ఉత్థాన ఏకాదశి — వ్రత కథ

ఉత్థాన ఏకాదశి — ఎప్పుడు
- 21 నవంబర్ 2026, శనివారం
- 10 నవంబర్ 2027, బుధవారం
| ఏకాదశి తిథి | 20 నవంబర్, 7:16 AM నుండి 21 నవంబర్, 6:32 AM వరకు |
| పారణ (ఉపవాస విరమణ): 22 నవంబర్, 6:24 AM నుండి 8:39 AM వరకు | |
| సూర్యోదయం · సూర్యాస్తమయం | 6:24 AM · 5:40 PM |
సమయాలు హైదరాబాద్ కోసం · 21 నవంబర్ 2026
ఈ రోజు ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
ఆషాఢ శుద్ధ ఏకాదశి నాడు విష్ణుమూర్తి నాలుగు నెలల యోగనిద్రలోకి వెళ్తారు, కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశి నాడు మేల్కొంటారు. ఇదే రోజున చాతుర్మాస్యం పూర్తవుతుంది, తులసి దేవికి సాలగ్రామ స్వామితో వివాహం జరుగుతుంది, పెళ్ళిళ్ళ వంటి శుభకార్యాలు మళ్ళీ మొదలవుతాయి. దీనిని ప్రబోధినీ ఏకాదశి అని కూడా అంటారు.
కథ
కథ ప్రకారం, ఆషాఢ మాసం శుద్ధ ఏకాదశి నాడు విష్ణుమూర్తి క్షీరసాగరంలో ఆదిశేషుని పానుపు మీద యోగనిద్రలోకి వెళ్తారు. ఈ నాలుగు నెలలను చాతుర్మాస్యం అంటారు. ఈ సమయంలో సాధుసంతులు ఒకే చోట ఉండి తపస్సు, సత్సంగం చేస్తారు, ఇళ్ళలో పెళ్ళిళ్ళ వంటి పెద్ద శుభకార్యాలు చేయరు. వామన అవతారంలో బలి చక్రవర్తికి ఇచ్చిన మాట వల్ల భగవంతుడు ఈ నెలల్లో పాతాళ లోకంలో బలి ద్వారం దగ్గర ఉంటారని కూడా ఒక నమ్మకం ఉంది. కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశి నాడు భగవంతుడు మేల్కొంటారు, అందుకే దీనిని ఉత్థాన ఏకాదశి లేదా ప్రబోధినీ ఏకాదశి అంటారు.

ఇదే రోజుతో ముడిపడి ఉంది తులసి దేవి కథ. చాలా కాలం క్రితం జలంధరుడు అనే పరాక్రమవంతుడైన రాక్షస రాజు ఉండేవాడు. అతని భార్య బృంద విష్ణుమూర్తికి పరమ భక్తురాలు, గొప్ప పతివ్రత. బృంద తపస్సు, పాతివ్రత్య బలం వల్ల జలంధరుణ్ణి ఎవరూ ఓడించలేకపోయేవారు. ఆ శక్తి గర్వంతో జలంధరుడు దేవతలను బాధించడం మొదలుపెట్టాడు, స్వర్గాన్ని కూడా లాక్కున్నాడు. చివరికి పరమశివునితో కూడా యుద్ధానికి తలపడ్డాడు.

దేవతలు విష్ణుమూర్తిని శరణు వేడారు. లోకాన్ని రక్షించడానికి భగవంతుడు ఒక లీల చేశారు, జలంధరుని రూపం ధరించి బృంద ముందుకు వెళ్ళారు. బృంద ఆయనను తన భర్తే అనుకున్నారు, ఈ విధంగా ఆమె సంకల్పం భంగమైంది. అదే క్షణంలో యుద్ధంలో పరమశివుడు జలంధరుణ్ణి సంహరించారు.

బృందకు నిజం తెలిసినప్పుడు ఆమె ఎంతో దుఃఖించారు, మీరు రాయిగా మారిపోండి అని భగవంతుణ్ణి శపించారు. భగవంతుడు ఆమె శాపాన్ని తల వంచి స్వీకరించారు, సాలగ్రామ శిలగా మారారు. తర్వాత ఆయన బృందతో ఇలా అన్నారు, నీ భక్తి శాశ్వతంగా నిలుస్తుంది. నువ్వు తులసిగా భూమి మీద పూజలందుకుంటావు, నాకు అందరికంటే ప్రియమైనదానివిగా ఉంటావు. తులసి దళం లేకుండా నా నైవేద్యం ఏదీ పూర్తి కాదు, ప్రతి సంవత్సరం ఉత్థాన ఏకాదశి నాడు సాలగ్రామ రూపంలో నాకు నీతో వివాహం జరుగుతుంది.

బృంద తన శరీరాన్ని విడిచిపెట్టారు, ఆమె లీనమైన చోట తులసి మొక్క మొలిచింది. అప్పటి నుంచి తులసి వివాహ సంప్రదాయం మొదలైంది. బ్రహ్మవైవర్త పురాణంలో ఇదే కథ కొంచెం వేరే రూపంలో తులసి, శంఖచూడుల పేర్లతో వస్తుంది.

