ಮೋಹಿನಿ ಏಕಾದಶಿ — ವ್ರತ ಕಥೆ

ಮೋಹಿನಿ ಏಕಾದಶಿ — ಯಾವಾಗ
- 16 ಮೇ 2027, ಭಾನುವಾರ
ಈ ದಿನವನ್ನು ಏಕೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ?
ವೈಶಾಖ ಮಾಸದ ಶುದ್ಧ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಮೋಹಿನಿ ಏಕಾದಶಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೆಸರು ಮೋಹದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಅಂದರೆ ಮನಸ್ಸು ಯಾವುದನ್ನೂ ಬಿಡಲಾಗದ ಆ ಹಿಡಿತ. ಸೀತೆಯ ವಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿಯೂ ನಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ವಸಿಷ್ಠ ಮಹರ್ಷಿ ಅವನಿಗೆ ಇದೇ ವ್ರತ ಹೇಳಿದರು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಏಕಾದಶಿಯ ವಿಶೇಷ ಇದು, ಇದು ಏನನ್ನೂ ಮರಳಿಸುವ ಭರವಸೆ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸಿನ ಗಂಟನ್ನು ಸಡಿಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಥೆ
ಸೀತಾಪಹರಣದ ನಂತರ ಶ್ರೀರಾಮನ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿಯೂ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಹಗಲು ಕಾಡುಕಾಡು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದನು, ರಾತ್ರಿ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಕುಳಿತುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಬಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಏನೂ ಹೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಮಾಧಾನದ ಮಾತುಗಳು ಆ ಶೋಕದ ಮುಂದೆ ಚಿಕ್ಕವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠ ಮಹರ್ಷಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀರಾಮ ಅವರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ತಲೆಯಿಟ್ಟು ಹೇಳಿದನು, ಮುನಿವರ, ನನ್ನ ಶೋಕ ನನಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ; ಶೋಕ ಮತ್ತು ಪಾಪ, ಎರಡರ ಭಾರವನ್ನೂ ಹಗುರ ಮಾಡುವ ವ್ರತ ಹೇಳಿ.

ವಸಿಷ್ಠರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಮೌನವಾಗಿದ್ದು ಹೇಳಿದರು, ರಾಘವ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕಟ್ಟಿರುವುದರ ಹೆಸರು ಶೋಕ, ಆದರೆ ಅದರ ಬೇರು ಮೋಹ. ಮೋಹ ತಾನಾಗಿ ಪಾಪವಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರೀತಿಯದೇ ಒಂದು ರೂಪ, ಅದು ಹಿಡಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮುಂದಿನ ದಾರಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ವೈಶಾಖ ಶುದ್ಧ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯ ಹೆಸರು ಮೋಹಿನಿ. ಈ ವ್ರತ ಪ್ರಿಯರನ್ನು ಮರಳಿಸುವ ಮಾತು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ; ಹಿಡಿತ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಕೈಗಳು ಮತ್ತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅಷ್ಟೇ.

ಆಮೇಲೆ ವಸಿಷ್ಠರು ಒಂದು ಹಳೆಯ ಮಾತು ಹೇಳಿದರು. ಸರಸ್ವತೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ಭದ್ರಾವತಿ ನಗರವಿತ್ತು, ಅಲ್ಲಿ ಧನಪಾಲ ಎಂಬ ಶ್ರೀಮಂತ ವೈಶ್ಯ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಅವನು ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಾವಿ, ತೋಟ, ಧರ್ಮಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದನು, ಅವನ ಬಾಗಿಲಿಂದ ಯಾವ ದಾರಿಹೋಕನೂ ಹಸಿದು ಮರಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಕಿರಿಯ ಮಗ ಧೃಷ್ಟಬುದ್ಧಿ ಜೂಜು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಸಹವಾಸದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು, ಒಂದು ದಿನ ತಂದೆ ಅವನನ್ನು ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗು ಎಂದನು. ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಅಲೆದ ಮೇಲೆ ಅವನು ಗಂಗಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕೌಂಡಿನ್ಯ ಮಹರ್ಷಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು.

