निर्जला एकादशी व्रत कथा

निर्जला एकादशी — कधी आहे
- 14 जून 2027, सोमवार
| एकादशी तिथी | 14 जून, 2:13 AM ते 15 जून, 2:08 AM |
| पारणे (उपवास सोडणे): 15 जून, 8:14 AM ते 8:40 AM | |
| सूर्योदय · सूर्यास्त | 6:00 AM · 7:17 PM |
वेळा मुंबई साठी आहेत · 14 जून 2027
हा दिवस का साजरा करतात?
ज्येष्ठ शुक्ल एकादशीला पाणी न पिता उपवास केला जातो, म्हणून तिला निर्जला एकादशी म्हणतात. असे मानतात की श्रद्धेने हे एक व्रत केल्यास वर्षातील सगळ्या चोवीस एकादशींचे पुण्य मिळते. महाबली भीमाने हे व्रत केले होते, म्हणून हिला भीमसेनी एकादशी असेही म्हणतात.
कथा
कथा अशी आहे की पांडवांच्या घरी सगळे एकादशीचे व्रत मोठ्या श्रद्धेने करत. युधिष्ठिर, अर्जुन, नकुल, सहदेव, कुंतीमाता आणि द्रौपदी, सगळे प्रत्येक एकादशीला उपवास करत आणि भगवान विष्णूंचे भजन करत. पण महाबली भीमासाठी हे फार कठीण होते. त्याला खूप भूक लागायची आणि त्याला एका वेळचे जेवणही सोडता येत नसे.

एके दिवशी महर्षी वेदव्यास पांडवांना भेटायला आले. भीमाने हात जोडून आपली अडचण सांगितली. तो म्हणाला, गुरुदेव, माझे भाऊ आणि माता मला सांगतात की एकादशीच्या दिवशी जेवू नकोस. मी भगवंताची भक्ती करतो, दानही करतो, पण माझ्या पोटात वृक नावाचा असा अग्नी जळतो, जो अन्नाशिवाय शांत होत नाही. दर महिन्याला दोनदा उपवास करणे मला जमणारे नाही. असा काही उपाय आहे का, ज्यामुळे मलाही एकादशीचे पुण्य मिळेल?

व्यासमुनी हसले आणि म्हणाले, भीमसेना, तुला खरोखर भगवंताची कृपा हवी असेल, तर वर्षातून फक्त एका एकादशीचे व्रत मनापासून कर. ज्येष्ठ महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील एकादशीला सूर्योदयापासून दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयापर्यंत ना अन्न खायचे, ना पाणी प्यायचे. फक्त आचमनासाठी पाण्याचे काही थेंब घेऊ शकतोस. या एका व्रताने तुला वर्षातील सगळ्या चोवीस एकादशींचे फळ मिळेल.

भीमाने आनंदाने संकल्प केला. उन्हाळ्याचे दिवस, तळपते ऊन, आणि एक घोटही पाणी न पिता पूर्ण दिवस आणि पूर्ण रात्र, हे खरोखर कठीण तप होते. पण भीमाने भगवान विष्णूंचे नाव घेत रात्रभर जागरण केले आणि व्रत पूर्ण केले. दुसऱ्या दिवशी द्वादशीला त्याने स्नान करून ब्राह्मणांना आणि गरजूंना पाण्याने भरलेले घडे, अन्न आणि दान दिले, आणि मग उपवास सोडला.

तेव्हापासून हे व्रत भीमसेनी एकादशी आणि पांडव एकादशी या नावांनीही ओळखले जाते. ज्येष्ठाच्या उकाड्यात हे व्रत आपल्याला तहानेचे मोल समजावते. म्हणूनच या दिवशी तहानलेल्याला पाणी पाजणे, वाटसरूंसाठी पाणपोई लावणे, आणि पंखा, छत्री आणि पाण्याच्या घड्याचे दान करणे फार मोठे पुण्य मानले आहे.

