MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

अपरा एकादशी व्रत कथा

अपरा एकादशी व्रत कथा

अपरा एकादशी — कधी आहे

  • 1 जून 2027, मंगळवार
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

हा दिवस का साजरा करतात?

ज्येष्ठ महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशीला (मराठी पंचांगानुसार वैशाख कृष्ण एकादशीला) अपरा एकादशी म्हणतात; हिला अचला एकादशी असेही म्हणतात. पंजाब, हरियाणा आणि जम्मू-काश्मीरमध्ये हाच दिवस भद्रकाली एकादशी म्हणून ओळखला जातो आणि ओडिशात जलक्रीडा एकादशी. अपरा म्हणजे जिला पार नाही, म्हणजे असीम पुण्य देणारी. हिची कथा खास आहे, कारण इथे व्रताचे पुण्य दुसऱ्या एका जीवाला अर्पण केले जाते.

कथा

कथेनुसार प्राचीन काळी महीध्वज नावाचा एक राजा होता. तो न्यायप्रिय, उदार आणि भगवान विष्णूंचा भक्त होता. त्याच्या राज्यात कुणावर अन्याय होत नसे आणि प्रजा त्याला पित्यासारखे मानत असे. त्याचा धाकटा भाऊ वज्रध्वज स्वभावाने याच्या उलट होता, रागीट आणि मत्सरी. त्याच्या मनात हा काटा सलत असे की सिंहासन आणि प्रजेचे प्रेम, दोन्ही मोठ्या भावाकडे आहेत.

अपरा एकादशी — कथा 1

मत्सर वाढत गेला आणि एका रात्री वज्रध्वजाने लपून आपल्या मोठ्या भावाची हत्या केली. कुणाला कळू नये, म्हणून तो मृतदेह जंगलात नेऊन एका पिंपळाच्या झाडाखाली पुरला. सकाळी नगरात एवढेच सांगितले गेले की राजा कुठे तरी निघून गेले आहेत. अपराध लपला, पण कथा सांगते की अकाली आणि अन्यायाने झालेल्या मृत्यूमुळे राजाच्या आत्म्याला गती मिळाली नाही.

अपरा एकादशी — कथा 2

तो आत्मा त्याच पिंपळाच्या आसपास प्रेत बनून भटकू लागला. जो वाटसरू त्या रस्त्याने जाई, तो भिऊन पळून जाई. हळूहळू लोकांनी तो रस्ता सोडला आणि ती जागा ओसाड पडली. अशी बरीच वर्षे गेली. एक दिवस धौम्य नावाचे एक मुनी त्या वनातून निघाले. ते त्या झाडापाशी थांबले आणि आपल्या तपाच्या बळाने त्यांनी जाणले की इथे कोणी जीव खूप दुःखात आहे.

अपरा एकादशी — कथा 3

मुनींनी त्याला हाक मारली आणि विचारले, तू कोण आहेस, आणि या अवस्थेत का आहेस? प्रेताने आपली सारी कथा सांगितली, आपले नाव, आपले राज्य, आपल्या भावाचा कपट, आणि म्हटले, मुनिवर, माझा काही दोष नव्हता, तरी मला हे भटकणे मिळाले आहे. माझ्यावर दया करा. धौम्यांचे मन विरघळले. ते म्हणाले, घाबरू नकोस, मी तुझ्यासाठी एक व्रत करेन.

अपरा एकादशी — कथा 4

ज्येष्ठ कृष्ण पक्षातील एकादशी आली. धौम्य मुनींनी स्वतः अपरा एकादशीचे व्रत केले, भगवान विष्णूंची पूजा केली, रात्रभर जागरण केले, आणि द्वादशीला हात जोडून म्हटले, या व्रताचे सारे पुण्य त्या राजाच्या आत्म्याला मिळो. कथा सांगते की त्याच क्षणी राजाचा प्रेतदेह गळून पडला, त्याला दिव्य रूप मिळाले आणि तो मुनींना प्रणाम करून वरच्या लोकाकडे निघून गेला.

अपरा एकादशी — कथा 5

याच कारणाने अपरा एकादशी आपल्या पितरांच्या आणि दुरावलेल्या आप्तांच्या नावे व्रत आणि दान करण्याचा दिवस मानली जाते. ज्येष्ठाच्या रणरणत्या उन्हात या दिवशी पाणी, सातू, माठ, छत्री आणि पंख्याचे दान विशेष शुभ म्हटले आहे, कारण तहानलेल्याला पाणी देणे हे या महिन्याचे सर्वात सहज पुण्य आहे.

