कामिका एकादशी व्रत कथा

कामिका एकादशी — कधी आहे
- 29 जुलै 2027, गुरुवार
हा दिवस का साजरा करतात?
श्रावण महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशीला (मराठी पंचांगानुसार आषाढ कृष्ण एकादशीला) कामिका एकादशी म्हणतात. तोवर चातुर्मास सुरू झालेला असतो, म्हणून हिला वर्षा ऋतूतली पहिली मोठी एकादशी मानले जाते आणि भगवान विष्णूंची पूजा तुळशीदलाने केली जाते. कामिका या नावाचा अर्थ आहे मनातली कामना पूर्ण करणारी. कथा सांगते की खऱ्या मनाने केलेले हे व्रत मोठ्यात मोठ्या पापाचे ओझे हलके करते.
कथा
श्रीकृष्णांनी युधिष्ठिराला ही कथा सांगितली आणि म्हटले की ही आधी भीष्म पितामहांनी देवर्षी नारदांना सांगितली होती. श्रावणाचा महिना होता, आकाश ढगांनी भरले होते आणि भगवान विष्णू आपल्या योगनिद्रेत होते. श्रीकृष्ण म्हणाले, या महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशीचे नाव कामिका आहे. जो या दिवशी भगवंतांना एक तुळशीपत्रही अर्पण करतो, तो मनाने हलका होऊन उठतो. मग त्यांनी एक जुनी कथा सांगितली.

एका गावात एक बलवान क्षत्रिय राहत होता. तो धाडसी होता, पण राग त्याच्या ताब्यात नव्हता. एक दिवस शेताच्या बांधावरून गावातल्या एका ब्राह्मणाशी त्याची बाचाबाची झाली. वाद वाढत गेला आणि रागाच्या भरात त्याने असा हात चालवला की ब्राह्मण तिथेच कोसळले आणि त्यांचे प्राण गेले. क्षणात सगळे शांत झाले, आणि तेव्हा त्याला उमगले की आपण काय करून बसलो आहोत.

पश्चात्तापात बुडून तो अंत्यसंस्कारात सेवा करायला पोहोचला, पण गावकऱ्यांनी त्याला अडवले. ते म्हणाले, तुझ्या हातावर एका निर्दोषाच्या मृत्यूचे ओझे आहे, तू दूर राहा. ना कोणी त्याच्यासोबत बसे, ना कोणी त्याने दिलेले अन्न घेई. त्याच्या रात्री झोपेविना जाऊ लागल्या. तो विचार करत राहिला की या ओझ्यासोबत जगण्यात काय अर्थ, आणि एक दिवस घर सोडून निघाला.

भटकत भटकत तो वनात एका मुनींच्या आश्रमात पोहोचला आणि सगळे खरे सांगितले, काही लपवले नाही. मुनींनी त्याच्याकडे बराच वेळ पाहिले आणि म्हटले, तू जे केले ते परत येणार नाही, पण तुझा पश्चात्ताप खरा आहे, आणि हीच प्रायश्चित्ताची पहिली पायरी आहे. श्रावणाच्या कृष्ण पक्षातील एकादशी येत आहे, तिला कामिका म्हणतात. त्या दिवशी अन्न सोड, भगवान विष्णूंची तुळशीने पूजा कर, आणि रात्रभर तुपाचा दिवा लावून त्यांचे नाव घेत राहा.

त्याने तसेच केले. पूर्ण दिवस उपवास केला, तुळशीची पाने अर्पण केली, आणि रात्रभर दिव्यासमोर बसून भगवंतांचे नाव घेत राहिला. त्याच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहत राहिले. पहाटेच्या वेळी त्याला डुलकी लागली आणि स्वप्नात भगवान विष्णू म्हणाले, तुझा पश्चात्ताप खरा होता, म्हणून तुझे ओझे उतरले. आता परत जा, आणि आयुष्यभर कुणाला आपल्या रागाने दुःख देऊ नकोस. तो जागा झाला तेव्हा मन निर्मळ होते.

