MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

मोहिनी एकादशी व्रत कथा

मोहिनी एकादशी व्रत कथा

मोहिनी एकादशी — कधी आहे

  • 16 मे 2027, रविवार
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

हा दिवस का साजरा करतात?

वैशाख महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील एकादशीला मोहिनी एकादशी म्हणतात. हे नाव मोहापासून बनले आहे, म्हणजे त्या पकडीपासून जिच्यामुळे मन कोणतीही गोष्ट सोडू शकत नाही. परंपरा सांगते की हेच व्रत महर्षी वसिष्ठांनी श्रीरामांना सांगितले होते, जेव्हा सीतेच्या वियोगात त्यांचे मन कुठेच लागत नव्हते. या एकादशीचे वैशिष्ट्य हे की ती काही परत मिळवून देण्याचे वचन देत नाही; ती मनाची गाठ सैल करते.

कथा

सीताहरणानंतर श्रीरामांचे मन कुठेच लागले नाही. दिवसा ते वनोवनी शोधत आणि रात्री एकाच जागी बसून राहत. लक्ष्मण जवळ असत, पण काही बोलत नसत, कारण त्या शोकापुढे सांत्वनाचे शब्द छोटे पडत. कथा सांगते की त्याच वेळी महर्षी वसिष्ठ तिथे आले. श्रीरामांनी त्यांच्या पायांवर मस्तक ठेवले आणि म्हटले, मुनिवर, माझा शोक माझ्यापेक्षा मोठा झाला आहे; असे कोणते व्रत सांगा जे शोक आणि पाप, दोन्हींचे ओझे हलके करेल.

मोहिनी एकादशी — कथा 1

वसिष्ठ थोडा वेळ गप्प राहिले, मग म्हणाले, राघवा, जे तुला बांधून ठेवते आहे त्याचे नाव शोक आहे, पण त्याचे मूळ मोह आहे. मोह स्वतःमध्ये पाप नाही; तो प्रेमाचेच एक रूप आहे, जे पकड बनते. पकडीत मन एकाच जागी अडकते आणि पुढचा रस्ता पाहू शकत नाही. वैशाख शुक्ल पक्षातील एकादशीचे नाव मोहिनी आहे. हे व्रत प्रिय व्यक्ती परत आणण्याचे वचन देत नाही; ते एवढेच करते की पकड सैल होते आणि हात पुन्हा काम करू लागतात.

मोहिनी एकादशी — कथा 2

मग वसिष्ठांनी एक जुनी गोष्ट सांगितली. सरस्वतीच्या तीरावर भद्रावती नगर होते, तिथे धनपाल नावाचा एक श्रीमंत वैश्य राहत होता, ज्याने नगरात विहिरी, बागा आणि धर्मशाळा बांधल्या होत्या आणि ज्याच्या दारातून कोणी वाटसरू उपाशी परतत नसे. त्याचा सर्वात धाकटा मुलगा धृष्टबुद्धी जुगार आणि वाईट संगतीत घरातले सगळे उधळून टाकत असे, आणि एक दिवस वडिलांनी त्याला घरातून जायला सांगितले. वर्षे भटकल्यानंतर तो गंगातीरावर महर्षी कौंडिन्यांच्या आश्रमात पोहोचला.

मोहिनी एकादशी — कथा 3

कौंडिन्यांनी त्याच्याकडे तपश्चर्या मागितली नाही, दान मागितले नाही, आणि किती गमावले हेही विचारले नाही. ते म्हणाले, वैशाख शुक्लातील मोहिनी एकादशीचे व्रत कर, आणि दिवसभर आपल्या मनाला एकच गोष्ट विचारत राहा, की जे तू धरून बसला आहेस, ते तुला हवे आहे का नाही. त्याने तसेच केले. कथा सांगते की त्याचे गेलेले धन परतले नाही, घर परतले नाही, पण मनावरचे धुके विरले, आणि त्याचे उरलेले आयुष्य भजनात गेले.

मोहिनी एकादशी — कथा 4

एवढे सांगून वसिष्ठांनी श्रीरामांना व्रताचा विधी सांगितला, आणि श्रीरामांनी वैशाख शुक्लातील त्या एकादशीचे व्रत केले. कथा सांगते की त्या दिवसानंतर सीता परत आल्या नाहीत, पण श्रीरामांचे मन खचून बसले नाही. जो शोक त्यांना एका जागी बांधून ठेवत होता, तो सोबत चालण्याजोगा झाला. ते उठले, पुढे निघाले, आणि तिथूनच त्या शोधाचा मार्ग बनला जो पुढच्या कथेत सर्वांना ठाऊक आहे.

