ପାପାଙ୍କୁଶା ଏକାଦଶୀ — ବ୍ରତ କଥା

ପାପାଙ୍କୁଶା ଏକାଦଶୀ — କେବେ
- 22 ଅକ୍ଟୋବର 2026, ଗୁରୁବାର
- 11 ଅକ୍ଟୋବର 2027, ସୋମବାର
ଏହି ଦିନ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀକୁ ପାପାଙ୍କୁଶା ଏକାଦଶୀ କୁହାଯାଏ। ଅଙ୍କୁଶ ସେହି ଛୋଟ ହୁକ ଯାହାରେ ମାହୁନ୍ତ ନିଜ ବଡ଼ ହାତୀକୁ ସମ୍ଭାଳେ, ଆଉ ଏହି ନାମର ଭାବ ହେଲା ଯେ ଦିନକର ସଂଯମ ମନ ଭିତରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ପାପ ଉପରେ ଅଙ୍କୁଶ ଲଗାଇଦିଏ। ଏହି ଏକାଦଶୀ ନବରାତ୍ରି ଓ ଦଶହରାର ଠିକ୍ ପରେ ଆସେ। କଥା କହେ ଯେ ଏହି ଦିନ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମନ କରୁଥିବା ଲୋକର ଜୀବନସାରାର ବୋଝ ହାଲୁକା ହୋଇଯାଏ।
କଥା
ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଶୁଣାଇଲେ। ସେ କହିଲେ, ଆଶ୍ୱିନର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀର ନାମ ପାପାଙ୍କୁଶା। ଯେମିତି ମାହୁନ୍ତର ଅଙ୍କୁଶ ମତୁଆଲା ହାତୀକୁ ଅଟକାଏ, ସେମିତି ଏହି ବ୍ରତ ମନର ବିଗିଡ଼ା ସ୍ୱଭାବକୁ ଅଟକାଏ। ଆଉ ଶୁଣ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ନଇଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ଲୋକ, ଜୀବନର ଶେଷରେ ନଇଁଲେ ବି, ଖାଲି ହାତରେ ଯାଏ ନାହିଁ। ଏଥିପାଇଁ ସେ ଜଣେ ଶିକାରୀର କଥା ଶୁଣାଇଲେ।

ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଜଙ୍ଗଲରେ କ୍ରୋଧନ ନାମରେ ଜଣେ ଶିକାରୀ ରହୁଥିଲା। ଦିନେ ସକାଳେ ସେ ଗାଁ ବଜାରକୁ ଚମଡ଼ା ବିକିବାକୁ ଆସିଲା। ଯେଉଁ କୁମ୍ଭାର ଆଗରେ ସେ ଯାଇ ଠିଆ ହେଲା, ସେ ଦର ନ ପଚାରି ଯାହା ମଗାଗଲା ଦେଇଦେଲା ଓ କବାଟ ଆଉଜାଇଦେଲା। ଫେରିବା ବାଟରେ କ୍ରୋଧନ ଗୋଟିଏ ଠେଲାରୁ ମୁଠାଏ ଗୁଡ଼ ଉଠାଇନେଲା; ଠେଲାବାଲା ଦେଖିଲା, ଆଉ ଦେଖି ମୁହଁ ଫେରାଇନେଲା। କେହି ତାକୁ ଚୋର କହିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ କହିବାର ସାହସ କାହାର ନଥିଲା। ଏଇଆ ଥିଲା ତାର ପୂରା ଜୀବନ, ଯାହା ଚାହିଁଲା ଉଠାଇନେଲା ଆଉ ଅଟକାଇବାକୁ କେହି ନାହିଁ। ବାଳ ଧଳା ହୋଇଗଲା, ସ୍ୱଭାବ ସେମିତି ରହିଲା।

ଦିନେ ଜୀବନର ସଞ୍ଜ ତାର ଦୁଆରେ ଆସି ଠିଆ ହେଲା। ଯମରାଜଙ୍କ ଦୂତ ଆସି କହିଲା, କ୍ରୋଧନ, ତୋର ସମୟ ପୂରା ହୋଇସାରିଛି, କାଲି ଆମେ ତୋତେ ନେବାକୁ ଆସିବୁ। ଏତିକି କହି ସେ ଚାଲିଗଲା। ଜୀବନରେ ପ୍ରଥମ ଥର କ୍ରୋଧନର ହାତ ଥରିଲା। ସେ ନିଜ ବିତିଯାଇଥିବା ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁଲା ଆଉ ସେଥିରେ ଏମିତି କିଛି ପାଇଲା ନାହିଁ ଯାହା ସେ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇପାରିବ। ସେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଦୌଡ଼ିଲା, ଆଉ ଦୌଡ଼ୁ ଦୌଡ଼ୁ ଏକ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚିଲା।

