ఇందిరా ఏకాదశి — వ్రత కథ

ఇందిరా ఏకాదశి — ఎప్పుడు
- 6 అక్టోబర్ 2026, మంగళవారం
- 26 సెప్టెంబర్ 2027, ఆదివారం
ఈ రోజు ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
భాద్రపద బహుళ ఏకాదశిని ఇందిరా ఏకాదశి అంటారు. ఇది పితృ పక్షంలో వస్తుంది, కుటుంబాలు తమకంటే ముందు వెళ్ళిపోయిన పెద్దలను స్మరించుకునే పక్షం అది. అందుకే ఈ ఏకాదశిని తమ కోసం కాదు, పితృదేవతల పేరున చేస్తారు, దీని పుణ్యాన్ని వారికి అర్పిస్తారు. శ్రద్ధగా చేసిన ఈ వ్రతం పితృదేవతల తదుపరి ప్రయాణాన్ని సులువు చేస్తుందని కథ చెబుతుంది.
కథ
శ్రీకృష్ణుడు ఈ కథను ధర్మరాజుకు చెప్పారు. సత్యయుగంలో మాహిష్మతి నగరంలో ఇంద్రసేనుడు అనే రాజు పాలించేవారు. ఆయన ధర్మంగా నడుచుకునేవారు, ప్రజల క్షేమం చూసేవారు, విష్ణుమూర్తి భక్తుడు. ఆయన తండ్రి కొన్నేళ్ళ క్రితమే లోకం విడిచి వెళ్ళిపోయారు. అవి భాద్రపద బహుళ పక్షం రోజులు, ఇంటింటా పితృదేవతలకు తర్పణాలు జరిగే రోజులు, రాజు కూడా తన తండ్రిని స్మరించుకుంటున్నారు.

అదే సమయంలో దేవర్షి నారదుడు ఆయన సభకు వచ్చారు. రాజు లేచి ఆయనకు స్వాగతం పలికి, మునివర్యా, మీరు ఎక్కడి నుంచి వచ్చారు, అని అడిగారు. నారదుడు అన్నారు, నేను ఇప్పుడే యమలోకం నుంచి తిరిగి వచ్చాను. అక్కడ నీ తండ్రిని చూశాను. ఆయన ధర్మమార్గంలోనే నడిచారు, ఆయన పేరున ఏ లెక్కా లేదు, కానీ వెళ్ళేటప్పుడు ఆయన మనసులో ఒక కోరిక తీరకుండా మిగిలిపోయింది, ఆ అసంపూర్ణత ఇప్పటికీ ఆయనతోనే ఉంది. ఆయన నీ కోసం ఒక సందేశం పంపారు.

రాజు చేతులు జోడించి, ఏమిటా సందేశం, అని అడిగారు. నారదుడు అన్నారు, ఆయన ఇలా చెప్పారు, భాద్రపద బహుళ ఏకాదశిని, అంటే ఇందిరా ఏకాదశిని నా కొడుకు పూర్తి నియమంతో చేసి దాని పుణ్యాన్ని నాకు అర్పించమని చెప్పు; నా మనసులో తీరకుండా మిగిలిన కోరిక ఇదొక్కటే. అంతే. రాజు కళ్ళు చెమ్మగిల్లాయి. ఆయన అన్నారు, నా తండ్రి జీవితమంతా నాకు ఇచ్చారు, ఈ రోజు ఆయన పేరున ఈ మాత్రం చేయలేకపోతే నేను ఏం కొడుకుని.

నారదుడు ఆయనకు విధానం చెప్పారు. దశమి నాడు స్నానం చేసి, పితృదేవతలకు శ్రాద్ధం, తర్పణం చేసి, ఒక్క పూట భోజనం చేసి నేల మీద పడుకోవాలి. ఏకాదశి నాడు ఉపవాసం ఉండి, పితృదేవతల పేరున బ్రాహ్మణులకు, అవసరంలో ఉన్నవారికి భోజనం పెట్టి, సాలగ్రామాన్ని, విష్ణుమూర్తిని పూజించి, రాత్రంతా మేల్కొని భగవంతుని నామం తలచాలి. ద్వాదశి ఉదయం పారణ చేసి భోజనం పెట్టి దానం ఇవ్వాలి.

రాజు కుటుంబమంతటితో కలిసి ఇదంతా శ్రద్ధగా చేశారు. ఎవరి మనసులోనూ భయం లేదు, తమ పెద్దల పట్ల ఆప్యాయత మాత్రమే ఉంది. ద్వాదశి నాడు రాజు తన వ్రత పుణ్యాన్ని తండ్రి పేరున అర్పించగానే ఆకాశం నుంచి పూలు కురిశాయని, ఆయన తండ్రి తన తదుపరి ప్రయాణానికి బయలుదేరారని కథ చెబుతుంది. రాజు ఆ తర్వాత జీవితాంతం ఈ ఏకాదశిని అదే శ్రద్ధతో చేశారు.

