ଉତ୍ପନ୍ନା ଏକାଦଶୀ — ବ୍ରତ କଥା

ଉତ୍ପନ୍ନା ଏକାଦଶୀ — କେବେ
- 4 ଡିସେମ୍ବର 2026, ଶୁକ୍ରବାର
- 24 ନଭେମ୍ବର 2027, ବୁଧବାର
ଏହି ଦିନ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ମାର୍ଗଶିର ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀକୁ ଉତ୍ପନ୍ନା ଏକାଦଶୀ କୁହାଯାଏ; ଦକ୍ଷିଣର ଅମାନ୍ତ ଗଣନାରେ ଏହି ତିଥିକୁ କାର୍ତ୍ତିକ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ କୁହାଯାଏ। ଉତ୍ପନ୍ନାର ଅର୍ଥ ଉତ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରକଟ ହେବା, କାରଣ ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି ଯେ ଏହି ଦିନ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଦେବୀ ଏକାଦଶୀ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ପରମ୍ପରାରେ ବହୁ ଲୋକ ଜୀବନସାରା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ସଂକଳ୍ପ ଏହି ଦିନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ମନେ ରଖନ୍ତୁ ଯେ ଏକାଦଶୀର ବ୍ରତ ବର୍ଷ ଚୈତ୍ରରୁ ଚୈତ୍ର ଯାଏଁ ଗଣାଯାଏ; ଏହି ଦିନ ବର୍ଷର ଆରମ୍ଭ ନୁହେଁ, ବ୍ରତ ପ୍ରକଟ ହେବାର ଦିନ, ତେଣୁ ଦୁଇ କଥା ପରସ୍ପର ସହ ବାଧେ ନାହିଁ।
କଥା
କଥାଟି ସତ୍ୟଯୁଗର। ମୁର ନାମରେ ଜଣେ ଅସୁର ଥିଲା, ଯିଏ ବଳ ଓ ତପ ଦୁହିଁରେ ବହୁତ ବଢ଼ିଯାଇଥିଲା। ସେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜଣ ଜଣ କରି ହରାଇଲା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବି ପରାସ୍ତ କଲା ଆଉ ସ୍ୱର୍ଗରେ ନିଜ ଅଧିକାର ଜମାଇଲା। ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଲୋକ ଛାଡ଼ି ଏଣେତେଣେ ବୁଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ହାରି ଥକି ସେମାନେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ନିଜ ଦୁଃଖ କହିଲେ। ଶିବ କହିଲେ, ଏହି କାମ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।

ଦେବତାମାନେ କ୍ଷୀରସାଗରରେ ପହଞ୍ଚି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଭଗବାନ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଲେ ଆଉ ମୁର ସହ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ। କଥା କହେ ଯେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଅସୁରର ବିଶାଳ ସେନାକୁ ତ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିଦେଲା, କିନ୍ତୁ ମୁର ନିଜେ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ରରେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତ୍ରରୁ ହଟି ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ବଦଳିଗଲା, ମୁହାଁମୁହିଁ, ଆଉ ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଚାଲିଲା।

କଥାରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଏହି ସଂଗ୍ରାମ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଲା ଆଉ ତାର କୌଣସି ଅନ୍ତ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ। ଏକ ସମୟରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଯୁଦ୍ଧ ଅଟକାଇ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ବଦରିକାଶ୍ରମ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ ଆଉ ସେଠାରେ ହେମବତୀ ନାମକ ଏକ ଗୁମ୍ଫାରେ ଶୟନ କଲେ। ମୁର ପିଛା କରି ସେଠାରେ ବି ପହଞ୍ଚିଲା। ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖି ସେ ଭାବିଲା ଯେ ଏବେ ସୁଯୋଗ ହାତରେ, ଆଉ ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ହାତ ଉଠାଇଲା।