ତାହା ଥିଲା ମହର୍ଷି ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ। କ୍ରୋଧନ ତାଙ୍କ ପାଦତଳେ ପଡ଼ି କହିଲା, ମୁନିବର, କିଛି ଉପାୟ ଥିଲେ କୁହନ୍ତୁ, ମୋ ପାଖରେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ମାତ୍ର ଅଛି। ମହର୍ଷି ତାକୁ ଉଠାଇ କହିଲେ, ଉପାୟ କହିବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ମୋ କହିବା ମାତ୍ରେ ତାହା କାମ କରିବ ନାହିଁ। ଆଜି ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳର ଏକାଦଶୀ, ଏହାକୁ ପାପାଙ୍କୁଶା କୁହାଯାଏ। ଆଜି ଅନ୍ନ ଛାଡ଼, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତୁଳସୀରେ ପୂଜା କର, ଆଉ ରାତିସାରା ଜାଗ। କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ କଥା ମୋର ନୁହେଁ, ତୁମର ହେବ, କ୍ଷମା ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ମାଗିବି ନାହିଁ। ତୁମେ ନିଜ ମୁହଁରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କାମର ନାମ ନେଇ ମାଗିବ। ଅଙ୍କୁଶ ମୋ ହାତରେ ରହିଲେ ହାତୀ ତୁମର ହିଁ ବିଗିଡ଼ିବ।

କ୍ରୋଧନ ପାଇଁ ଏହା ହିଁ ସବୁଠାରୁ କଠିନ କଥା ଥିଲା। ସେ ସ୍ନାନ କଲା, ଉପବାସ ରଖିଲା, ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଚଢ଼ାଇଲା ଓ ଦୀପ ଜାଳିଲା; ଏସବୁ ସହଜ ଥିଲା। କଠିନ ଥିଲା ସେହି ରାତି, ଯେଉଁଥିରେ ତାକୁ ନିଜ କାମ ଗଣିବାର ଥିଲା। ସେ ଦୀପ ଆଗରେ ବସି ରହିଲା ଆଉ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଥା ନିଜ ମୁହଁରେ କହିଚାଲିଲା, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ତାର ମନେଥିଲା ସେମାନଙ୍କ ନାମ ନେଇ। ଅନେକ ଥର ସ୍ୱର ଅଟକିଗଲା। ଭୋର ଯାଏଁ ତା ପାଖରେ ଲୁଚାଇବାକୁ କିଛି ବାକି ରହିଲା ନାହିଁ। କଥା କହେ ଯେ ସେହି ଗୋଟିଏ ରାତି ପରେ ଶେଷ ସମୟରେ ତାକୁ ଭୟ ନୁହେଁ, ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା, ଆଉ ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲା।