अपरा एकादशी — कथा 6

कथेचा भाव असा की कपट कधी लपून राहत नाही, आणि दुसरीकडे एका अनोळखी व्यक्तीसाठी केलेला एका दिवसाचा संयमही खूप मोठा ठरू शकतो. परंपरेत असे मानले जाते की अपरा एकादशीचे व्रत मनातला अपराधभाव हलका करते आणि दुरावलेल्यांसाठी केलेली प्रार्थना व्यर्थ जात नाही. भगवान विष्णू सर्वांना शांती देवोत.

कसा साजरा करतात

  • ज्येष्ठाचे ऊन हाच या व्रताचा खास विधी आहे: पाण्याने भरलेला माठ, सातू, फळे, छत्री, पंखा आणि वस्त्र यांचे दान करावे, आणि वाटसरूंसाठी पाण्याची सोय करावी; हे या दिवसाचे विशेष पुण्य मानले जाते.
  • अनेक कुटुंबांत या दिवशी पितरांच्या किंवा दुरावलेल्या आप्ताच्या नावे संकल्प करून व्रत केले जाते, जसे कथेत धौम्य मुनींनी केले.
  • दशमीच्या संध्याकाळी एकदाच सात्त्विक जेवण करावे; एकादशीला स्नान करून संकल्प करावा आणि दिवसभर अन्न, विशेषतः भात, खाऊ नये. उन्हाळ्याचा महिना आहे, म्हणून निर्जल उपवास फक्त ज्यांची तब्येत साथ देते त्यांनीच करावा; बाकीच्यांनी फराळ, दूध आणि पाण्यावर राहावे. महाराष्ट्रात या दिवशी साबुदाण्याची खिचडी, भगर, दाण्याची आमटी, रताळी, फळे आणि दूध असा उपवासाचा फराळ घेतला जातो. आजारी, वृद्ध, गर्भवती स्त्रिया आणि औषधे घेणाऱ्यांनी उपवास आपल्या तब्येतीनुसारच करावा.
  • भगवान विष्णूंना पिवळी फुले, चंदन, तुळशीपत्र आणि फळे अर्पण करावीत, दिवा लावावा, अपरा एकादशीची कथा ऐकावी आणि ओम नमो भगवते वासुदेवाय या मंत्राचा जप करावा.
  • द्वादशीला सकाळी स्नान, पूजा आणि यथाशक्ती दान करून पारणे करावे, म्हणजे उपवास सोडावा. पारण्याची वेळ ठिकाण आणि तिथीनुसार बदलते, म्हणून आपल्या गावाचे पंचांग पाहावे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

अपरा एकादशी 2027 केव्हा आहे?

अपरा एकादशी 2027 1 जून 2027, मंगळवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.

अपरा एकादशी का साजरा केला जातो?

ज्येष्ठ महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशीला (मराठी पंचांगानुसार वैशाख कृष्ण एकादशीला) अपरा एकादशी म्हणतात; हिला अचला एकादशी असेही म्हणतात.

स्रोत

अपरा एकादशीची ही कथा पद्मपुराणात श्रीकृष्ण आणि युधिष्ठिर यांच्या संवादाच्या रूपात प्रचलित आहे आणि ब्रह्म पुराणाशीही जोडली जाते; येथे तिचे सार आपल्या शब्दांत दिले आहे. राजाच्या भावाचे नाव काही पाठांत वज्रध्वज तर काहींत ब्रजध्वज आढळते.

शहरानुसार वेळ — 1 जून 2027

शहरतारीखपारण वेळ
मुंबई1 जून6:00 AM – 8:29 AM2 जून, बुधवार
इंदौर1 जून5:41 AM – 8:22 AM2 जून, बुधवार
दिल्ली1 जून5:23 AM – 8:10 AM2 जून, बुधवार
लखनऊ1 जून5:12 AM – 7:57 AM2 जून, बुधवार
पटना1 जून4:58 AM – 7:42 AM2 जून, बुधवार
जयपुर1 जून5:33 AM – 8:18 AM2 जून, बुधवार
भोपाल1 जून5:34 AM – 8:16 AM2 जून, बुधवार
पुणे1 जून5:57 AM – 8:29 AM2 जून, बुधवार
अहमदाबाद1 जून5:54 AM – 8:29 AM2 जून, बुधवार
कोलकाता1 जून4:51 AM – 7:33 AM2 जून, बुधवार
हैदराबाद1 जून5:41 AM – 8:18 AM2 जून, बुधवार
बनारस1 जून5:07 AM – 7:51 AM2 जून, बुधवार
चेन्नई1 जून5:41 AM – 8:15 AM2 जून, बुधवार
बेंगलुरु1 जून5:52 AM – 8:26 AM2 जून, बुधवार
तिरुवनंतपुरम1 जून6:02 AM – 8:29 AM2 जून, बुधवार
भुवनेश्वर1 जून5:06 AM – 7:45 AM2 जून, बुधवार

आणखी कथा

व्रताच्या आदल्या संध्याकाळी आठवण — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store