ಉತ್ಪತ್ತಿ ಏಕಾದಶಿ — ವ್ರತ ಕಥೆ

ಉತ್ಪತ್ತಿ ಏಕಾದಶಿ — ಯಾವಾಗ
- 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2026, ಶುಕ್ರವಾರ
- 24 ನವೆಂಬರ್ 2027, ಬುಧವಾರ
ಈ ದಿನವನ್ನು ಏಕೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಬಹುಳ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಏಕಾದಶಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಉತ್ತರದ ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದೇ ತಿಥಿ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಕೃಷ್ಣ ಏಕಾದಶಿ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪತ್ತಿ ಎಂದರೆ ಹುಟ್ಟು, ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದೇ ದಿನ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಏಕಾದಶಿ ದೇವಿ ಪ್ರಕಟಳಾದಳು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನ ಜೀವನವಿಡೀ ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತದ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಇದೇ ದಿನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಮನಿಸಿ, ಏಕಾದಶಿಯ ವ್ರತ ವರ್ಷವನ್ನು ಚೈತ್ರದಿಂದ ಚೈತ್ರದವರೆಗೆ ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಈ ದಿನ ವರ್ಷದ ಆರಂಭವಲ್ಲ, ವ್ರತ ಪ್ರಕಟವಾದ ದಿನ, ಹಾಗಾಗಿ ಎರಡು ಮಾತುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ತಾಕಲಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಕಥೆ
ಕಥೆ ಸತ್ಯಯುಗದ್ದು. ಮುರ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಅಸುರನಿದ್ದನು, ಅವನು ಬಲ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು ಎರಡರಲ್ಲೂ ಬಹಳ ಬೆಳೆದಿದ್ದನು. ಅವನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದನು, ಇಂದ್ರನನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಲೋಕ ಬಿಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಲೆಯತೊಡಗಿದರು. ಸೋತು ಬಳಲಿದ ಅವರು ಶಿವನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ವ್ಯಥೆ ಹೇಳಿದರು. ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು, ಈ ಕಾರ್ಯ ವಿಷ್ಣುವಿನದು, ಅವನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ.

ದೇವತೆಗಳು ಕ್ಷೀರಸಾಗರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಭಗವಂತ ಅವರಿಗೆ ಭರವಸೆ ಕೊಟ್ಟು ಮುರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ಅವನ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಗದೆ ಅಸುರನ ವಿಶಾಲ ಸೇನೆಯನ್ನು ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದವು, ಆದರೆ ಮುರ ಸ್ವಯಂ ಯಾವ ಅಸ್ತ್ರಕ್ಕೂ ಬೀಳಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆಗ ಯುದ್ಧ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸರಿದು ಮಲ್ಲಯುದ್ಧವಾಯಿತು, ಮುಖಾಮುಖಿ, ಆ ಯುದ್ಧ ಯುಗಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು.

ಈ ಸಂಗ್ರಾಮ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ನಡೆಯಿತು, ಅದರ ಕೊನೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ವಿಷ್ಣು ಯುದ್ಧ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೇಮವತಿ ಎಂಬ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದನು. ಮುರ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿಗೂ ತಲುಪಿದನು. ಭಗವಂತ ಮಲಗಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ ಈಗ ಅವಕಾಶ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಹೊಡೆಯಲು ಕೈ ಎತ್ತಿದನು.

ಅದೇ ಕ್ಷಣ ವಿಷ್ಣುವಿನ ದೇಹದಿಂದ ಒಬ್ಬ ತೇಜಸ್ವಿ ದೇವಿ ಪ್ರಕಟಳಾದಳು. ಅವಳ ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಗುಹೆ ಬೆಳಗಿತು, ಅವಳ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದಿವ್ಯ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿದ್ದವು. ಅವಳು ಮುರನನ್ನು ತಡೆದು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದಳು. ಯುಗಗಳವರೆಗೆ ಯಾವ ಅಸ್ತ್ರಕ್ಕೂ ಬೀಳದ ಅಸುರ ಆ ದೇವಿಯ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಅವನ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ವಿಷ್ಣು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಕೇಳಿದನು, ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ಯಾರು? ದೇವಿ ಕೈಮುಗಿದು ಹೇಳಿದಳು, ನಾನು ನಿಮ್ಮದೇ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ನಿಮ್ಮ ದೇಹದಿಂದ ಪ್ರಕಟಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಭಗವಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಹೇಳಿದನು, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೀಯ, ವರ ಕೇಳು. ದೇವಿ ಹೇಳಿದಳು, ಪ್ರಭೂ, ನನಗೆ ಸಂಪತ್ತು ಅಥವಾ ಲೋಕ ಬೇಡ; ನನ್ನ ದಿನದಂದು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ವ್ರತ ಮಾಡುವವನ ಮನಸ್ಸು ನಿಮ್ಮ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಲಿ, ಇಷ್ಟು ಕೊಡಿ.