କଥା କହେ ଯେ ଏହି ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ବି ଅଧିକ ଆଉ ଏହାର ଫଳ କୁଳର ଅନେକ ପିଢ଼ି ଯାଏଁ ପହଞ୍ଚେ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ସାର ଏତିକି ଯେ କେହି ବି ଏତେ ବିଗିଡ଼ି ନାହାନ୍ତି ଯେ ଫେରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଆଉ ଫେରିବାର ସବୁଠାରୁ ଭଲ ସମୟ ଆଜି। ନିଜ ମନର ହାତୀ ଉପରେ ଅଙ୍କୁଶ ନିଜ ହାତରେ ରଖନ୍ତୁ; ତାହା ଆଉ କାହା ହାତରେ ରହି ବି ପାରିବ ନାହିଁ। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ବିବେକ ଦିଅନ୍ତୁ।
କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ
- ଏହି ଦିନ କ୍ରୋଧ, କଟୁ କଥା ଓ କାହାକୁ ଦୁଃଖ ଦେବାରୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦୂରେଇ ରହିବାର ପରମ୍ପରା ଅଛି; ନାମର ଅର୍ଥ ହିଁ ଅଙ୍କୁଶ, ଆଉ କଥାର ସାର ମଧ୍ୟ ଏହା।
- ରାତିରେ ଜାଗି ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଜପ କରନ୍ତୁ ବା ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
- ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ହଳଦିଆ ଫୁଲ, ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ଋତୁ ଫଳ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ; ତୁଳସୀ ଦିନେ ଆଗରୁ ତୋଳି ରଖନ୍ତୁ।
- ଦଶମୀ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଥରେ ହାଲୁକା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ; ଏକାଦଶୀରେ ଅନ୍ନ ଓ ଚାଉଳ ନିଆଯାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଫଳାହାର ବା ନିର୍ଜଳା ବ୍ରତ ରଖାଯାଏ। ଅସୁସ୍ଥ, ବୟସ୍କ, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଓ ଔଷଧ ଖାଉଥିବା ଲୋକେ ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଖି ହିଁ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତୁ।
- ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଅନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଜଳ ଦାନ କରନ୍ତୁ, କୌଣସି ଅଭାବୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶୀ ସକାଳେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ପାରଣ କରନ୍ତୁ। ପାରଣର ସମୟ ସ୍ଥାନ ଓ ପ୍ରତି ବର୍ଷର ତିଥି ଅନୁସାରେ ବଦଳେ, ତେଣୁ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ପାଞ୍ଜି ଦେଖିନିଅନ୍ତୁ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ପାପାଙ୍କୁଶା ଏକାଦଶୀ 2026 କେବେ?
ପାପାଙ୍କୁଶା ଏକାଦଶୀ 2026 22 ଅକ୍ଟୋବର 2026, ଗୁରୁବାର ରେ ପଡ଼ିଛି। ତାରିଖଗୁଡ଼ିକ ଦିଲ୍ଲୀର ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁସାରେ; ଅନ୍ୟ ସହରରେ ଗୋଟିଏ ଦିନର ଫରକ ହୋଇପାରେ।
ପାପାଙ୍କୁଶା ଏକାଦଶୀ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀକୁ ପାପାଙ୍କୁଶା ଏକାଦଶୀ କୁହାଯାଏ।
ଉତ୍ସ
ପାପାଙ୍କୁଶା ଏକାଦଶୀର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଏକାଦଶୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ଆସେ, ଯେଉଁଠି ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଏହାକୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଶୁଣାନ୍ତି। ଶିକାରୀ କ୍ରୋଧନ ଓ ମହର୍ଷି ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ଏହି କଥା ବ୍ରତକଥା ପରମ୍ପରାର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଚଳିତ ରୂପ; ନାମ କେତେକ ପାଠରେ କ୍ରୋଧନ ଓ କେତେକରେ କ୍ରୋଧନା ଲେଖାଯାଇଛି।
ସହର ଅନୁସାରେ ସମୟ — 22 ଅକ୍ଟୋବର 2026
| ସହର | ତାରିଖ | ପାରଣ ସମୟ |
|---|---|---|
| ଭୁବନେଶ୍ୱର | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 5:44 AM – 8:03 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ଇନ୍ଦୋର | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 6:26 AM – 8:44 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ଦିଲ୍ଲୀ | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 6:27 AM – 8:42 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ମୁମ୍ବାଇ | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 6:35 AM – 8:54 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ଲକ୍ଷ୍ନୌ | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 6:10 AM – 8:26 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ପାଟନା | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 5:52 AM – 8:09 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ଜୟପୁର | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 6:31 AM – 8:47 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ଭୋପାଳ | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 6:21 AM – 8:38 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ପୁଣେ | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 6:31 AM – 8:50 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ଅହମଦାବାଦ | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 6:40 AM – 8:57 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| କୋଲକାତା | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 5:36 AM – 7:54 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ହାଇଦ୍ରାବାଦ | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 6:11 AM – 8:31 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ବାରାଣସୀ | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 6:00 AM – 8:17 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ଚେନ୍ନାଇ | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 6:00 AM – 8:21 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 6:11 AM – 8:32 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |
| ତିରୁବନନ୍ତପୁରମ | 22 ଅକ୍ଟୋବର | 6:10 AM – 8:33 AM23 ଅକ୍ଟୋବର, ଶୁକ୍ରବାର |