ପରମା ଏକାଦଶୀ — ବ୍ରତ କଥା

ଏହି ଦିନ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ପରମା ଏକାଦଶୀ ଅଧିକ ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ। ଚନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷ ସୌର ବର୍ଷଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଏଗାର ଦିନ ଛୋଟ, ଆଉ ଏହି ଫରକ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ଏକ ମାସ ସମାନ ହେବାରୁ ପଞ୍ଜିକାରେ ଗୋଟିଏ ଅତିରିକ୍ତ ମାସ ଯୋଡ଼ାଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଦିନ ପ୍ରାୟ ତିନି ବର୍ଷରେ ଥରେ ଆସେ। ପରମ୍ପରା ଏହି ମାସକୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାସ କହେ, ଆଉ ଏହାର କଥା ଏକ ଗରିବ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କର, ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ଦେବାକୁ କେବଳ ସେବା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା।
କଥା
କଥା ଅନୁସାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଶୁଣାଇଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କାମ୍ପିଲ୍ୟ ନଗରରେ ସୁମେଧା ନାମରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହୁଥିଲେ। ସେ ବିଦ୍ୱାନ ଥିଲେ, ସଚ୍ଚା ଥିଲେ, ଆଉ କାହାର ଖରାପ ଭାବୁନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପବିତ୍ରା ବି ସେହି ସ୍ୱଭାବର ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦୁହେଁ ବହୁତ ଗରିବ ଥିଲେ। ସୁମେଧା ଦିନସାରା ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ବାହାରୁଥିଲେ ଆଉ ଅନେକ ଥର ଖାଲି ହାତରେ ଫେରୁଥିଲେ।

ଘରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ଥିଲା ଯେ ସେହି ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ବି ଦୁଆରରୁ କେହି ଖାଲି ହାତରେ ଫେରୁନଥିଲେ। ଯାହା ଅଳ୍ପ ମିଳୁଥିଲା, ପବିତ୍ରା ତାହା ଅତିଥି ଆଗରେ ରଖିଦେଉଥିଲେ ଆଉ ନିଜେ ଭୋକିଲା ଶୋଇଯାଉଥିଲେ। ସେ କେବେ ପତିଙ୍କଠାରୁ କିଛି ମାଗିନଥିଲେ, ନା ଅଳଙ୍କାର, ନା ଲୁଗା, ନା ଅଭିଯୋଗ। ଦିନେ ସୁମେଧା କହିଲେ, ମୁଁ ବିଦେଶ ଯାଇ କିଛି ରୋଜଗାର କରି ଆଣେ। ପବିତ୍ରା ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇ କହିଲେ, ଯାହା ଆମର ତାହା ଏଠାକୁ ହିଁ ଆସିବ; ଘର ଛାଡ଼ି ଗଲେ ଧନ ନୁହେଁ, କେବଳ ଦୂରତା ବଢ଼େ।

ଦିନେ ମହର୍ଷି କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ ସେହି ବାଟ ଦେଇ ଯାଉଥିଲେ। ଦୁହେଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଯାହା ଥିଲା ସେଥିରେ ତାଙ୍କ ସତ୍କାର କଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। ମୁନି ସେହି ଘରର ସଫା ଚଟାଣ, ଶୁଖିଲା ଚୁଲି ଓ ଦୁହିଁଙ୍କ ଶାନ୍ତ ମୁହଁ ଦେଖିଲେ, ଆଉ ବୁଝିଗଲେ ଯେ ଏଠାରେ ଅଭାବ ଅଛି କିନ୍ତୁ ତିକ୍ତତା ନାହିଁ। ପବିତ୍ରା ହାତ ଯୋଡ଼ି ପଚାରିଲେ, ମୁନିବର, ଆମ ଅଭାବ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଦୂର ହେବ, କିଛି ବାଟ କୁହନ୍ତୁ।

କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ କହିଲେ, ଦେବୀ, ଅଧିକ ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀକୁ ପରମା ଏକାଦଶୀ କୁହାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏକାଦଶୀ। ଏହି ଦିନ ତିନି ବର୍ଷରେ ଥରେ ଆସେ, ଆଉ ଏହାର ବ୍ରତ ମନ ଭିତରର ଅଭାବ ବି କାଟେ ଓ ବାହାରର ବି। ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଅଧିକ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅଛି, ସେମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ସହ ପାଞ୍ଚ ଦିନର ପଞ୍ଚରାତ୍ରି ବ୍ରତ ବି ରଖନ୍ତି, ଯାହାକୁ ପରମ୍ପରାରେ ଏହାଠାରୁ ବି ବଡ଼ କୁହାଯାଇଛି।

