MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

पद्मिनी एकादशी व्रत कथा

पद्मिनी एकादशी व्रत कथा
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

हा दिवस का साजरा करतात?

पद्मिनी एकादशी ही अधिक महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील एकादशी आहे. चंद्राचे वर्ष सूर्याच्या वर्षापेक्षा सुमारे अकरा दिवस छोटे असते, आणि हा फरक साचत साचत जेव्हा एका पूर्ण महिन्याइतका होतो, तेव्हा पंचांगात एक जास्तीचा महिना जोडला जातो; म्हणूनच अधिक महिना सुमारे दर तीन वर्षांनी एकदा येतो. परंपरा सांगते की या महिन्याला भगवान विष्णूंनी आपले नाव दिले, म्हणून याला पुरुषोत्तम मास म्हणतात, आणि याच्या दोन्ही एकादशीही तीन वर्षांत एकदाच येतात.

कथा

असे म्हणतात की जेव्हा पंचांगात हा जास्तीचा महिना जोडला गेला, तेव्हा बाकीच्या महिन्यांनी त्याला आपल्यासारखा मानण्यास नकार दिला, कारण त्यात कोणताही सण येत नव्हता आणि त्याला कोणी स्वामी नव्हता. परंपरा सांगते की हा महिना दुःखी होऊन भगवान विष्णूंकडे गेला आणि म्हणाला, मला कोणी आपले मानत नाही. भगवंतांनी त्याला आपले केले आणि म्हटले, आता तू माझ्या नावाने ओळखला जाशील, पुरुषोत्तम मास. त्याच दिवसापासून हा महिना उपवास, दान आणि भजनाचा महिना मानला गेला.

पद्मिनी एकादशी — कथा 1

याच महिन्याच्या शुक्ल एकादशीची कथा नारदांच्या मुखातून सांगितली जाते. त्रेतायुगात माहिष्मती नगरीत कृतवीर्य नावाचे एक धर्मात्मा राजा राज्य करत होते. त्यांचा कोश भरलेला होता, प्रजा सुखी होती, आणि राण्या अनेक होत्या. पण एक उणीव होती जी वर्षांपासून त्यांच्या मनात सलत होती. त्यांना संतान नव्हते, आणि राज्य सोपवायला कोणी नव्हते.

पद्मिनी एकादशी — कथा 2

खूप उपाय केले, खूप यज्ञ झाले, पण गोष्ट जमली नाही. शेवटी राजाने राज्य सोडले आणि गंधमादन पर्वतावर जाऊन तप करू लागले. त्यांच्या राण्यांमध्ये पद्मिनी होत्या, ज्या इक्ष्वाकु वंशात जन्मल्या होत्या. पतीला वनात जाताना पाहून त्यांनी अलंकार उतरवले, एक साधे वस्त्र नेसले आणि त्यांच्या मागोमाग निघाल्या. वर्षांचे कठोर तपही त्यांनी पतीसोबतच केले.

पद्मिनी एकादशी — कथा 3

एक दिवस पद्मिनीची भेट अनसूयेशी झाली, ज्या कर्दम मुनींच्या कन्या आणि महर्षी अत्रींच्या पत्नी होत्या, आणि आपल्या संयमासाठी ओळखल्या जात. पद्मिनीने हात जोडून आपले दुःख सांगितले, आणि विचारले, असे कोणते व्रत सांगा जे भगवंतांपर्यंत पोहोचेल. अनसूया प्रसन्न होऊन म्हणाल्या, देवी, वर्षात बारा महिने असतात, पण सुमारे दर तिसऱ्या वर्षी एक जास्तीचा महिना जोडला जातो. त्याच महिन्याच्या दोन एकादशी पद्मिनी आणि परमा म्हणून ओळखल्या जातात, आणि त्या खूप दुर्मीळ आहेत.

पद्मिनी एकादशी — कथा 4

अनसूयेने विधीही सांगितला. शुक्ल पक्षातील त्या एकादशीला पूर्ण मनाने उपवास करणे, भगवंतांचे पूजन करणे, रात्रभर जागून भजन करणे, आणि द्वादशीला दान देऊन पारणे करणे. पद्मिनीने हे व्रत पूर्ण श्रद्धेने केले. म्हणतात, त्या रात्री त्यांनी ना अन्न घेतले, ना पाणी, आणि सारी रात्र भगवंतांचे नाव घेत राहिल्या.

पद्मिनी एकादशी — कथा 5

कथा सांगते की त्यांच्या श्रद्धेने प्रसन्न होऊन भगवंत प्रकट झाले आणि त्यांना आश्वस्त केले; वेळ आल्यावर त्यांच्या घरी एक तेजस्वी पुत्र झाला, जो पुढे कार्तवीर्य अर्जुन या नावाने प्रसिद्ध आणि अत्यंत पराक्रमी राजा झाला. कथा एवढे सांगते, आणि हे कुणासाठी वचन मानले जात नाही. या कथेचे सार असे की ज्याला जग सोडून देते, त्यालाही भगवंत आपले करतात; हीच गोष्ट या महिन्याची आहे आणि हीच या व्रताची. भगवान विष्णू सर्वांच्या मनाचा धीर टिकवून ठेवोत.

कसा साजरा करतात

  • अधिक महिन्याची ही एकादशी सुमारे तीन वर्षांत एकदाच येते, म्हणून आधी पंचांगात अधिक महिना आणि तिथी पाहून खात्री करून घ्यावी.
  • पुरुषोत्तम मासाचा विधी याच दिवशी पूर्ण केला जातो: दीपदान, अन्नदान आणि कुणाची सेवा; महाराष्ट्रात या महिन्यात जावयाला अधिकाचे वाण देण्याची प्रथाही आहे. शक्तीनुसार काही ना काही अवश्य द्यावे.
  • भगवान विष्णूंना पिवळे वस्त्र, पिवळी फुले, चंदन, तुळशीपत्र आणि फळे अर्पण करावीत आणि विष्णुसहस्रनामाचे पठण करावे; कथेत हे व्रत रात्रभर जागून केले होते, म्हणून या दिवशी जागरणाची परंपरा आहे.
  • दशमीच्या संध्याकाळी सात्त्विक जेवण करावे; एकादशीला अन्न, भात आणि डाळ यांचा त्याग केला जातो, आणि शक्तीनुसार फराळ किंवा निर्जल उपवास केला जातो. महाराष्ट्रात या दिवशी साबुदाण्याची खिचडी, भगर, दाण्याची आमटी, रताळी, फळे आणि दूध असा उपवासाचा फराळ घेतला जातो. आजारी, वृद्ध, गर्भवती स्त्रिया आणि औषधे घेणाऱ्यांनी उपवास आपल्या तब्येतीनुसारच करावा.
  • द्वादशीला सकाळी स्नान, पूजा आणि दान करून पारणे करावे; पारण्याची वेळ प्रत्येक शहर आणि दर वर्षीच्या तिथीनुसार वेगळी असते, म्हणून आपल्या पंचांगात पाहावी.

स्रोत

पद्मिनी एकादशीची व्रतकथा प्रचलित व्रतसंग्रहांत नारदांच्या कथनाच्या रूपात आढळते, जिथे राजा कृतवीर्य, राणी पद्मिनी आणि अनसूया यांची नावे येतात; येथे तिचे सार आपल्या शब्दांत दिले आहे. अधिक महिन्याला भगवान विष्णूंचे नाव मिळाल्याची गोष्ट पुराण-लोकपरंपरेत सांगितली जाते.

आणखी कथा

कथा पाहा आणि ऐका — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store