ಕೌಂಡಿನ್ಯರು ಅವನಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ, ದಾನ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ, ಎಷ್ಟು ಕಳೆದುಕೊಂಡೆ ಎಂದೂ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಹೇಳಿದರು, ವೈಶಾಖ ಶುದ್ಧದ ಮೋಹಿನಿ ಏಕಾದಶಿಯ ವ್ರತ ಮಾಡು, ದಿನವಿಡೀ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಿರು, ನೀನು ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತಿರುವುದು ನಿನಗೆ ಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂದು. ಅವನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದನು. ಅವನ ಕಳೆದ ಹಣ ಮರಳಲಿಲ್ಲ, ಮನೆ ಮರಳಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಂಜು ಕರಗಿತು, ಉಳಿದ ಜೀವನ ಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಿತು ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ವಸಿಷ್ಠರು ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ವ್ರತದ ವಿಧಿ ಹೇಳಿದರು, ಶ್ರೀರಾಮ ವೈಶಾಖ ಶುದ್ಧದ ಆ ಏಕಾದಶಿಯ ವ್ರತ ಮಾಡಿದನು. ಆ ದಿನದ ನಂತರ ಸೀತೆ ಮರಳಿ ಬರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಶ್ರೀರಾಮನ ಮನಸ್ಸು ಕುಸಿದು ಕೂರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವನನ್ನು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದ್ದ ಶೋಕ ಜೊತೆ ನಡೆಯುವಷ್ಟಾಯಿತು. ಅವನು ಎದ್ದನು, ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು, ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಮುಂದಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಆ ಹುಡುಕಾಟದ ದಾರಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