ମୁନି ଆଗକୁ କହିଲେ, ଏହି ବ୍ରତ ନୂଆ ନୁହେଁ। ପରମ୍ପରା କହେ ଯେ କୁବେର ଏହିପରି ବ୍ରତ ଓ ଭକ୍ତିର ବଳରେ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଧିପତି ପଦ ପାଇଥିଲେ। ଆଉ ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମ ଏହି କଥାରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ନିଆଯାଏ, ଯିଏ ସବୁ ହରାଇ ବି ନିଜ ବଚନ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ; ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଏହି ବ୍ରତର ପ୍ରଥମ ସର୍ତ୍ତ। ଏତିକି କହି ସେ ବିଧି କହିଲେ, ଆଉ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ। ସୁମେଧା ଓ ପବିତ୍ରା ପୂରା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବ୍ରତ କଲେ, ରାତିସାରା ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ନେଲେ, ଆଉ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଯେତିକି ଥିଲା ସେତିକି ଦାନ କରି ପାରଣ କଲେ।

କଥା କହେ ଯେ ଏହା ପରେ ସେମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଜଣେ ରାଜକୁମାର ଆସିଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ଭଲ ଘର ଓ ଜୀବନ ଚଳାଇବାର ସାଧନ ଭେଟି ଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଅଭାବ ଦୂର ହେଲା ଆଉ ବାକି ଜୀବନ ସେମାନେ ଭଜନ ଓ ସେବାରେ ବିତାଇଲେ। କଥା ଏତିକି କହେ, ଆଉ ଏହାକୁ କାହା ପାଇଁ ବଚନ ବୋଲି ମନାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହି କଥାର ସାର ହେଲା ଯେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଲଜ୍ଜା ନୁହେଁ, ତିକ୍ତତା ହିଁ ଲଜ୍ଜା; ଯାହା ଘରେ ଅଭାବ ମଝିରେ ବି ଉଦାରତା ବଞ୍ଚି ରହେ, ତାର ମନ ଆଗରୁ ହିଁ ଧନୀ। ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଘରେ ସନ୍ତୋଷ ବଜାୟ ରଖନ୍ତୁ।
କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ
- ଏହି ଏକାଦଶୀ ପ୍ରାୟ ତିନି ବର୍ଷରେ ଥରେ ଆସେ, ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ପାଞ୍ଜିରୁ ଅଧିକ ମାସ ଓ ତିଥି ନିଶ୍ଚିତ କରିନିଅନ୍ତୁ।
- କେତେକ ପରିବାର ଏହି ବ୍ରତ ସହିତ ପାଞ୍ଚ ଦିନର ପଞ୍ଚରାତ୍ରି ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ରଖନ୍ତି; ଏହା ସାମର୍ଥ୍ୟ ଓ ପରିବାରର ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ।
- ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାସରେ ଅନ୍ନଦାନ, ଦୀପଦାନ ଓ କୌଣସି ଅଭାବୀ ଲୋକଙ୍କ ସେବାର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ମନାଯାଏ; ରାତିରେ ଭଜନ ସହିତ ଜାଗର କରାଯାଏ।
- ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ହଳଦିଆ ଫୁଲ, ଚନ୍ଦନ, ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ସହସ୍ରନାମ ବା ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ ଜପ କରନ୍ତୁ।
- ଦଶମୀ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଥରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ; ଏକାଦଶୀରେ ଅନ୍ନ, ଚାଉଳ ଓ ଡାଲି ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ ଏବଂ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଫଳାହାର ବା ନିର୍ଜଳା ବ୍ରତ ରଖାଯାଏ। ଅସୁସ୍ଥ, ବୟସ୍କ, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଓ ଔଷଧ ଖାଉଥିବା ଲୋକେ ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଖି ହିଁ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତୁ।
- ଦ୍ୱାଦଶୀ ସକାଳେ ସ୍ନାନ, ପୂଜା ଓ ଦାନ ପରେ ପାରଣ କରନ୍ତୁ। ପାରଣର ସମୟ ସ୍ଥାନ ଓ ପ୍ରତି ବର୍ଷର ତିଥି ଅନୁସାରେ ବଦଳେ, ତେଣୁ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ପାଞ୍ଜି ଦେଖିନିଅନ୍ତୁ।
ଉତ୍ସ
ପରମା ଏକାଦଶୀର ବ୍ରତକଥା ପ୍ରଚଳିତ ବ୍ରତ ସଂଗ୍ରହରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥନ ଭାବରେ ମିଳେ, ଯେଉଁଠି କାମ୍ପିଲ୍ୟର ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୁମେଧା, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପବିତ୍ରା ଓ ମହର୍ଷି କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ନାମ ଆସେ; ଏଠାରେ ତାର ସାର ନିଜ ଭାଷାରେ ଅଛି। କୁବେରଙ୍କ ଉଦାହରଣ ଓ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ପରମ୍ପରାରେ ମିଳେ।