आषाढी एकादशी (देवशयनी एकादशी) व्रत कथा

आषाढी एकादशी (देवशयनी एकादशी) — कधी आहे
- 14 जुलै 2027, बुधवार
| एकादशी तिथी | 13 जुलै, 12:09 PM ते 14 जुलै, 1:11 PM |
| पारणे (उपवास सोडणे): 15 जुलै, 6:09 AM ते 8:47 AM | |
| सूर्योदय · सूर्यास्त | 6:09 AM · 7:20 PM |
वेळा मुंबई साठी आहेत · 14 जुलै 2027
हा दिवस का साजरा करतात?
आषाढ शुक्ल एकादशीला देवशयनी एकादशी म्हणतात; हिला हरिशयनी आणि पद्मा एकादशी असेही म्हटले जाते. अशी मान्यता आहे की या दिवशी भगवान विष्णू क्षीरसागरात शेषनागाच्या शय्येवर चार महिन्यांच्या योगनिद्रेत जातात, आणि इथूनच चातुर्मास सुरू होतो, जो प्रबोधिनी म्हणजेच देवउठनी एकादशीला पूर्ण होतो. महाराष्ट्रात हाच दिवस आषाढी एकादशी म्हणून पंढरपूरच्या वारीचा महासोहळा असतो.
कथा
आषाढात जेव्हा ढग दाटून येऊ लागतात आणि धरणी पहिल्या पावसाची वाट पाहत असते, तेव्हा शुक्ल पक्षातील एकादशी येते. अशी मान्यता आहे की या दिवशी भगवान विष्णू क्षीरसागरात शेषनागाच्या शय्येवर योगनिद्रेत जातात आणि लक्ष्मीमाता त्यांच्या चरणांची सेवा करतात. ही निद्रा थकव्याची झोप नाही, तर ध्यानाची अवस्था मानली जाते. लोकमान्यता अशी आहे की या चार महिन्यांत सृष्टीचा सांभाळ भगवान शंकर करतात, म्हणूनच यानंतर येणारा श्रावण हा शंकरांचा महिना आहे.

या एकादशीची कथा भविष्योत्तर पुराणात येते, जिथे श्रीकृष्ण युधिष्ठिराला ती कथा सांगतात, जी कधीकाळी ब्रह्मदेवांनी नारदांना सांगितली होती. सूर्यवंशात मांधाता नावाचे एक चक्रवर्ती राजा होऊन गेले. ते सत्यवादी, पराक्रमी आणि प्रजेचा आपल्या लेकरांसारखा सांभाळ करणारे होते. त्यांच्या राज्यात अन्नधान्याची काहीच कमतरता नव्हती आणि लोक सुखात राहत होते.

पण एक वेळ अशी आली की त्यांच्या राज्यात सलग तीन वर्षे पाऊसच पडला नाही. विहिरी आटल्या, शेतांना भेगा पडल्या, गुरेढोरे भुकेने व्याकूळ झाली आणि यज्ञ-हवनसुद्धा थांबले. दुःखी प्रजा राजवाड्यावर आली आणि म्हणाली, महाराज, अन्नाशिवाय आम्ही जगायचे कसे? राजाचे मन जड झाले. ते विचार करू लागले, माझ्या हातून अशी कोणती चूक झाली आहे, जिची शिक्षा माझी प्रजा भोगत आहे.

कारण आणि उपाय शोधण्यासाठी राजा काही सोबत्यांना घेऊन वनाकडे निघाले. अनेक आश्रमांतून जात जात ते ब्रह्मदेवांचे पुत्र महर्षी अंगिरा यांच्या आश्रमात पोहोचले. राजाने प्रणाम करून आपली सारी व्यथा सांगितली. ऋषींनी आधी एक असा कठोर उपाय सांगितला, ज्यात अशा एका माणसाला शिक्षा द्यावी लागली असती, ज्याने कोणताही अपराध केला नव्हता. राजा हात जोडून म्हणाले, मुनिवर, एखाद्या निरपराध्याला शिक्षा देऊन मी माझ्या प्रजेचे भले करणार नाही. कृपा करून दुसरा एखादा मार्ग सांगा.

राजाची ही धर्मबुद्धी पाहून महर्षी अंगिरा प्रसन्न झाले. ते म्हणाले, राजन, आषाढ महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील पद्मा नावाच्या एकादशीचे व्रत करा. आपल्या प्रजेसह श्रद्धेने व्रत करा, भगवान विष्णूंची पूजा करा आणि रात्री जागरण करा. या व्रताच्या प्रभावाने तुमच्या राज्यात नक्की पाऊस पडेल.

राजा राजधानीत परतले आणि त्यांनी संपूर्ण राज्यात दवंडी पिटवली. राजा, राण्या, मंत्री आणि सारी प्रजा, सर्वांनी मिळून एकादशीचे व्रत केले, भगवंतांचे पूजन केले आणि रात्रभर भजने गायली. असे म्हणतात की थोड्याच दिवसांत आकाशात काळे ढग दाटून आले आणि धो धो पाऊस कोसळला. शेते पुन्हा हिरवीगार झाली, धान्याची कोठारे भरली आणि प्रजेच्या चेहऱ्यांवर हसू परतले.