ସେହି କ୍ଷଣରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଜଣେ ତେଜସ୍ୱିନୀ ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ତେଜ ଏମିତି ଥିଲା ଯେ ଗୁମ୍ଫା ଝଲମଲ କରି ଉଠିଲା, ଆଉ ତାଙ୍କ ହାତରେ ସବୁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା। ସେ ମୁରକୁ ଅଟକାଇଲେ ଓ ତା ସହ ଲଢ଼ିଲେ। କଥା କହେ ଯେ ଯେଉଁ ଅସୁର ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ରରେ ପଡ଼ିନଥିଲା, ସେ ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ଆଗରେ ଟିକି ପାରିଲା ନାହିଁ ଆଉ ତାର ଅନ୍ତ ହେଲା।

ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଉଠିଲେ ଆଉ ପଚାରିଲେ, ଏହା କିଏ କଲା? ଦେବୀ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦେହରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି। ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, ତୁମେ ମୋର ରକ୍ଷା କରିଛ, ବର ମାଗ। ଦେବୀ କହିଲେ, ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଧନ ବା ଲୋକ ଦରକାର ନାହିଁ; ଏତିକି ଦିଅନ୍ତୁ ଯେ ଯିଏ ମୋ ଦିନରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ବ୍ରତ ରଖିବ, ତାର ମନ ଆପଣଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ମୋଡ଼ିହେଉ।

ଭଗବାନ କହିଲେ, ତାହା ହିଁ ହେଉ। ତୁମେ ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛ, ତେଣୁ ତୁମ ନାମ ଏକାଦଶୀ ହେବ, ଆଉ ସବୁ ତିଥି ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ରହିବ। ଦେବତା ଓ ମଣିଷ, ଦୁହେଁ ତୁମ ଦିନ ମାନିବେ, ଆଉ ଯିଏ ଏହି ଦିନ ସଂଯମ ରଖି ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବ, ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ। କଥା କହେ ଯେ ସେହିଦିନଠାରୁ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ପରମ୍ପରା ଚାଲିଲା।

ସେଥିପାଇଁ ମାର୍ଗଶିର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଏହି ଏକାଦଶୀକୁ ବ୍ରତ ପରମ୍ପରାରେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ଆରମ୍ଭ ଦିନ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଅନେକ ଘରେ ଯିଏ ଜୀବନସାରା ଏକାଦଶୀ ରଖିବାର ସଂକଳ୍ପ ନେବାକୁ ଚାହେଁ, ସେ ଏହି ଦିନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରେ, ଆଉ ପରମ୍ପରା ଏହା ବି କହେ ଯେ ସଂକଳ୍ପ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦେଖି ନେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଅଧୁରା ନିୟମ ଅପେକ୍ଷା ସହଜ ନିୟମ ପାଳିବା ଭଲ।

