ಪರಮಾ ಏಕಾದಶಿ — ವ್ರತ ಕಥೆ

ಈ ದಿನವನ್ನು ಏಕೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಪರಮಾ ಏಕಾದಶಿ ಅಧಿಕ ಮಾಸದ ಬಹುಳ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿ. ಚಾಂದ್ರ ವರ್ಷ ಸೌರ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೊಂದು ದಿನ ಚಿಕ್ಕದು, ಈ ಅಂತರ ಸೇರಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳಷ್ಟಾದಾಗ ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಸ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಈ ದಿನ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಪರಂಪರೆ ಈ ತಿಂಗಳನ್ನು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮಾಸ ಎನ್ನುತ್ತದೆ, ಇದರ ಕಥೆ ಒಬ್ಬ ಬಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಂಪತಿಯದು, ಅವರ ಬಳಿ ಕೊಡಲು ಸೇವೆ ಮತ್ತು ತಾಳ್ಮೆ ಮಾತ್ರವಿತ್ತು.
ಕಥೆ
ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಹಿಂದೆ ಕಾಂಪಿಲ್ಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮೇಧ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿದ್ದನು. ಅವನು ವಿದ್ವಾಂಸ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ, ಯಾರಿಗೂ ಕೆಡುಕು ಬಯಸದವನು. ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪವಿತ್ರಾ ಕೂಡ ಅದೇ ಸ್ವಭಾವದವಳು. ಆದರೆ ಇಬ್ಬರೂ ತುಂಬಾ ಬಡವರು. ಸುಮೇಧ ದಿನವಿಡೀ ಭಿಕ್ಷೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನು, ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಬರಿಗೈಯಲ್ಲಿ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದನು.

ಆ ಬಡತನದಲ್ಲೂ ಬಾಗಿಲಿಂದ ಯಾರೂ ಬರಿಗೈಯಲ್ಲಿ ಮರಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಇದೇ ಆ ಮನೆಯ ದೊಡ್ಡತನ. ಸಿಕ್ಕ ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನು ಪವಿತ್ರಾ ಅತಿಥಿಯ ಮುಂದಿಟ್ಟು ತಾನು ಹಸಿದು ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಎಂದೂ ಗಂಡನಿಂದ ಏನೂ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ, ಆಭರಣವಿಲ್ಲ, ವಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲ, ದೂರೂ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ದಿನ ಸುಮೇಧ ಹೇಳಿದನು, ನಾನು ಪರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಏನಾದರೂ ಸಂಪಾದಿಸಿ ತರುತ್ತೇನೆ. ಪವಿತ್ರಾ ಅವನನ್ನು ತಡೆದು ಹೇಳಿದಳು, ನಮ್ಮದು ಇಲ್ಲಿಗೇ ಬರುತ್ತದೆ; ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರೆ ಹಣವಲ್ಲ, ದೂರ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ದಿನ ಮಹರ್ಷಿ ಕೌಂಡಿನ್ಯರು ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದರು. ಇಬ್ಬರೂ ಅವರಿಗೆ ನಮಿಸಿ, ಇದ್ದುದರಲ್ಲೇ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಕೂರಿಸಿದರು. ಮುನಿ ಆ ಮನೆಯ ಸ್ವಚ್ಛ ನೆಲ, ಒಣಗಿದ ಒಲೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರ ಶಾಂತ ಮುಖ ನೋಡಿ, ಇಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ ಇದೆ ಆದರೆ ಕಹಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿತರು. ಪವಿತ್ರಾ ಕೈಮುಗಿದು ಕೇಳಿದಳು, ಮುನಿವರ, ನಮ್ಮ ಕೊರತೆ ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ, ದಾರಿ ತೋರಿಸಿ.

ಕೌಂಡಿನ್ಯರು ಹೇಳಿದರು, ದೇವಿ, ಅಧಿಕ ಮಾಸದ ಬಹುಳ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಪರಮಾ ಏಕಾದಶಿ, ಅಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಏಕಾದಶಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಇದರ ವ್ರತ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನೂ ಹೊರಗಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನೂ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಶಕ್ತಿಯಿರುವವರು ಈ ವ್ರತದೊಂದಿಗೆ ಐದು ದಿನದ ಪಂಚರಾತ್ರಿ ವ್ರತವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಪರಂಪರೆ ಅದನ್ನು ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದೆನ್ನುತ್ತದೆ.

ಮುನಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು, ಈ ವ್ರತ ಹೊಸದಲ್ಲ. ಕುಬೇರ ಇದೇ ಬಗೆಯ ವ್ರತ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಬಲದಿಂದ ಸಂಪತ್ತಿನ ಅಧಿಪತಿಯಾದನು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಮಾತು ಬಿಡದ ರಾಜ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ತಾಳ್ಮೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ತಾಳ್ಮೆಯೇ ಈ ವ್ರತದ ಮೊದಲ ಷರತ್ತು. ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಅವರು ವಿಧಿ ತಿಳಿಸಿ, ದಂಪತಿಗೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಹೊರಟರು. ಸುಮೇಧ ಪವಿತ್ರಾ ಪೂರ್ಣ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ವ್ರತ ಮಾಡಿ, ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ದೇವರ ನಾಮ ಜಪಿಸಿ, ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ಇದ್ದಷ್ಟು ದಾನ ಮಾಡಿ ಪಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು.

ಇದರ ನಂತರ ಅವರ ಮನೆಗೆ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರ ಬಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮನೆಯನ್ನೂ ಜೀವನದ ಸಾಧನಗಳನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟನು; ಅವರ ಕೊರತೆ ನೀಗಿತು, ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ಅವರು ಭಜನೆ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕಥೆ ಇಷ್ಟನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಕೊಟ್ಟ ವಚನವೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬಡತನ ನಾಚಿಕೆಯಲ್ಲ, ಕಹಿಯೇ ನಾಚಿಕೆ; ಕೊರತೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಉದಾರತೆ ಉಳಿದ ಮನೆಯ ಮನಸ್ಸು ಮೊದಲೇ ಶ್ರೀಮಂತ, ಇದೇ ಕಥೆಯ ಸಾರ. ವಿಷ್ಣು ಎಲ್ಲರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿ ಉಳಿಸಲಿ.
ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ
- ಈ ಅಧಿಕ ಮಾಸದ ಏಕಾದಶಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲು ಪಂಚಾಂಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಮಾಸ ಮತ್ತು ತಿಥಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.
- ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಈ ವ್ರತದೊಂದಿಗೆ ಐದು ದಿನಗಳ ಪಂಚರಾತ್ರಿ ವ್ರತವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಇದು ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮನೆತನದ ಪರಂಪರೆಗೆ ಬಿಟ್ಟದ್ದು.
- ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅನ್ನದಾನ, ದೀಪದಾನ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವವರ ಸೇವೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ; ರಾತ್ರಿ ಭಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
- ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಹಳದಿ ಹೂವು, ಗಂಧ, ತುಳಸಿ ದಳ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಅರ್ಪಿಸಿ, ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡಿ ಅಥವಾ ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ ಎಂದು ಜಪಿಸಿ.
- ದಶಮಿಯ ಸಂಜೆ ಸಾತ್ವಿಕ ಊಟ ಮಾಡಿ; ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಧಾನ್ಯ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಬೇಳೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಫಲಾಹಾರ ಅಥವಾ ನಿರ್ಜಲ ವ್ರತ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅನಾರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿರುವವರು, ಹಿರಿಯರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ಔಷಧ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರು ತಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾತ್ರ ವ್ರತ ಮಾಡಲಿ.
- ದ್ವಾದಶಿಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದಾನದ ನಂತರ ಪಾರಣೆ ಮಾಡಿ. ಪಾರಣೆಯ ಸಮಯ ಊರಿನಿಂದ ಊರಿಗೆ, ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ತಿಥಿಯಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಆಧಾರ
ಪರಮಾ ಏಕಾದಶಿಯ ವ್ರತ ಕಥೆ ಪ್ರಚಲಿತ ವ್ರತ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮಾತಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕಾಂಪಿಲ್ಯದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸುಮೇಧ, ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಪವಿತ್ರಾ ಮತ್ತು ಕೌಂಡಿನ್ಯ ಮಹರ್ಷಿಯ ಹೆಸರುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಇಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಾರವನ್ನು ನಮ್ಮದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕುಬೇರನ ಉದಾಹರಣೆ ಮತ್ತು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಧೈರ್ಯದ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೇ ಕಥಾ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.