ಮೋಹ ಮತ್ತು ಶೋಕ ಒಂದೇ ಗಂಟಿನ ಎರಡು ತುದಿಗಳು, ಇದೇ ಈ ಕಥೆಯ ಭಾವ. ಹೋದದ್ದನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಅದು ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ, ಇಂದಿನ ದಿನವೂ ಅದರ ಜೊತೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಅಷ್ಟೇ. ಮೋಹಿನಿ ಏಕಾದಶಿ ಆ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸಡಿಲಿಸುವ ದಿನ, ಮರೆತುಬಿಡುವ ದಿನವಲ್ಲ; ಸಡಿಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮರೆಯುವುದು ಎರಡು ಬೇರೆ ಮಾತು. ಪರಂಪರೆ ಇದನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಷ್ಣು ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿನ ಗಂಟನ್ನು ಹಗುರ ಮಾಡಲಿ.
ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ
- ವೈಶಾಖದ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ನೀರು, ಮಜ್ಜಿಗೆ, ಪಾನಕ, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರ ದಾನ ಮಾಡುವುದು ಶುಭವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಬಾಯಾರಿದವರಿಗೆ ನೀರು ಕೊಡುವುದು ಈ ತಿಂಗಳ ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯ.
- ದಿನವಿಡೀ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿಡಿ; ಕೋಪ, ಕಟುಮಾತು, ನಿಂದೆ ಮತ್ತು ಜೂಜಿನಂತಹ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವುದೇ ಈ ವ್ರತದ ಮುಖ್ಯ ನಿಯಮ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಮೋಹದ ಹಿಡಿತ ಸಡಿಲಾಗುವ ವ್ರತ.
- ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಹಳದಿ ಹೂವು, ಗಂಧ, ತುಳಸಿ ದಳ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಅರ್ಪಿಸಿ, ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ, ಮೋಹಿನಿ ಏಕಾದಶಿಯ ಕಥೆ ಕೇಳಿ, ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ ಎಂದು ಜಪಿಸಿ.
- ದಶಮಿಯ ಸಂಜೆ ಒಮ್ಮೆ ಸಾತ್ವಿಕ ಊಟ ಮಾಡಿ, ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಈರುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಬಿಡಿ. ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ, ದಿನವಿಡೀ ಧಾನ್ಯ ಬಿಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಫಲಾಹಾರ ಅಥವಾ ಹಾಲು ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಇರಿ. ಅನಾರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿರುವವರು, ಹಿರಿಯರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ಔಷಧ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರು ತಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾತ್ರ ವ್ರತ ಮಾಡಲಿ.
- ದ್ವಾದಶಿಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದಾನದ ನಂತರ ಪಾರಣೆ ಮಾಡಿ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶಿಯ ಪಾರಣೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬೇಗನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಆ ದಿನದ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಗಸೆ ಸೊಪ್ಪು ಮತ್ತು ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಇರುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಪಾರಣೆಯ ಸಮಯ ಊರಿನಿಂದ ಊರಿಗೆ, ತಿಥಿಯಿಂದ ತಿಥಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಮೋಹಿನಿ ಏಕಾದಶಿ 2027 ಯಾವಾಗ?
ಮೋಹಿನಿ ಏಕಾದಶಿ 2027 16 ಮೇ 2027, ಭಾನುವಾರ ರಂದು ಇದೆ. ದಿನಾಂಕಗಳು ದೆಹಲಿಯ ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ; ಇತರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇರಬಹುದು.
ಮೋಹಿನಿ ಏಕಾದಶಿ ಅನ್ನು ಏಕೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?
ವೈಶಾಖ ಮಾಸದ ಶುದ್ಧ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಮೋಹಿನಿ ಏಕಾದಶಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಆಧಾರ
ಮೋಹಿನಿ ಏಕಾದಶಿಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೂರ್ಮ ಪುರಾಣಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆ ವಸಿಷ್ಠ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಮರ ಸಂವಾದವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಮುಂದೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಇದನ್ನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಾರವನ್ನು ನಮ್ಮದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಪಾತ್ರಗಳ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ವಿವರಗಳು ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.
ನಗರವಾರು ಸಮಯ — 16 ಮೇ 2027
| ನಗರ | ದಿನಾಂಕ | ಪಾರಣೆ ಸಮಯ |
|---|---|---|
| ಬೆಂಗಳೂರು | 16 ಮೇ | 5:54 AM – 8:27 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ಇಂದೋರ್ | 16 ಮೇ | 5:45 AM – 8:24 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ದೆಹಲಿ | 16 ಮೇ | 5:29 AM – 8:13 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ಮುಂಬೈ | 16 ಮೇ | 6:03 AM – 8:40 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ಲಕ್ನೋ | 16 ಮೇ | 5:18 AM – 8:00 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ಪಾಟ್ನಾ | 16 ಮೇ | 5:03 AM – 7:44 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ಜೈಪುರ | 16 ಮೇ | 5:38 AM – 8:20 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ಭೋಪಾಲ್ | 16 ಮೇ | 5:38 AM – 8:18 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ಪುಣೆ | 16 ಮೇ | 6:00 AM – 8:37 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ಅಹಮದಾಬಾದ್ | 16 ಮೇ | 5:58 AM – 8:37 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ | 16 ಮೇ | 4:56 AM – 7:35 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ಹೈದರಾಬಾದ್ | 16 ಮೇ | 5:43 AM – 8:19 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ವಾರಾಣಸಿ | 16 ಮೇ | 5:12 AM – 7:53 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ಚೆನ್ನೈ | 16 ಮೇ | 5:43 AM – 8:16 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ತಿರುವನಂತಪುರಂ | 16 ಮೇ | 6:03 AM – 8:33 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |
| ಭುವನೇಶ್ವರ | 16 ಮೇ | 5:09 AM – 7:47 AM17 ಮೇ, ಸೋಮವಾರ |