ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ — ವ್ರತ ಕಥೆ
ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ — ಯಾವಾಗ
- 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2026, ಭಾನುವಾರ
| ಏಕಾದಶಿ ತಿಥಿ | 19 ಡಿಸೆಂಬರ್, 10:10 PM ರಿಂದ 20 ಡಿಸೆಂಬರ್, 8:15 PM ರವರೆಗೆ |
| ಪಾರಣೆ (ಉಪವಾಸ ಬಿಡುವುದು): 21 ಡಿಸೆಂಬರ್, 6:36 AM ರಿಂದ 8:53 AM ರವರೆಗೆ | |
| ಸೂರ್ಯೋದಯ · ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ | 6:36 AM · 5:58 PM |
ಸಮಯಗಳು ಬೆಂಗಳೂರು ಗಾಗಿ · 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2026
ಈ ದಿನವನ್ನು ಏಕೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಸೂರ್ಯ ಧನು ರಾಶಿಯಲ್ಲಿರುವ ಧನುರ್ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯೇ ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ; ಇದನ್ನು ಮುಕ್ಕೋಟಿ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ವೈಕುಂಠದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವೈಕುಂಠ ದ್ವಾರ ತೆರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಭಕ್ತರು ಅದರ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೋಟೆ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಚಿಕ್ಕತಿರುಪತಿಯವರೆಗೆ ನಾಡಿನ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನ ಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಿಂದಲೇ ಗೋವಿಂದನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ.
ಕಥೆ
ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಥೆ ಹೀಗಿದೆ. ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಮುರ ಎಂಬ ಬಲಿಷ್ಠ ಅಸುರನಿದ್ದನು. ಅವನು ಇಂದ್ರನನ್ನೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಹೊರದಬ್ಬಿದನು. ನೆಲೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಭಯಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳು ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನ ಬಳಿ ಬಂದು ರಕ್ಷಣೆ ಬೇಡಿದರು. ಹರಿ ಆಯುಧ ಹಿಡಿದು ಮುರನೊಡನೆಯೂ ಅವನ ಮಹಾಸೇನೆಯೊಡನೆಯೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
ಯುದ್ಧ ಬಹುಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಅಸುರ ಯೋಧರು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಉರುಳಿದರೂ ಮುರ ಮಾತ್ರ ಸೋಲೊಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ದಣಿದವನಂತೆ ಹರಿ ರಣರಂಗ ಬಿಟ್ಟು ಹಿಮಾಲಯದ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದ ಒಂದು ಗುಹೆಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿದನು. ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಬಂದ ಮುರ, ಮಲಗಿದ್ದ ಹರಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಇದೇ ತಕ್ಕ ಸಮಯವೆಂದು ಆಯುಧ ಎತ್ತಿದನು.
ಅದೇ ಕ್ಷಣ ಹರಿಯ ದೇಹದಿಂದ ತೇಜಸ್ವಿನಿಯಾದ ಕನ್ಯೆಯೊಬ್ಬಳು ಆಯುಧಧಾರಿಣಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದಳು. ಮಲಗಿದ್ದ ಸ್ವಾಮಿಗೂ ಅಸುರನಿಗೂ ನಡುವೆ ನಿಂತು ಮುರನನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕರೆದಳು. ತಾತ್ಸಾರದಿಂದ ಅವಳ ಮೇಲೆರಗಿದ ಮುರ ಅವಳೆದುರು ನಿಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ಆ ಗುಹೆಯಲ್ಲೇ ಅವನ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು. ಎಚ್ಚರಗೊಂಡ ಹರಿ, ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಮುರನನ್ನೂ ಕೈಮುಗಿದು ನಿಂತಿದ್ದ ಕನ್ಯೆಯನ್ನೂ ಕಂಡನು.
ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಹರಿ, ನೀನು ಏಕಾದಶಿ ತಿಥಿಯಂದು ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಹೆಸರು ಏಕಾದಶಿ, ವರ ಕೇಳು ಎಂದನು. ತನ್ನ ದಿನ ಉಪವಾಸವಿದ್ದು ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡುವವರ ಪಾಪಗಳು ನೀಗಲಿ ಎಂದು ಅವಳು ಬೇಡಿದಳು. ಹರಿ ವರವಿತ್ತು, ಅಂಥ ಭಕ್ತರು ನನ್ನನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ ಎಂದನು. ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತ ಹರಿಗೆ ಅಷ್ಟು ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು ಇದಕ್ಕೇ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಾ ಏಕಾದಶಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಧನುರ್ಮಾಸದ ಈ ಹಿರಿಯ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವೈಷ್ಣವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪರಂಪರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಳಯಜಲದ ಮೇಲೆ ಹರಿ ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮಧು, ಕೈಟಭರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ಅಸುರರು ಹುಟ್ಟಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ವೇದಗಳನ್ನು ಕದ್ದೊಯ್ದರು. ಹರಿ ಅವರೊಡನೆ ಹೋರಾಡಿ ಗೆದ್ದನು. ಅಹಂಕಾರ ಇಳಿದ ಮೇಲೆ ಅವರು ಕೃಪೆ ಬೇಡಿದರು: ಈ ದಿನ ವೈಕುಂಠದ ಉತ್ತರ ದ್ವಾರ ತೆರೆಯಲಿ, ಆ ದ್ವಾರದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಣುವವರು ನಿನ್ನ ಪಾದ ಸೇರಲಿ. ಹರಿ ಒಪ್ಪಿದನು. ಅದಕ್ಕೇ ಈ ದಿನ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ವೈಕುಂಠ ದ್ವಾರ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ; ಜನ ಇದನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದ ಬಾಗಿಲು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ನಮ್ಮ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದರೆ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನ ದರ್ಶನ. ತಿರುಮಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಾಗದವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆಯ ಕೋಟೆ ವೆಂಕಟರಮಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ವೈಯಾಲಿಕಾವಲ್ನ ಟಿಟಿಡಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿಕ್ಕತಿರುಪತಿಯ ಪ್ರಸನ್ನ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮೊದಲಾದ ಗುಡಿಗಳಿಗೆ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಿಂದಲೇ ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೂವಿನಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಿದ ವೈಕುಂಠ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವಾಗ ಗೋವಿಂದಾ ಗೋವಿಂದಾ ಎಂಬ ನಾಮಘೋಷ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ತೆರೆಯುವ ಈ ಬಾಗಿಲು, ತನ್ನತ್ತ ತಿರುಗುವ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಾಗಿಲು ಸದಾ ತೆರೆದೇ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಕೃಪೆ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯ ಮೇಲಿರಲಿ.
ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ
- ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಉಪವಾಸ; ಅನೇಕರು ಅನ್ನಾಹಾರ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ನೀರನ್ನೂ ಮುಟ್ಟದೆ ನಿರ್ಜಲ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ರಾತ್ರಿ ಭಜನೆ, ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಪಾರಾಯಣದೊಂದಿಗೆ ಜಾಗರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
- ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವೈಕುಂಠ ದ್ವಾರ ತೆರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಭಕ್ತರು ದರ್ಶನದ ಬಳಿಕ ಆ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಾರೆ.
- ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೋಟೆ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ, ವೈಯಾಲಿಕಾವಲ್ ಟಿಟಿಡಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಚಿಕ್ಕತಿರುಪತಿ ಮೊದಲಾದೆಡೆ ವಿಶೇಷ ಅಲಂಕಾರ, ಪೂಜೆ, ಹೋಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ಅನೇಕ ಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಲಡ್ಡು ಪ್ರಸಾದ ಹಂಚುತ್ತಾರೆ.
- ಜನಸಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ಗೋವಿಂದನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುವುದು ವಾಡಿಕೆ.
- ದ್ವಾದಶಿಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಪಾರಣೆ ಮಾಡಿ ವ್ರತ ಮುಗಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶಿಯ ಅಡುಗೆಗೆ ಅಗಸೆ ಸೊಪ್ಪು ಮತ್ತು ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಸೇರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ 2026 ಯಾವಾಗ?
ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ 2026 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2026, ಭಾನುವಾರ ರಂದು ಇದೆ. ದಿನಾಂಕಗಳು ದೆಹಲಿಯ ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ; ಇತರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇರಬಹುದು.
ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ 2026 ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಉಪವಾಸದ ಸಮಯ ಯಾವುದು?
ಏಕಾದಶಿ ತಿಥಿ 19 ಡಿಸೆಂಬರ್, 10:10 PM ರಿಂದ 20 ಡಿಸೆಂಬರ್, 8:15 PM ರವರೆಗೆ (ದೆಹಲಿ)
ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ ಅನ್ನು ಏಕೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಸೂರ್ಯ ಧನು ರಾಶಿಯಲ್ಲಿರುವ ಧನುರ್ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯೇ ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ; ಇದನ್ನು ಮುಕ್ಕೋಟಿ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಆಧಾರ
ಏಕಾದಶಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಮುರನ ಕಥೆ ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದ ಉತ್ತರ ಖಂಡದಲ್ಲಿದೆ. ಮಧು-ಕೈಟಭರ ವರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ದ್ವಾರ ತೆರೆಯುವ ಕಥೆ ವೈಷ್ಣವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪರಂಪರೆ; ಪ್ರತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವ ಆಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ನಗರವಾರು ಸಮಯ — 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2026
| ನಗರ | ದಿನಾಂಕ | ಪಾರಣೆ ಸಮಯ |
|---|---|---|
| ಬೆಂಗಳೂರು | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:36 AM – 8:53 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ಇಂದೋರ್ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 7:02 AM – 9:11 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ದೆಹಲಿ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 7:09 AM – 9:13 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ಮುಂಬೈ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 7:07 AM – 9:19 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ಲಕ್ನೋ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:50 AM – 8:56 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ಪಾಟ್ನಾ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:31 AM – 8:37 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ಜೈಪುರ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 7:11 AM – 9:17 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ಭೋಪಾಲ್ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:57 AM – 9:05 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ಪುಣೆ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 7:02 AM – 9:14 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ಅಹಮದಾಬಾದ್ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 7:16 AM – 9:25 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:12 AM – 8:21 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ಹೈದರಾಬಾದ್ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:41 AM – 8:54 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ವಾರಾಣಸಿ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:39 AM – 8:46 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ಚೆನ್ನೈ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:26 AM – 8:42 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ತಿರುವನಂತಪುರಂ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:31 AM – 8:51 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |
| ಭುವನೇಶ್ವರ | 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:17 AM – 8:28 AM21 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಸೋಮವಾರ |