાં વિતાવ્યું. કથા આટલું કહે છે, અને તેને કોઈના માટે વચન માનવામાં આવતું નથી. આ કથાનો સાર એ છે કે ગરીબી શરમ નથી, કડવાશ છે; જેના ઘરમાં અભાવ વચ્ચે પણ ઉદારતા બચી રહે, તેનું મન પહેલેથી જ ધનવાન છે. ભગવાન વિષ્ણુ સૌના ઘરમાં સંતોષ બનાવી રાખે.

કેવી રીતે ઊજવાય છે

  • આ અગિયારસ લગભગ ત્રણ વર્ષે એક વાર આવે છે, એટલે પહેલાં પંચાંગમાંથી અધિક માસ અને તિથિની ખાતરી કરી લો.
  • કેટલાક પરિવારો આ વ્રત સાથે પાંચ દિવસનું પંચરાત્રિ વ્રત પણ રાખે છે; એ શક્તિ અને પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે છે.
  • પુરુષોત્તમ માસમાં અન્નદાન, દીપદાન અને કોઈ જરૂરિયાતમંદની સેવાનું વિશેષ મહત્ત્વ મનાય છે; રાત્રે ભજન સાથે જાગરણ કરાય છે.
  • ભગવાન વિષ્ણુને પીળાં ફૂલ, ચંદન, તુલસીપત્ર અને ફળ અર્પણ કરો અને વિષ્ણુ સહસ્રનામ કે ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાયનો જાપ કરો.
  • દસમની સાંજે એક વાર હળવું સાત્ત્વિક ભોજન કરો; અગિયારસે અનાજ, ચોખા અને દાળનો ત્યાગ કરાય છે અને શક્તિ પ્રમાણે ફરાળ કે નિર્જળ વ્રત રખાય છે. બીમાર, વડીલો, સગર્ભા બહેનો અને દવા લેતા લોકો વ્રત પોતાની તબિયત પ્રમાણે જ રાખે.
  • બારસની સવારે સ્નાન, પૂજા અને દાન પછી પારણાં કરો; પારણાંનો સમય દરેક શહેર અને દર વર્ષની તિથિ પ્રમાણે જુદો હોય છે, એટલે પોતાના પંચાંગમાંથી જોઈ લો.

સ્રોત

પરમા એકાદશીની વ્રતકથા પ્રચલિત વ્રત-સંગ્રહોમાં શ્રીકૃષ્ણના કથન રૂપે મળે છે, જ્યાં કામ્પિલ્યના બ્રાહ્મણ સુમેધા, તેમનાં પત્ની પવિત્રા અને મહર્ષિ કૌંડિન્યનાં નામ આવે છે; અહીં તેનો સાર પોતાના શબ્દોમાં છે. કુબેરનું ઉદાહરણ અને હરિશ્ચંદ્રની ધીરજનો ઉલ્લેખ પણ આ જ કથા-પરંપરામાં મળે છે.

વધુ કથાઓ

કથાઓ જુઓ અને સાંભળો — મફત ઍપડાઉનલોડApp Store