ఈ రోజు ఇంటింటా శంఖం ఊది, గంట మోగిస్తూ, మేలుకో దేవా, కూర్చో దేవా అనే అర్థం వచ్చే ఉఠో దేవ్, బైఠో దేవ్ అనే పాట పాడి భగవంతుణ్ణి మేల్కొలుపుతారు. భగవంతుడు మేల్కొనగానే శుభ ముహూర్తాలు తిరిగి వస్తాయి, పెళ్ళిళ్ళ కాలం మొదలవుతుంది. నిజమైన భక్తి ఎప్పుడూ వృథా కాదు, ఇదే ఉత్థాన ఏకాదశి సందేశం. విష్ణుమూర్తి, తులసి మాతల కృప మీ ఇంటిపై ఎల్లప్పుడూ ఉండుగాక.
ఎలా జరుపుకుంటారు
- ఏకాదశి వ్రతం చేస్తారు; అన్నం తీసుకోరు, శక్తిని బట్టి పండ్లు మాత్రమే తీసుకుంటారు లేదా నిర్జల వ్రతం చేస్తారు.
- సాయంత్రం ముంగిట్లో ముగ్గు వేసి, చెరకు గడలతో మండపం అలంకరించి, శంఖం, గంటల మోతతో ఉఠో దేవ్ అని పాడుతూ భగవంతుణ్ణి మేల్కొలుపుతారు.
- నైవేద్యంగా సింఘాడా అనే నీటి కాయలు, చెరకు, చిలగడదుంప, రేగు పండ్లు వంటి ఆ కాలంలో దొరికే పండ్లు, తులసి దళాలు సమర్పిస్తారు.
- తులసి కుండీని చున్నీ, గాజులు, సిందూరంతో అలంకరించి సాలగ్రామ స్వామితో వివాహం జరిపిస్తారు; చాలా ఇళ్ళలో తులసి వివాహాన్ని ద్వాదశి నాడు గానీ, కార్తీక పౌర్ణమి లోపు గానీ చేస్తారు.
- మరుసటి రోజు ద్వాదశి నాడు శుభ సమయంలో వ్రతానికి పారణ చేస్తారు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
ఉత్థాన ఏకాదశి 2026 ఎప్పుడు?
ఉత్థాన ఏకాదశి 2026 21 నవంబర్ 2026, శనివారం న వస్తుంది. తేదీలు ఢిల్లీ హిందూ పంచాంగం ప్రకారం; ఇతర నగరాల్లో ఒక రోజు తేడా ఉండవచ్చు.
ఉత్థాన ఏకాదశి 2026 పూజ లేదా ఉపవాస సమయం ఎప్పుడు?
ఏకాదశి తిథి 20 నవంబర్, 7:16 AM నుండి 21 నవంబర్, 6:32 AM వరకు (ఢిల్లీ)
ఉత్థాన ఏకాదశి ఎందుకు జరుపుకుంటారు?
ఆషాఢ శుద్ధ ఏకాదశి నాడు విష్ణుమూర్తి నాలుగు నెలల యోగనిద్రలోకి వెళ్తారు, కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశి నాడు మేల్కొంటారు.
ఆధారం
జలంధరుడు, బృందల కథ శివ పురాణంలోని రుద్ర సంహిత, యుద్ధ ఖండంలో, పద్మ పురాణంలో; తులసి, శంఖచూడుల రూపం బ్రహ్మవైవర్త పురాణంలోని ప్రకృతి ఖండంలో; చాతుర్మాస్యం, ప్రబోధినీ ఏకాదశి విధానం పద్మ పురాణంలో, వ్రత సంప్రదాయంలో.
నగరాల వారీగా సమయం — 21 నవంబర్ 2026
| నగరం | తేదీ | పారణ సమయం |
|---|---|---|
| హైదరాబాద్ | 21 నవంబర్ | 6:24 AM – 8:39 AM22 నవంబర్, ఆదివారం |
| ఇండోర్ | 20 నవంబర్ | 1:18 PM – 3:30 PM21 నవంబర్, శనివారం |
| ఢిల్లీ | 20 నవంబర్ | 1:11 PM – 3:18 PM21 నవంబర్, శనివారం |
| ముంబై | 20 నవంబర్ | 1:31 PM – 3:45 PM21 నవంబర్, శనివారం |
| లక్నో | 21 నవంబర్ | 6:31 AM – 8:39 AM22 నవంబర్, ఆదివారం |
| పాట్నా | 21 నవంబర్ | 6:12 AM – 8:21 AM22 నవంబర్, ఆదివారం |
| జైపూర్ | 20 నవంబర్ | 1:17 PM – 3:26 PM21 నవంబర్, శనివారం |
| భోపాల్ | 20 నవంబర్ | 1:12 PM – 3:23 PM21 నవంబర్, శనివారం |
| పుణె | 20 నవంబర్ | 1:28 PM – 3:42 PM21 నవంబర్, శనివారం |
| అహ్మదాబాద్ | 20 నవంబర్ | 1:31 PM – 3:43 PM21 నవంబర్, శనివారం |
| కోల్కతా | 21 నవంబర్ | 5:53 AM – 8:05 AM22 నవంబర్, ఆదివారం |
| వారణాసి | 21 నవంబర్ | 6:20 AM – 8:29 AM22 నవంబర్, ఆదివారం |
| చెన్నై | 21 నవంబర్ | 6:11 AM – 8:28 AM22 నవంబర్, ఆదివారం |
| బెంగళూరు | 21 నవంబర్ | 6:21 AM – 8:39 AM22 నవంబర్, ఆదివారం |
| తిరువనంతపురం | 21 నవంబర్ | 6:17 AM – 8:37 AM22 నవంబర్, ఆదివారం |
| భువనేశ్వర్ | 21 నవంబర్ | 6:00 AM – 8:13 AM22 నవంబర్, ఆదివారం |