ಭಗವಂತ ಹೇಳಿದನು, ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ. ನೀನು ಏಕಾದಶಿ ತಿಥಿಯಂದು ಪ್ರಕಟಳಾಗಿದ್ದೀಯ, ಹಾಗಾಗಿ ನಿನ್ನ ಹೆಸರು ಏಕಾದಶಿ, ಎಲ್ಲ ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿರುವೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರು, ಇಬ್ಬರೂ ನಿನ್ನ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಈ ದಿನ ಸಂಯಮದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವವನು ನನ್ನ ಬಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತದ ಪರಂಪರೆ ನಡೆದುಬಂತು ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಬಹುಳ ಪಕ್ಷದ ಈ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ವ್ರತ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತದ ಆರಂಭದ ದಿನ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನವಿಡೀ ಏಕಾದಶಿ ಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರು ಇದೇ ದಿನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನೋಡಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಅರ್ಧಂಬರ್ಧ ನಿಯಮಕ್ಕಿಂತ ಸಹಜ ನಿಯಮ ಪಾಲಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದೂ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಶಕ್ತಿ ಹೊರಗಿಂದ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಒಳಗಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದೇವಿಯ ರೂಪವೆಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದೇ ಕಥೆಯ ಭಾವ. ಉತ್ಪತ್ತಿ ಏಕಾದಶಿ ಆ ಪ್ರಕಟವಾಗುವಿಕೆಯ ದಿನ. ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಏಕಾದಶಿ ದೇವಿ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಲ ಮತ್ತು ಸಂಯಮ ಉಳಿಸಲಿ.
ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ
- ಜೀವನವಿಡೀ ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತ ಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಇದೇ ದಿನ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ನೋಡಿಕೊಂಡು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ.
- ಈ ದಿನ ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಏಕಾದಶಿ ದೇವಿಯನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹಳದಿ ಹೂವು, ಗಂಧ, ತುಳಸಿ ದಳ, ಧೂಪ ದೀಪ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಉತ್ಪತ್ತಿ ಏಕಾದಶಿಯ ಕಥೆ ಕೇಳಿ, ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ ಎಂದು ಜಪಿಸಿ.
- ದಶಮಿಯ ಸಂಜೆ ಒಮ್ಮೆ ಸಾತ್ವಿಕ ಊಟ ಮಾಡಿ, ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಈರುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಬಿಡಿ. ಏಕಾದಶಿಯಂದು ದಿನವಿಡೀ ಧಾನ್ಯ ಬಿಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಫಲಾಹಾರ ಅಥವಾ ಹಾಲು ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಇರಿ. ಅನಾರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿರುವವರು, ಹಿರಿಯರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ಔಷಧ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರು ತಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾತ್ರ ವ್ರತ ಮಾಡಲಿ.
- ಸಂಜೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ ಭಜನೆ ಮಾಡಿ; ಅನೇಕರು ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೆಯನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
- ದ್ವಾದಶಿಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸ್ನಾನ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತ್ಯಾನುಸಾರ ಅನ್ನದಾನದ ನಂತರ ಪಾರಣೆ ಮಾಡಿ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶಿಯ ಪಾರಣೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬೇಗನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಆ ದಿನದ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಗಸೆ ಸೊಪ್ಪು ಮತ್ತು ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಇರುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಪಾರಣೆಯ ಸಮಯ ಊರಿನಿಂದ ಊರಿಗೆ, ತಿಥಿಯಿಂದ ತಿಥಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಊರಿನ ಪಂಚಾಂಗ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಉತ್ಪತ್ತಿ ಏಕಾದಶಿ 2026 ಯಾವಾಗ?
ಉತ್ಪತ್ತಿ ಏಕಾದಶಿ 2026 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2026, ಶುಕ್ರವಾರ ರಂದು ಇದೆ. ದಿನಾಂಕಗಳು ದೆಹಲಿಯ ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ; ಇತರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇರಬಹುದು.
ಉತ್ಪತ್ತಿ ಏಕಾದಶಿ ಅನ್ನು ಏಕೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಬಹುಳ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಏಕಾದಶಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಉತ್ತರದ ಪೂರ್ಣಿಮಾಂತ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದೇ ತಿಥಿ ಮಾರ್ಗಶಿರ ಕೃಷ್ಣ ಏಕಾದಶಿ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಆಧಾರ
ಏಕಾದಶಿ ದೇವಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮತ್ತು ಮುರನ ವಧೆಯ ಈ ಕಥೆ ಪದ್ಮ ಪುರಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಏಕಾದಶಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತದ ಮಹಿಮೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಸ್ಥಳ, ಅದರ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಗುಹೆಯ ಹೆಸರಿನಂತಹ ವಿವರಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪಾಠ ಮತ್ತು ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ; ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾದ ರೂಪವನ್ನು ನಮ್ಮದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ನಗರವಾರು ಸಮಯ — 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2026
| ನಗರ | ದಿನಾಂಕ | ಪಾರಣೆ ಸಮಯ |
|---|---|---|
| ಬೆಂಗಳೂರು | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:28 AM – 8:45 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ಇಂದೋರ್ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:52 AM – 9:02 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ದೆಹಲಿ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:59 AM – 9:04 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ಮುಂಬೈ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:58 AM – 9:10 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ಲಕ್ನೋ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:40 AM – 8:47 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ಪಾಟ್ನಾ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:21 AM – 8:29 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ಜೈಪುರ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 7:01 AM – 9:08 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ಭೋಪಾಲ್ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:47 AM – 8:57 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ಪುಣೆ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:53 AM – 9:06 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ಅಹಮದಾಬಾದ್ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 7:06 AM – 9:16 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:02 AM – 8:12 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ಹೈದರಾಬಾದ್ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:32 AM – 8:46 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ವಾರಾಣಸಿ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:29 AM – 8:37 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ಚೆನ್ನೈ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:17 AM – 8:34 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ತಿರುವನಂತಪುರಂ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:23 AM – 8:43 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |
| ಭುವನೇಶ್ವರ | 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ | 6:08 AM – 8:20 AM5 ಡಿಸೆಂಬರ್, ಶನಿವಾರ |