या कथेचे सार असे आहे की भगवंत फक्त कठोर नियम नाही, तर खरे मन पाहतात. ज्याची जशी ताकद असेल, त्याने तशाच श्रद्धेने व्रत करावे. भगवान विष्णू सर्वांवर आपली कृपा ठेवोत.
कसा साजरा करतात
- दशमीच्या संध्याकाळी हलके सात्त्विक जेवण करावे. एकादशीला सूर्योदयापासून दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयापर्यंत अन्न आणि पाणी दोन्हींचा त्याग केला जातो.
- भगवान विष्णूंची पूजा पिवळी फुले, तुळशीपत्र आणि फळांनी करावी आणि ओम नमो भगवते वासुदेवाय या मंत्राचा जप करावा.
- पाण्याने भरलेला घडा, पंखा, छत्री, फळे, अन्न आणि वस्त्र यांचे दान करावे. पाणपोई लावणे विशेष पुण्याचे मानले जाते.
- द्वादशीच्या सकाळी स्नान, पूजा आणि दान झाल्यावर पारणे करावे, म्हणजे उपवास सोडावा.
- ज्यांना निर्जल राहणे शक्य नसेल, त्यांनी कुटुंबाच्या परंपरेनुसार फलाहार करून किंवा पाणी घेऊन व्रत करावे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
निर्जला एकादशी 2027 केव्हा आहे?
निर्जला एकादशी 2027 14 जून 2027, सोमवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
निर्जला एकादशी 2027 ची पूजा किंवा उपवासाची वेळ कोणती?
एकादशी तिथी 14 जून, 2:13 AM ते 15 जून, 2:08 AM (दिल्ली)
निर्जला एकादशी का साजरा केला जातो?
ज्येष्ठ शुक्ल एकादशीला पाणी न पिता उपवास केला जातो, म्हणून तिला निर्जला एकादशी म्हणतात.
स्रोत
ब्रह्मवैवर्त पुराणाशी जोडली जाणारी व्रतकथा, लोकपरंपरेत प्रचलित रूप; एकादशी व्रताचा महिमा पद्मपुराणात.
शहरानुसार वेळ — 14 जून 2027
| शहर | तारीख | पारण वेळ |
|---|---|---|
| मुंबई | 14 जून | 8:14 AM – 8:40 AM15 जून, मंगळवार |
| इंदौर | 14 जून | 1:48 PM – 4:31 PM15 जून, मंगळवार |
| दिल्ली | 14 जून | 1:45 PM – 4:33 PM15 जून, मंगळवार |
| लखनऊ | 14 जून | 1:30 PM – 4:16 PM15 जून, मंगळवार |
| पटना | 14 जून | 1:12 PM – 3:57 PM15 जून, मंगळवार |
| जयपुर | 14 जून | 1:50 PM – 4:36 PM15 जून, मंगळवार |
| भोपाल | 14 जून | 1:42 PM – 4:25 PM15 जून, मंगळवार |
| पुणे | 14 जून | 8:14 AM – 8:37 AM15 जून, मंगळवार |
| अहमदाबाद | 14 जून | 8:14 AM – 8:36 AM15 जून, मंगळवार |
| कोलकाता | 14 जून | 12:58 PM – 3:40 PM15 जून, मंगळवार |
| हैदराबाद | 14 जून | 1:36 PM – 4:14 PM15 जून, मंगळवार |
| बनारस | 14 जून | 1:21 PM – 4:05 PM15 जून, मंगळवार |
| चेन्नई | 14 जून | 1:27 PM – 4:02 PM15 जून, मंगळवार |
| बेंगलुरु | 14 जून | 8:14 AM – 8:28 AM15 जून, मंगळवार |
| तिरुवनंतपुरम | 14 जून | 8:14 AM – 8:35 AM15 जून, मंगळवार |
| भुवनेश्वर | 14 जून | 1:07 PM – 3:48 PM15 जून, मंगळवार |