देवशयनी एकादशीपासून सुरू होणारा चातुर्मास हा संयमाचा आणि साधनेचा काळ मानला जातो. साधुसंत एका ठिकाणी थांबून सत्संग करतात, गृहस्थ साधे जेवण आणि नियम पाळतात, आणि विवाहासारखी मोठी शुभ कार्ये प्रबोधिनी एकादशीपर्यंत पुढे ढकलली जातात. मांधात्यांच्या कथेचा संदेश असा आहे की संकटातही जो धर्माचा मार्ग सोडत नाही, त्याच्यावर भगवंताची कृपा बरसते. भगवान विष्णू सर्वांच्या घरी सुख आणि समृद्धी नांदती ठेवोत.
कसा साजरा करतात
- दशमीच्या रात्रीपासून सात्त्विक आहार घेतला जातो; एकादशीला धान्य खात नाहीत, आपल्या सामर्थ्यानुसार फलाहार किंवा निर्जळी उपवास केला जातो.
- भगवान विष्णूंना पिवळी वस्त्रे, पिवळी फुले, चंदन, तुळशीची पाने आणि फळे अर्पण करून विष्णुसहस्रनामाचे पठण केले जाते किंवा कथा श्रवण केली जाते.
- संध्याकाळी अनेक घरांमध्ये आणि मंदिरांमध्ये भगवंतांची मूर्ती सुंदर शय्येवर निजवून शयन करवले जाते, आणि रात्री भजन-कीर्तनासह जागरण होते.
- याच दिवसापासून चातुर्मासाचे नियम सुरू होतात: अनेक जण चार महिने काही पदार्थांचा त्याग करतात, जसे श्रावणात पालेभाज्या आणि भाद्रपदात दही, आणि विवाह, गृहप्रवेश, जावळ यांसारखे संस्कार कार्तिकी एकादशीपर्यंत (देवउठनी एकादशी) पुढे ढकलले जातात.
- दुसऱ्या दिवशी, द्वादशीला, शुभ वेळी उपवासाचे पारणे केले जाते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
आषाढी एकादशी (देवशयनी एकादशी) 2027 केव्हा आहे?
आषाढी एकादशी (देवशयनी एकादशी) 2027 14 जुलै 2027, बुधवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
आषाढी एकादशी (देवशयनी एकादशी) 2027 ची पूजा किंवा उपवासाची वेळ कोणती?
एकादशी तिथी 13 जुलै, 12:09 PM ते 14 जुलै, 1:11 PM (दिल्ली)
आषाढी एकादशी (देवशयनी एकादशी) का साजरा केला जातो?
आषाढ शुक्ल एकादशीला देवशयनी एकादशी म्हणतात; हिला हरिशयनी आणि पद्मा एकादशी असेही म्हटले जाते.
स्रोत
राजा मांधाता यांची कथा भविष्योत्तर पुराणात श्रीकृष्ण-युधिष्ठिर संवादाच्या रूपात आढळते, येथे तिचे सार स्वतःच्या शब्दांत आहे; विष्णूंची योगनिद्रा आणि चातुर्मासाचे विधान पद्म पुराणात आणि व्रत-परंपरेत आहे; चातुर्मासात शिवांनी सृष्टीची काळजी घेण्याची गोष्ट लोकमान्यता आहे.
शहरानुसार वेळ — 14 जुलै 2027
| शहर | तारीख | पारण वेळ |
|---|---|---|
| मुंबई | 14 जुलै | 6:09 AM – 8:47 AM15 जुलै, गुरुवार |
| इंदौर | 14 जुलै | 5:50 AM – 8:31 AM15 जुलै, गुरुवार |
| दिल्ली | 14 जुलै | 5:33 AM – 8:19 AM15 जुलै, गुरुवार |
| लखनऊ | 14 जुलै | 5:22 AM – 8:06 AM15 जुलै, गुरुवार |
| पटना | 14 जुलै | 5:07 AM – 7:51 AM15 जुलै, गुरुवार |
| जयपुर | 14 जुलै | 5:42 AM – 8:26 AM15 जुलै, गुरुवार |
| भोपाल | 14 जुलै | 5:43 AM – 8:24 AM15 जुलै, गुरुवार |
| पुणे | 14 जुलै | 6:06 AM – 8:44 AM15 जुलै, गुरुवार |
| अहमदाबाद | 14 जुलै | 6:03 AM – 8:44 AM15 जुलै, गुरुवार |
| कोलकाता | 14 जुलै | 5:00 AM – 7:41 AM15 जुलै, गुरुवार |
| हैदराबाद | 14 जुलै | 5:50 AM – 8:27 AM15 जुलै, गुरुवार |
| बनारस | 14 जुलै | 5:17 AM – 8:00 AM15 जुलै, गुरुवार |
| चेन्नई | 14 जुलै | 5:50 AM – 8:24 AM15 जुलै, गुरुवार |
| बेंगलुरु | 14 जुलै | 6:01 AM – 8:35 AM15 जुलै, गुरुवार |
| तिरुवनंतपुरम | 14 जुलै | 6:11 AM – 8:42 AM15 जुलै, गुरुवार |
| भुवनेश्वर | 14 जुलै | 5:15 AM – 7:54 AM15 जुलै, गुरुवार |