मोहिनी एकादशी — कथा 5

या कथेचा भाव असा की मोह आणि शोक एकाच गाठीची दोन टोके आहेत. जे गेले ते धरून बसल्याने ते परतत नाही, फक्त आजचा दिवसही त्याच्यासोबत निघून जातो. मोहिनी एकादशी ती पकड सैल करण्याचा दिवस आहे, विसरून जाण्याचा नाही; सैल करणे आणि विसरणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. परंपरा हिला कुणासाठी वचन मानत नाही. भगवान विष्णू सर्वांच्या मनाची गाठ हलकी करोत.

कसा साजरा करतात

  • वैशाखाच्या उन्हात पाणी, सातू, फळे आणि वस्त्र यांचे दान शुभ मानले जाते; तहानलेल्याला पाणी पाजणे हे या महिन्याचे विशेष पुण्य आहे.
  • दिवसभर मन शांत ठेवावे; राग, कटू बोलणे, निंदा आणि जुगारासारख्या सवयी टाळणे हाच या व्रताचा मुख्य नियम मानला आहे, कारण हे व्रत मोहाची पकड सैल होण्याचे आहे.
  • भगवान विष्णूंना पिवळी फुले, चंदन, तुळशीपत्र आणि फळे अर्पण करावीत, दिवा लावावा, मोहिनी एकादशीची कथा ऐकावी आणि ओम नमो भगवते वासुदेवाय या मंत्राचा जप करावा.
  • दशमीच्या संध्याकाळी एकदाच सात्त्विक जेवण करावे आणि भात, लसूण-कांदा टाळावा. एकादशीला स्नान करून संकल्प करावा, दिवसभर अन्न सोडावे आणि शक्तीनुसार फराळ किंवा दूध-फळांवर राहावे; महाराष्ट्रात या दिवशी साबुदाण्याची खिचडी, भगर, दाण्याची आमटी, रताळी, फळे आणि दूध असा उपवासाचा फराळ घेतला जातो. आजारी, वृद्ध, गर्भवती स्त्रिया आणि औषधे घेणाऱ्यांनी उपवास आपल्या तब्येतीनुसारच करावा.
  • द्वादशीला सकाळी स्नान, पूजा आणि यथाशक्ती दान करून पारणे करावे, म्हणजे उपवास सोडावा. पारण्याची वेळ ठिकाण आणि तिथीनुसार बदलते, म्हणून आपल्या गावाचे पंचांग पाहावे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

मोहिनी एकादशी 2027 केव्हा आहे?

मोहिनी एकादशी 2027 16 मे 2027, रविवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.

मोहिनी एकादशी का साजरा केला जातो?

वैशाख महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील एकादशीला मोहिनी एकादशी म्हणतात.

स्रोत

मोहिनी एकादशीचे माहात्म्य कूर्म पुराणाशी जोडले जाते, जिथे ही कथा महर्षी वसिष्ठ आणि श्रीराम यांच्या संवादाच्या रूपात येते आणि नंतर श्रीकृष्ण ती युधिष्ठिराला पुन्हा सांगतात. येथे तिचे सार आपल्या शब्दांत दिले आहे; पात्रांची नावे आणि तपशील संकलनांत थोडे वेगळे आढळतात.

शहरानुसार वेळ — 16 मे 2027

शहरतारीखपारण वेळ
मुंबई16 मे6:03 AM – 8:40 AM17 मे, सोमवार
इंदौर16 मे5:45 AM – 8:24 AM17 मे, सोमवार
दिल्ली16 मे5:29 AM – 8:13 AM17 मे, सोमवार
लखनऊ16 मे5:18 AM – 8:00 AM17 मे, सोमवार
पटना16 मे5:03 AM – 7:44 AM17 मे, सोमवार
जयपुर16 मे5:38 AM – 8:20 AM17 मे, सोमवार
भोपाल16 मे5:38 AM – 8:18 AM17 मे, सोमवार
पुणे16 मे6:00 AM – 8:37 AM17 मे, सोमवार
अहमदाबाद16 मे5:58 AM – 8:37 AM17 मे, सोमवार
कोलकाता16 मे4:56 AM – 7:35 AM17 मे, सोमवार
हैदराबाद16 मे5:43 AM – 8:19 AM17 मे, सोमवार
बनारस16 मे5:12 AM – 7:53 AM17 मे, सोमवार
चेन्नई16 मे5:43 AM – 8:16 AM17 मे, सोमवार
बेंगलुरु16 मे5:54 AM – 8:27 AM17 मे, सोमवार
तिरुवनंतपुरम16 मे6:03 AM – 8:33 AM17 मे, सोमवार
भुवनेश्वर16 मे5:09 AM – 7:47 AM17 मे, सोमवार

आणखी कथा

व्रताच्या आदल्या संध्याकाळी आठवण — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store