କଥାର ଭାବ ହେଲା ଯେ ସଙ୍କଟରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ବାହାରୁ ଆସେ ନାହିଁ, ତାହା ଭିତରୁ ହିଁ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ଆଉ ସେହି ଶକ୍ତିକୁ ଦେବୀ ରୂପ ମାନି ପୂଜା କରାଯାଇଛି। ଉତ୍ପନ୍ନା ଏକାଦଶୀ ସେହି ପ୍ରକଟ ହେବାର ଦିନ। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦେବୀ ଏକାଦଶୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ବଳ ଓ ସଂଯମ ବଜାୟ ରଖନ୍ତୁ।
କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ
- ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନସାରା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ରଖିବାର ସଂକଳ୍ପ ନେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ଦିନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି; ସଂକଳ୍ପ ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦେଖି ନିଅନ୍ତୁ।
- ଏହି ଦିନ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଦେବୀ ଏକାଦଶୀଙ୍କ ପୂଜା ମଧ୍ୟ ହୁଏ; ହଳଦିଆ ଫୁଲ, ଚନ୍ଦନ, ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଧୂପ ଦୀପ ଓ ଫଳ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ, ଉତ୍ପନ୍ନା ଏକାଦଶୀର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ ଓ ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ ଜପ କରନ୍ତୁ।
- ଦଶମୀ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଥରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ, ଚାଉଳ, ରସୁଣ ଓ ପିଆଜ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ; ଏକାଦଶୀରେ ଦିନସାରା ଅନ୍ନ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଫଳାହାର ବା କ୍ଷୀର ଫଳରେ ରୁହନ୍ତୁ। ଅସୁସ୍ଥ, ବୟସ୍କ, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଓ ଔଷଧ ଖାଉଥିବା ଲୋକେ ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଖି ହିଁ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତୁ।
- ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଦୀପ ଜାଳି ଭଜନ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତୁ; ଅନେକ ଲୋକ ରାତିସାରା ଜାଗର ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି।
- ଦ୍ୱାଦଶୀ ସକାଳେ ସ୍ନାନ, ପୂଜା ଓ ଯଥାଶକ୍ତି ଅନ୍ନଦାନ ପରେ ପାରଣ କରନ୍ତୁ। ପାରଣର ସମୟ ସ୍ଥାନ ଓ ତିଥି ଅନୁସାରେ ବଦଳେ, ତେଣୁ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ପାଞ୍ଜି ଦେଖିନିଅନ୍ତୁ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଉତ୍ପନ୍ନା ଏକାଦଶୀ 2026 କେବେ?
ଉତ୍ପନ୍ନା ଏକାଦଶୀ 2026 4 ଡିସେମ୍ବର 2026, ଶୁକ୍ରବାର ରେ ପଡ଼ିଛି। ତାରିଖଗୁଡ଼ିକ ଦିଲ୍ଲୀର ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁସାରେ; ଅନ୍ୟ ସହରରେ ଗୋଟିଏ ଦିନର ଫରକ ହୋଇପାରେ।
ଉତ୍ପନ୍ନା ଏକାଦଶୀ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ମାର୍ଗଶିର ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀକୁ ଉତ୍ପନ୍ନା ଏକାଦଶୀ କୁହାଯାଏ; ଦକ୍ଷିଣର ଅମାନ୍ତ ଗଣନାରେ ଏହି ତିଥିକୁ କାର୍ତ୍ତିକ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ କୁହାଯାଏ।
ଉତ୍ସ
ଦେବୀ ଏକାଦଶୀଙ୍କ ପ୍ରକଟ ହେବା ଓ ମୁର ବଧର ଏହି କଥା ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ସହିତ ଯୋଡ଼ା ଏକାଦଶୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ଆସେ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ମହିମା ଶୁଣାନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧର ସ୍ଥାନ, ଅବଧି ଓ ଗୁମ୍ଫାର ନାମ ଭଳି ବିବରଣୀ ବିଭିନ୍ନ ପାଠ ଓ ସଂକଳନରେ ଟିକିଏ ଅଲଗା ମିଳେ; ଏଠାରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଚଳିତ ରୂପ ନିଜ ଭାଷାରେ ଅଛି।
ସହର ଅନୁସାରେ ସମୟ — 4 ଡିସେମ୍ବର 2026
| ସହର | ତାରିଖ | ପାରଣ ସମୟ |
|---|---|---|
| ଭୁବନେଶ୍ୱର | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:08 AM – 8:20 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ଇନ୍ଦୋର | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:52 AM – 9:02 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ଦିଲ୍ଲୀ | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:59 AM – 9:04 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ମୁମ୍ବାଇ | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:58 AM – 9:10 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ଲକ୍ଷ୍ନୌ | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:40 AM – 8:47 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ପାଟନା | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:21 AM – 8:29 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ଜୟପୁର | 4 ଡିସେମ୍ବର | 7:01 AM – 9:08 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ଭୋପାଳ | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:47 AM – 8:57 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ପୁଣେ | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:53 AM – 9:06 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ଅହମଦାବାଦ | 4 ଡିସେମ୍ବର | 7:06 AM – 9:16 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| କୋଲକାତା | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:02 AM – 8:12 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ହାଇଦ୍ରାବାଦ | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:32 AM – 8:46 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ବାରାଣସୀ | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:29 AM – 8:37 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ଚେନ୍ନାଇ | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:17 AM – 8:34 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:28 AM – 8:45 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |
| ତିରୁବନନ୍ତପୁରମ | 4 ଡିସେମ୍ବର | 6:23 AM – 8:43 AM5 ଡିସେମ୍ବର, ଶନିବାର |