कथा सांगते की या दिवशी भगवान विष्णूंना अर्पण केलेले एक तुळशीपत्र सोन्या-रत्नांपेक्षाही प्रिय आहे, आणि या रात्री त्यांच्यासमोर लावलेला दिवा पितरांपर्यंत उजेड पोहोचवतो. कथेचे सार असे की भगवंत हात पाहत नाहीत, मन पाहतात; आणि खरा पश्चात्ताप तोच जो माणसाचा स्वभाव बदलतो. भगवान विष्णू सर्वांचे मन शांत ठेवोत.
कसा साजरा करतात
- या व्रतात दिव्याला विशेष महत्त्व आहे: संध्याकाळी भगवंतांसमोर तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा लावावा आणि तो विझू देऊ नये.
- रात्री जागरण करून विष्णूंचे नाव घ्यावे किंवा ही कथा ऐकावी.
- भगवान विष्णूंना स्नान घालून पिवळी फुले, तुळशीपत्र, पंचामृत आणि हंगामी फळे अर्पण करावीत; एकादशीच्या दिवशी तुळस तोडू नये, आदल्या दिवशीच तोडून ठेवावी.
- दशमीच्या संध्याकाळी एकदाच हलके सात्त्विक जेवण करावे; एकादशीला अन्न, विशेषतः भात, घेतला जात नाही, आणि शक्तीनुसार फराळ किंवा निर्जल उपवास केला जातो. महाराष्ट्रात या दिवशी साबुदाण्याची खिचडी, भगर, दाण्याची आमटी, रताळी, फळे आणि दूध असा उपवासाचा फराळ घेतला जातो. आजारी, वृद्ध, गर्भवती स्त्रिया आणि औषधे घेणाऱ्यांनी उपवास आपल्या तब्येतीनुसारच करावा.
- आपल्या शक्तीनुसार अन्न, वस्त्र किंवा छत्री दान करावी, आणि दुसऱ्या दिवशी द्वादशीला सकाळी ठरलेल्या वेळेत पारणे करावे. पारण्याची वेळ ठिकाण आणि दर वर्षीच्या तिथीनुसार बदलते, म्हणून आपल्या गावाचे पंचांग पाहावे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
कामिका एकादशी 2027 केव्हा आहे?
कामिका एकादशी 2027 29 जुलै 2027, गुरुवार रोजी आहे. तिथी दिल्लीच्या हिंदू पंचांगानुसार आहेत; इतर शहरांत एका दिवसाचा फरक असू शकतो.
कामिका एकादशी का साजरा केला जातो?
श्रावण महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील एकादशीला (मराठी पंचांगानुसार आषाढ कृष्ण एकादशीला) कामिका एकादशी म्हणतात.
स्रोत
कामिका एकादशीच्या व्रतकथा परंपरेत भगवान श्रीकृष्ण ही कथा युधिष्ठिराला सांगतात. व्रतकथा संकलने तिला बहुधा ब्रह्मवैवर्त पुराणाशी जोडतात, तर बहुतेक संग्रह चोवीस एकादशींचे हे माहात्म्य पद्मपुराणाच्या एकादशी-माहात्म्य परंपरेत ठेवतात; म्हणून दोन्ही नावे प्रचलित आहेत. काही प्रचलित पाठांत हीच कथा भीष्म पितामहांनी देवर्षी नारदांना सांगितल्याचे म्हटले आहे; येथे सर्वाधिक प्रचलित रूप दिले आहे.
शहरानुसार वेळ — 29 जुलै 2027
| शहर | तारीख | पारण वेळ |
|---|---|---|
| मुंबई | 29 जुलै | 2:03 PM – 4:39 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| इंदौर | 29 जुलै | 1:52 PM – 4:31 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| दिल्ली | 29 जुलै | 1:49 PM – 4:31 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| लखनऊ | 29 जुलै | 1:33 PM – 4:15 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| पटना | 29 जुलै | 1:16 PM – 3:56 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| जयपुर | 29 जुलै | 1:54 PM – 4:35 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| भोपाल | 29 जुलै | 1:46 PM – 4:25 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| पुणे | 29 जुलै | 1:59 PM – 4:35 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| अहमदाबाद | 29 जुलै | 2:05 PM – 4:44 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| कोलकाता | 30 जुलै | 5:07 AM – 7:45 AM31 जुलै, शनिवार |
| हैदराबाद | 29 जुलै | 1:40 PM – 4:15 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| बनारस | 29 जुलै | 1:25 PM – 4:05 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| चेन्नई | 29 जुलै | 1:32 PM – 4:04 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| बेंगलुरु | 29 जुलै | 1:42 PM – 4:15 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| तिरुवनंतपुरम | 29 जुलै | 1:44 PM – 4:14 PM30 जुलै, शुक्रवार |
| भुवनेश्वर | 29 जुलै | 1:12 PM – 3:48 PM30 जुलै, शुक्रवार |