MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

षट्तिला एकादशी व्रत कथा

षट्तिला एकादशी व्रत कथा

षट्तिला एकादशी — कधी आहे

  • 2 फेब्रुवारी 2027, मंगळवार
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

हा दिवस का साजरा करतात?

माघ महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशीला (मराठी पंचांगानुसार पौष कृष्ण एकादशीला) षट्तिला एकादशी म्हणतात. नावाचा अर्थच हिचा विधी सांगतो, षट् म्हणजे सहा आणि तिल म्हणजे तीळ; या दिवशी तिळाचा सहा प्रकारे उपयोग केला जातो. कथेचा संदेश स्पष्ट आहे की केवळ उपवास आणि पूजेने गोष्ट पूर्ण होत नाही, जोवर हात देणे शिकत नाही.

कथा

कथा दाल्भ्य ऋषी आणि पुलस्त्य मुनींच्या संवादाने सुरू होते. दाल्भ्य ऋषींनी विचारले, मुनिवर, माणूस जाणता-अजाणता खूप चुका करून बसतो; असा काही सोपा उपाय सांगा ज्याने मन आणि आयुष्य, दोन्ही निर्मळ होतील. पुलस्त्य म्हणाले, माघाच्या कृष्ण पक्षातील एकादशीला तिळासह व्रत करा. मग त्यांनी तो प्रसंग सांगितला जो कधी भगवान श्रीकृष्णांनी देवर्षी नारदांना सांगितला होता.

षट्तिला एकादशी — कथा 1

श्रीकृष्ण म्हणाले, पृथ्वीवर एक वृद्ध ब्राह्मणी राहत होती. ती मोठी श्रद्धाळू होती. प्रत्येक एकादशीचे व्रत करत, प्रत्येक सणाचा नियम पाळत, आणि माझ्या पूजेत कोणतीही कसर ठेवत नसे. पण तिच्या आयुष्यात एक मोठी उणीव होती. तिने आजवर कुणाला काही दिले नव्हते. ना कुणा भुकेल्याला अन्न, ना कुणा अतिथीला पाणी, ना कुणा गरजूला एक वस्त्र. देण्याची सवय तिच्या हाताने शिकलीच नव्हती.

षट्तिला एकादशी — कथा 2

मी विचार केला, व्रताने तिचे शरीर शुद्ध आहे, पण तिचा हात रिकामा राहिला आहे. एक दिवस मी भिक्षा मागणाऱ्याचे रूप घेऊन तिच्या दारात जाऊन उभा राहिलो. मी झोळी पुढे केली. तिला ते आवडले नाही. चिडून तिने अन्नाच्या जागी मातीचे एक ढेकूळ उचलून माझ्या झोळीत टाकले. मी हसून परतलो आणि तेच ढेकूळ मी ठेवून घेतले.

षट्तिला एकादशी — कथा 3

काळ पूर्ण झाल्यावर ती ब्राह्मणी देह सोडून माझ्या लोकी आली. तिच्या व्रतांच्या बळावर तिला एक सुंदर घर मिळाले. पण आत जाऊन ती थबकली. घरात अन्नाचा एक दाणा नव्हता, ना दिवा, ना भांडे, ना अंथरायला काही. ती माझ्याकडे येऊन म्हणाली, भगवंता, मी आयुष्यभर उपवास केले, मग माझे घर रिकामे का? मी म्हटले, जे तू दिले, तेच तुझ्यासोबत आले. तू माती दिली होतीस.

षट्तिला एकादशी — कथा 4

ती रडू लागली आणि उपाय विचारला. मी म्हटले, देवांच्या पत्नी तुझ्या दारावर येतील. जोवर त्या तुला षट्तिला एकादशीचे व्रत शिकवत नाहीत, तोवर दार उघडू नकोस. तसेच झाले. त्यांनी तिला व्रताचा विधी सांगितला, आणि तिळाचे सहा उपयोगही, ज्यांवरून या दिवसाचे नाव पडले आहे. त्या वृद्धेने पूर्ण श्रद्धेने व्रत केले, आणि या वेळी तिने दान देणेही शिकले.

