विजया एकादशी व्रत कथा

विजया एकादशी — कधी आहे
- 3 मार्च 2027, बुधवार
हा दिवस का साजरा करतात?
फाल्गुन महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशीला (मराठी पंचांगानुसार माघ कृष्ण एकादशीला) विजया एकादशी म्हणतात. विजया म्हणजे विजय, आणि कथा सांगते की हे व्रत तिथे उपयोगी पडते जिथे वाट बंद दिसते. हिच्या कथेत भगवान राम समुद्राच्या काठी उभे आहेत, लंका समोर आहे आणि पार जाण्याचा कोणताही उपाय दिसत नाही.
कथा
कथेनुसार हा प्रसंग श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला सांगितला, आणि म्हटले की हीच गोष्ट ब्रह्मदेवांनी नारदांना सांगितली होती. वनवासाच्या दिवसांची गोष्ट आहे. रावणाने सीतामाईंचे हरण केले होते. राम आणि लक्ष्मण वनोवनी शोधत, सुग्रीव आणि वानरसेनेसोबत पुढे जात दक्षिणेच्या समुद्रकिनाऱ्यावर पोहोचले. तिथे येऊन सगळे थांबले.

समोर नजर जाईल तिथवर पाणी होते. लाटा खडकांवर आदळत होत्या आणि पाण्यात सुसरी आणि मोठे जलचर दिसत होते. रामांनी लक्ष्मणाला म्हटले, बंधू, सेना तर तयार आहे, पण हा समुद्र कसा पार होईल? पूल बांधणे सोपे नाही, आणि नावेने इतकी सेना उतरवणे अशक्य. लंका इतकी जवळ दिसते आणि इतकी दूर आहे.

लक्ष्मण म्हणाले, दादा, तुम्ही स्वतः सगळे जाणता, तरीही माणसाची रीत पाळता. इथून थोड्याच अंतरावर एका बेटावर वकदाल्भ्य मुनींचा आश्रम आहे. ते खूप प्राचीन आणि ब्रह्मज्ञानी ऋषी आहेत, आणि संकटात मार्ग दाखवतात. तुम्ही त्यांच्याकडे चला. राम हे मान्य करून त्यांच्या आश्रमात पोहोचले आणि प्रणाम करून आपली चिंता सांगितली.

मुनी थोडा वेळ मौन राहिले, मग म्हणाले, राघवा, जे तुझ्यासमोर आहे ते पाणी नाही, काळाची परीक्षा आहे. फाल्गुनाच्या कृष्ण पक्षातील एकादशी येत आहे. त्या दिवशी तू आणि तुझी सारी सेना व्रत करा, आणि भगवंतांचे विधिपूर्वक पूजन करा. ज्याचे मन व्रताने बांधले जाते, त्याचा धीर सुटत नाही, आणि धीर सुटला नाही तर विजय आपोआप वाट काढतो.

मुनींनी विधीही सांगितला. दशमीच्या दिवशी मातीचा किंवा धातूचा एक कलश पाण्याने भरून ठेवा, त्याखाली सात प्रकारचे धान्य ठेवा, वर पंचपल्लव आणि जव ठेवा, आणि कलशावर भगवान विष्णूंची प्रतिमा स्थापन करा. एकादशीला स्नान करून धूप, दीप, नैवेद्य आणि नारळाने पूजा करा, दिवसभर उपवास करा आणि रात्रभर जागरण करा. द्वादशीला स्नानानंतर तो कलश दान करा.