ఈ ఏకాదశి పుణ్యాన్ని పితృదేవతలకు అర్పిస్తే వారి గతి సులువవుతుందని, ఇంట్లో శాంతి ఉంటుందని కథ చెబుతుంది. శ్రాద్ధం భయపడే విషయం కాదు, అది కృతజ్ఞత, ఇదే దీని సారం. మనల్ని పెంచి పెద్ద చేసిన చేతుల కోసం ఒక్క రోజు నిగ్రహం, ఒక్క పళ్ళెం భోజనం పెద్ద విషయం కాదు. విష్ణుమూర్తి మన పెద్దలందరికీ శాంతిని ఇవ్వాలి.
ఎలా జరుపుకుంటారు
- ఈ ఏకాదశి పితృ పక్షంలో (మహాలయ పక్షంలో) వస్తుంది, కాబట్టి దశమి నాడు స్నానం చేసి పితృదేవతలకు తర్పణం గానీ శ్రాద్ధం గానీ పెడతారు, ఆ రాత్రి నేల మీదో సాదా చాప మీదో పడుకుంటారు.
- పితృదేవతల పేరున ఒక బ్రాహ్మణుడికి గానీ, అవసరంలో ఉన్నవారికి గానీ భోజనం పెట్టండి, లేదా ఆవుకు గ్రాసం పెట్టండి; ఇంటి పెద్దలను తలచుకుంటూ దీపం వెలిగించండి.
- సాలగ్రామాన్ని గానీ విష్ణుమూర్తిని గానీ పూజించి, పసుపు పూలు, తులసి దళాలు, కాలానికి తగిన పండ్లు సమర్పించండి; తులసి దళాలు ముందు రోజే కోసి ఉంచుకోండి.
- దశమి సాయంత్రం ఒక్కపూట సాత్విక భోజనం చేయండి; ఏకాదశి నాడు ధాన్యం, బియ్యం మానేసి, శక్తి మేరకు పండ్లతో గానీ నీళ్లు కూడా లేకుండా గానీ ఉపవాసం ఉంటారు. అనారోగ్యంతో ఉన్నవారు, పెద్దవారు, గర్భిణులు, మందులు వాడుతున్నవారు తమ ఆరోగ్యాన్ని బట్టి మాత్రమే వ్రతం చేయాలి.
- రాత్రి భగవన్నామంతో గానీ ఈ కథ వింటూ గానీ జాగరణ చేయండి; ద్వాదశి ఉదయం సరైన సమయంలో వ్రతం విరమించి, వ్రత పుణ్యాన్ని పితృదేవతలకు అర్పించండి. పారణ సమయం ఒక్కో ఊరిలో ఒక్కోలా, ఏడాదికేడాది మారుతుంది, కాబట్టి మీ ఊరి పంచాంగం చూసుకోండి.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
ఇందిరా ఏకాదశి 2026 ఎప్పుడు?
ఇందిరా ఏకాదశి 2026 6 అక్టోబర్ 2026, మంగళవారం న వస్తుంది. తేదీలు ఢిల్లీ హిందూ పంచాంగం ప్రకారం; ఇతర నగరాల్లో ఒక రోజు తేడా ఉండవచ్చు.
ఇందిరా ఏకాదశి ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
భాద్రపద బహుళ ఏకాదశిని ఇందిరా ఏకాదశి అంటారు.
ఆధారం
వ్రత కథా సంప్రదాయంలో శ్రీకృష్ణుడు ఈ కథను యుధిష్ఠిరుడికి చెబుతాడు. వ్రత కథా సంకలనాలు దీన్ని సాధారణంగా బ్రహ్మవైవర్త పురాణంతో కలుపుతాయి, కానీ చాలా సంగ్రహాలు ఇరవై నాలుగు ఏకాదశుల ఈ మాహాత్మ్యాన్ని పద్మ పురాణపు ఏకాదశి మాహాత్మ్య సంప్రదాయంలో ఉంచుతాయి; అందుకే రెండు పేర్లూ ప్రచారంలో ఉన్నాయి. కొన్ని ప్రచలిత పాఠాల్లో వినేవాడు అర్జునుడు, రాజు పేరు ఇంద్రసేనుడు, ఇంద్రసేన మహారాజు అని కూడా ఉంది; ఇక్కడ ఎక్కువగా ప్రచారంలో ఉన్న రూపం ఇచ్చాం.
నగరాల వారీగా సమయం — 6 అక్టోబర్ 2026
| నగరం | తేదీ | పారణ సమయం |
|---|---|---|
| హైదరాబాద్ | 6 అక్టోబర్ | 6:16 AM – 8:30 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| ఇండోర్ | 6 అక్టోబర్ | 6:20 AM – 8:42 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| ఢిల్లీ | 6 అక్టోబర్ | 6:17 AM – 8:38 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| ముంబై | 6 అక్టోబర్ | 6:30 AM – 8:53 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| లక్నో | 6 అక్టోబర్ | 6:16 AM – 8:22 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| పాట్నా | 6 అక్టోబర్ | 6:16 AM – 8:05 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| జైపూర్ | 6 అక్టోబర్ | 6:22 AM – 8:43 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| భోపాల్ | 6 అక్టోబర్ | 6:16 AM – 8:36 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| పుణె | 6 అక్టోబర్ | 6:26 AM – 8:49 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| అహ్మదాబాద్ | 6 అక్టోబర్ | 6:33 AM – 8:55 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| కోల్కతా | 6 అక్టోబర్ | 6:16 AM – 7:52 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| వారణాసి | 6 అక్టోబర్ | 6:16 AM – 8:14 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| చెన్నై | 6 అక్టోబర్ | 6:16 AM – 8:22 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| బెంగళూరు | 6 అక్టోబర్ | 6:16 AM – 8:32 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| తిరువనంతపురం | 6 అక్టోబర్ | 6:16 AM – 8:34 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |
| భువనేశ్వర్ | 6 అక్టోబర్ | 6:16 AM – 8:01 AM7 అక్టోబర్, బుధవారం |