षट्तिला एकादशी — कथा 5

म्हणतात, यानंतर तिचे घर अन्न, दिवे आणि सुखाने भरून गेले. तीळ ही खूप छोटी गोष्ट आहे, आणि याच छोटेपणात या व्रताची शिकवण आहे, की दान मोठे असल्याने नाही, हात उघडल्याने होते. कथा सांगते की श्रद्धेने हे व्रत करणाऱ्याचे पाप आणि अभाव, दोन्ही दूर होतात. माघाच्या थंडीत तीळ, गूळ आणि घोंगडी कुणा गरजूपर्यंत पोहोचवणे हे या व्रताचे सर्वात खरे रूप आहे. भगवान विष्णू सर्वांच्या घरात अन्न आणि उदारता टिकवून ठेवोत.

कसा साजरा करतात

  • तिळाचे सहा उपयोग हाच या दिवसाचा विधी आहे: तीळ घातलेल्या पाण्याने स्नान, तिळाचे उटणे, होमात तीळ, तर्पणात तीळ, जेवणात तीळ आणि तिळाचे दान.
  • माघाच्या थंडीत तीळ, तिळगुळाचे लाडू, अन्न, घोंगडी आणि वस्त्र यांचे दान करावे; या व्रतात दानाला व्रताचा अर्धा भाग मानले आहे.
  • भगवान विष्णूंची पूजा पिवळी फुले, चंदन, तुळशीपत्र आणि तिळांनी करावी, आणि ओम नमो भगवते वासुदेवाय या मंत्राचा जप करावा.
  • दशमीच्या संध्याकाळी सात्त्विक जेवण करावे; एकादशीला अन्न, भात आणि डाळ यांचा त्याग केला जातो, आणि शक्तीनुसार फराळ किंवा निर्जल उपवास केला जातो. महाराष्ट्रात या दिवशी फराळात तिळाचे पदार्थही आवर्जून घेतले जातात. आजारी, वृद्ध, गर्भवती स्त्रिया आणि औषधे घेणाऱ्यांनी उपवास आपल्या तब्येतीनुसारच करावा.
  • रात्री भजन आणि कथेसह जागरण करावे, आणि द्वादशीला सकाळी पूजा व दान करून पारणे करावे; पारण्याची वेळ ठिकाण आणि दर वर्षीच्या तिथीनुसार वेगळी असते, म्हणून आपल्या पंचांगात पाहावी.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

षट्तिला एकादशी 2027 केव्हा आहे?

षट्तिला एकादशी 2027 2 फेब्रुवारी 2027, मंगळवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.

षट्तिला एकादशी का साजरा केला जातो?

माघ महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशीला (मराठी पंचांगानुसार पौष कृष्ण एकादशीला) षट्तिला एकादशी म्हणतात.

स्रोत

भविष्योत्तर पुराणात दाल्भ्य ऋषी आणि पुलस्त्य मुनी यांच्या संवादाच्या रूपात आलेल्या व्रतकथेचे सार, आपल्या शब्दांत; हाच महिमा पद्मपुराणाच्या एकादशी-माहात्म्य परंपरेतही सांगितला जातो. प्रचलित पाठांत ब्राह्मणीचे नाव दिलेले नाही.

शहरानुसार वेळ — 2 फेब्रुवारी 2027

शहरतारीखपारण वेळ
मुंबई2 फेब्रुवारी7:12 AM – 9:28 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
इंदौर2 फेब्रुवारी7:05 AM – 9:19 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
दिल्ली2 फेब्रुवारी7:08 AM – 9:19 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
लखनऊ2 फेब्रुवारी6:51 AM – 9:02 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
पटना2 फेब्रुवारी6:32 AM – 8:45 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
जयपुर2 फेब्रुवारी7:11 AM – 9:23 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
भोपाल2 फेब्रुवारी7:00 AM – 9:13 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
पुणे2 फेब्रुवारी7:07 AM – 9:24 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
अहमदाबाद2 फेब्रुवारी7:19 AM – 9:33 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
कोलकाता2 फेब्रुवारी6:15 AM – 8:29 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
हैदराबाद2 फेब्रुवारी6:47 AM – 9:04 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
बनारस2 फेब्रुवारी6:40 AM – 8:53 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
चेन्नई2 फेब्रुवारी6:35 AM – 8:54 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
बेंगलुरु2 फेब्रुवारी6:45 AM – 9:05 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
तिरुवनंतपुरम2 फेब्रुवारी6:42 AM – 9:04 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार
भुवनेश्वर2 फेब्रुवारी6:22 AM – 8:37 AM3 फेब्रुवारी, बुधवार

आणखी कथा

व्रताच्या आदल्या संध्याकाळी आठवण — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store