रामांनी हे सारे तसेच केले. लक्ष्मण, सुग्रीव आणि साऱ्या वानरसेनेनेही सोबत व्रत केले. म्हणतात, यानंतर मार्ग मोकळा होऊ लागला, सेतू बांधला गेला, सेना समुद्र पार उतरली आणि शेवटी रावणाचा पराभव झाला. याच कारणाने या दिवसाचे नाव विजया पडले. कथा सांगते की श्रद्धेने हे व्रत करणाऱ्याची अडलेली कामे पुढे सरकतात. याचे सार असे की अशक्याच्या समोर सर्वात आधी मनाला सावरावे लागते. भगवान विष्णू सर्वांना धीर आणि योग्य वाट देवोत.
कसा साजरा करतात
- कलशपूजा ही या व्रताची ओळख आहे: पाण्याने भरलेला कलश, सात प्रकारचे धान्य, पंचपल्लव, जव आणि विष्णूंची प्रतिमा दशमीच्या संध्याकाळीच तयार ठेवावी.
- एकादशीला त्याच कलशासह भगवान विष्णूंची पूजा धूप, दीप, पिवळी फुले, चंदन, तुळशीपत्र, फळे आणि नारळाने करावी, आणि विष्णुसहस्रनाम किंवा रामनामाचा जप करावा.
- द्वादशीला सकाळी स्नान आणि पूजा झाल्यावर तोच कलश आणि धान्य एखाद्या पुरोहिताला किंवा गरजूला द्यावे, मग पारणे करावे; पारण्याची वेळ प्रत्येक शहर आणि दर वर्षीच्या तिथीनुसार वेगळी असते, म्हणून आपल्या पंचांगात पाहावी.
- दशमीच्या संध्याकाळी सात्त्विक जेवण करावे; एकादशीला अन्न, भात आणि डाळ यांचा त्याग केला जातो, आणि शक्तीनुसार फराळ किंवा निर्जल उपवास केला जातो. महाराष्ट्रात या दिवशी साबुदाण्याची खिचडी, भगर, दाण्याची आमटी, रताळी, फळे आणि दूध असा उपवासाचा फराळ घेतला जातो. आजारी, वृद्ध, गर्भवती स्त्रिया आणि औषधे घेणाऱ्यांनी उपवास आपल्या तब्येतीनुसारच करावा.
- रात्री भजन आणि कथेसह जागरण करण्याची परंपरा आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
विजया एकादशी 2027 केव्हा आहे?
विजया एकादशी 2027 3 मार्च 2027, बुधवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
विजया एकादशी का साजरा केला जातो?
फाल्गुन महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशीला (मराठी पंचांगानुसार माघ कृष्ण एकादशीला) विजया एकादशी म्हणतात.
स्रोत
विजया एकादशीच्या व्रतकथेचे सार, आपल्या शब्दांत; ही कथा प्रचलित व्रतसंग्रहांत स्कंद पुराणाच्या नावाने आणि कुठे श्रीकृष्ण-अर्जुन संवादाच्या रूपात आढळते, आणि मुनींचे नाव वकदाल्भ्य दिले जाते. बेटाचे नाव आणि काही तपशील वेगवेगळ्या पाठांत थोडे वेगळे आहेत.
शहरानुसार वेळ — 3 मार्च 2027
| शहर | तारीख | पारण वेळ |
|---|---|---|
| मुंबई | 3 मार्च | 2:02 PM – 4:23 PM4 मार्च, गुरुवार |
| इंदौर | 3 मार्च | 2:02 PM – 4:10 PM4 मार्च, गुरुवार |
| दिल्ली | 3 मार्च | 2:02 PM – 4:03 PM4 मार्च, गुरुवार |
| लखनऊ | 3 मार्च | 2:02 PM – 3:49 PM4 मार्च, गुरुवार |
| पटना | 3 मार्च | 2:02 PM – 3:32 PM4 मार्च, गुरुवार |
| जयपुर | 3 मार्च | 2:02 PM – 4:09 PM4 मार्च, गुरुवार |
| भोपाल | 3 मार्च | 2:02 PM – 4:04 PM4 मार्च, गुरुवार |
| पुणे | 3 मार्च | 2:02 PM – 4:19 PM4 मार्च, गुरुवार |
| अहमदाबाद | 3 मार्च | 2:02 PM – 4:23 PM4 मार्च, गुरुवार |
| कोलकाता | 3 मार्च | 2:02 PM – 3:20 PM4 मार्च, गुरुवार |
| हैदराबाद | 3 मार्च | 2:02 PM – 4:01 PM4 मार्च, गुरुवार |
| बनारस | 3 मार्च | 2:02 PM – 3:41 PM4 मार्च, गुरुवार |
| चेन्नई | 3 मार्च | 2:02 PM – 3:55 PM4 मार्च, गुरुवार |
| बेंगलुरु | 3 मार्च | 2:02 PM – 4:06 PM4 मार्च, गुरुवार |
| तिरुवनंतपुरम | 3 मार्च | 2:02 PM – 4:10 PM4 मार्च, गुरुवार |
| भुवनेश्वर | 3 मार्च | 2:02 PM – 3:31 PM4 मार्च, गुरुवार |