ಇಂದಿರಾ ಏಕಾದಶಿ — ವ್ರತ ಕಥೆ

ಇಂದಿರಾ ಏಕಾದಶಿ — ಯಾವಾಗ
- 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026, ಮಂಗಳವಾರ
- 26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2027, ಭಾನುವಾರ
ಈ ದಿನವನ್ನು ಏಕೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಬಹುಳ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಇಂದಿರಾ ಏಕಾದಶಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪಿತೃಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಗಲಿದ ಹಿರಿಯರನ್ನು ನೆನೆಯುವ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳು. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ತಮಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಪಿತೃಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿ ಅದರ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಈ ವ್ರತ ಪಿತೃಗಳ ಮುಂದಿನ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಕಥೆ
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಸತ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿಷ್ಮತಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಸೇನ ಎಂಬ ರಾಜ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಧರ್ಮದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಕಾಳಜಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ತಂದೆ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಲೋಕ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದರು. ಅದು ಭಾದ್ರಪದ ಬಹುಳ ಪಕ್ಷ, ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ನಡೆಯುವ ಸಮಯ, ರಾಜನೂ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದರು ಅವನ ಸಭೆಗೆ ಬಂದರು. ರಾಜ ಎದ್ದು ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ ಕೇಳಿದನು, ಮುನಿವರ, ತಾವು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿರಿ. ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು, ನಾನು ಈಗ ತಾನೇ ಯಮಲೋಕದಿಂದ ಮರಳಿದ್ದೇನೆ. ಅಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ನೋಡಿದೆ. ಅವರು ಧರ್ಮದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆದವರು, ಅವರ ಹೆಸರಿಗೆ ಯಾವ ಲೆಕ್ಕವೂ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹೋಗುವಾಗ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಆಸೆ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು, ಆ ಕೊರತೆ ಈಗಲೂ ಅವರೊಡನೆ ಇದೆ. ಅವರು ನಿನಗೆ ಒಂದು ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ರಾಜ ಕೈಮುಗಿದು ಕೇಳಿದನು, ಏನು ಸಂದೇಶ. ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು, ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ನನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಹೇಳು, ಭಾದ್ರಪದ ಬಹುಳ ಏಕಾದಶಿ, ಅಂದರೆ ಇಂದಿರಾ, ಅದನ್ನು ನಿಯಮದಿಂದ ಆಚರಿಸಿ ಅದರ ಪುಣ್ಯ ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಿ; ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಳಿದ ಆಸೆ ಇದೊಂದೇ. ಅಷ್ಟೇ. ರಾಜನ ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿ ಬಂತು. ಅವನು ಹೇಳಿದನು, ನನ್ನ ತಂದೆ ಜೀವನವಿಡೀ ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟರು, ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೂ ಮಾಡಲಾಗದಿದ್ದರೆ ನಾನೆಂಥ ಮಗ.

ನಾರದರು ಅವನಿಗೆ ವಿಧಿ ಹೇಳಿದರು. ದಶಮಿಯಂದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪಿತೃಗಳ ಶ್ರಾದ್ಧ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿ, ಒಂದೇ ಹೊತ್ತು ಊಟ ಮಾಡಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವುದು. ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಉಪವಾಸವಿದ್ದು, ಪಿತೃಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ಬಡವರಿಗೂ ಊಟ ಹಾಕಿ, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಎಚ್ಚರವಿದ್ದು ನಾಮ ಜಪಿಸುವುದು. ದ್ವಾದಶಿಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಪಾರಣೆ ಮಾಡಿ ಊಟ ಹಾಕಿ ದಾನ ಕೊಡುವುದು.

ರಾಜ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದನು. ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಭಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಹಿರಿಯರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮಾತ್ರವಿತ್ತು. ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ರಾಜ ತನ್ನ ವ್ರತದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ತಂದೆಯ ಹೆಸರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ ಆಕಾಶದಿಂದ ಹೂಮಳೆಯಾಯಿತು, ತಂದೆ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಟರು ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದರ ನಂತರ ರಾಜ ಜೀವನವಿಡೀ ಈ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಅದೇ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಿದನು.

ಈ ಏಕಾದಶಿಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಅವರ ಗತಿ ಸುಗಮವಾಗುತ್ತದೆ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಾರ, ಶ್ರಾದ್ಧ ಭಯದ ವಿಷಯವಲ್ಲ, ಅದು ಕೃತಜ್ಞತೆ. ನಮ್ಮನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಕೈಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ದಿನದ ಸಂಯಮ, ಒಂದು ತಟ್ಟೆ ಊಟ ದೊಡ್ಡ ವಿಷಯವೇನಲ್ಲ. ವಿಷ್ಣು ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಕೊಡಲಿ.
ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ
- ಈ ಏಕಾದಶಿ ಪಿತೃಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಮಹಾಲಯ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಹಾಗಾಗಿ ದಶಮಿಯ ದಿನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಅಥವಾ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆ ರಾತ್ರಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸಾದಾ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗುತ್ತಾರೆ.
- ಪಿತೃಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪುರೋಹಿತರಿಗೆ, ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಹಸುವಿಗೆ ಆಹಾರ ಕೊಡಿ, ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರನ್ನು ನೆನೆದು ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ.
- ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಹಳದಿ ಹೂವು, ತುಳಸಿ ದಳ ಮತ್ತು ಕಾಲದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ; ತುಳಸಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ದಿನವೇ ಕಿತ್ತು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ.
- ದಶಮಿಯ ಸಂಜೆ ಒಮ್ಮೆ ಸಾತ್ವಿಕ ಊಟ ಮಾಡಿ; ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಫಲಾಹಾರ ಅಥವಾ ನಿರ್ಜಲ ವ್ರತ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅನಾರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿರುವವರು, ಹಿರಿಯರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ಔಷಧ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರು ತಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾತ್ರ ವ್ರತ ಮಾಡಲಿ.
- ರಾತ್ರಿ ಎಚ್ಚರವಿದ್ದು ಭಗವಂತನ ನಾಮ ಹೇಳಿ ಅಥವಾ ಈ ಕಥೆ ಕೇಳಿ; ದ್ವಾದಶಿಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾರಣೆ ಮಾಡಿ ವ್ರತದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ. ಪಾರಣೆಯ ಸಮಯ ಊರಿನಿಂದ ಊರಿಗೆ, ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ತಿಥಿಯಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಇಂದಿರಾ ಏಕಾದಶಿ 2026 ಯಾವಾಗ?
ಇಂದಿರಾ ಏಕಾದಶಿ 2026 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026, ಮಂಗಳವಾರ ರಂದು ಇದೆ. ದಿನಾಂಕಗಳು ದೆಹಲಿಯ ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ; ಇತರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇರಬಹುದು.
ಇಂದಿರಾ ಏಕಾದಶಿ ಅನ್ನು ಏಕೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಬಹುಳ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಇಂದಿರಾ ಏಕಾದಶಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಆಧಾರ
ಇಂದಿರಾ ಏಕಾದಶಿಯ ವ್ರತ ಕಥೆಯನ್ನು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವ್ರತ ಕಥಾ ಸಂಕಲನಗಳು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ ಪುರಾಣಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಏಕಾದಶಿಗಳ ಈ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದ ಏಕಾದಶಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ; ಹಾಗಾಗಿ ಎರಡೂ ಹೆಸರುಗಳು ಪ್ರಚಲಿತ. ಕೆಲವು ಪ್ರಚಲಿತ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳುವವನು ಅರ್ಜುನ, ರಾಜನ ಹೆಸರು ಇಂದ್ರಸೇನನ ಜೊತೆಗೆ ಇಂದ್ರಸೇನ ಮಹಾರಾಜ ಎಂದೂ ಬರೆದಿದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.
ನಗರವಾರು ಸಮಯ — 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026
| ನಗರ | ದಿನಾಂಕ | ಪಾರಣೆ ಸಮಯ |
|---|---|---|
| ಬೆಂಗಳೂರು | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:16 AM – 8:32 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ಇಂದೋರ್ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:20 AM – 8:42 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ದೆಹಲಿ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:17 AM – 8:38 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ಮುಂಬೈ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:30 AM – 8:53 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ಲಕ್ನೋ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:16 AM – 8:22 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ಪಾಟ್ನಾ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:16 AM – 8:05 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ಜೈಪುರ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:22 AM – 8:43 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ಭೋಪಾಲ್ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:16 AM – 8:36 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ಪುಣೆ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:26 AM – 8:49 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ಅಹಮದಾಬಾದ್ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:33 AM – 8:55 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:16 AM – 7:52 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ಹೈದರಾಬಾದ್ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:16 AM – 8:30 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ವಾರಾಣಸಿ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:16 AM – 8:14 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ಚೆನ್ನೈ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:16 AM – 8:22 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ತಿರುವನಂತಪುರಂ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:16 AM – 8:34 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |
| ಭುವನೇಶ್ವರ | 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ | 6:16 AM – 8:01 AM7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, ಬುಧವಾರ |