પુત્રદા એકાદશી વ્રત કથા
પુત્રદા એકાદશી (પવિત્રા એકાદશી)

પુત્રદા એકાદશી — ક્યારે છે
- 12 ઑગસ્ટ 2027, ગુરુવાર
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
શ્રાવણ સુદ અગિયારસને પુત્રદા એકાદશી કહે છે. ઘણી જગ્યાએ તેને પવિત્રા કે પવિત્રોપના એકાદશી પણ કહે છે, કારણ કે આ દિવસે મંદિરોમાં ભગવાનને પવિત્રું, એટલે કે સૂતરનું બનેલું પવિત્રક અર્પણ કરાય છે. કથા કહે છે કે આ વ્રત સંતાનની કામનાથી રખાય છે, અને તે મન પર પડેલા જૂના ભારને પણ હળવો કરે છે. તેથી જ તેનું નામ પુત્રદા પડ્યું.
કથા
ભગવાન કૃષ્ણે યુધિષ્ઠિરને આ કથા સંભળાવી. નર્મદાના કાંઠે માહિષ્મતી નામની એક નગરી હતી, અને તેના રાજાનું નામ મહીજિત હતું. તે ન્યાયપ્રિય હતો, દાની હતો, અને પ્રજા તેને પિતાની જેમ માનતી. પણ તેના ઘરમાં કોઈ સંતાન નહોતું. ઘડપણ નજીક આવતું જોઈને તે કહેવા લાગ્યો, મારો ભંડાર ભરેલો છે, પણ જાણે ખાલી ઘરમાં દીવો બળતો હોય. આ રાજ્યનો દીવો મારા પછી કોણ સાચવશે.

એક દિવસ તેણે સભા બોલાવી અને પોતાની પીડા સૌની સામે મૂકી. મંત્રીઓ અને નગરના વડીલો બોલ્યા, મહારાજ, રાજાનું દુઃખ એ પ્રજાનું દુઃખ છે. આપ ચિંતા છોડો, અમે વનમાં જઈને મુનિઓને પૂછીશું. થોડા લોકો નીકળી પડ્યા અને ગાઢ જંગલમાં ખૂબ દૂર સુધી ચાલતા ગયા, જ્યાં નદીકાંઠે ઋષિ લોમશનો આશ્રમ હતો. લોમશ ઋષિ ખૂબ પ્રાચીન અને ખૂબ શાંત મુનિ મનાય છે.

તેમણે સૌની વાત ધ્યાનથી સાંભળી, થોડી વાર આંખો બંધ રાખી, અને પછી બોલ્યા, તમારો રાજા આ જન્મમાં ભલો છે, એટલે રાજા થયો. પણ એક વાત પાછલા જન્મથી સાથે ચાલી આવી છે. પાછલા જન્મમાં તે એક વેપારી હતો. એક વાર જેઠની તપતી બપોરે, તરસથી બેહાલ, તે એક નાના તળાવ પર પહોંચ્યો. ત્યાં એક ગાય અને તેનું વાછરડું પાણી પી રહ્યાં હતાં. તેણે તેમને હાંકીને હટાવી દીધાં અને પહેલાં પોતે પાણી પીધું.

મુનિ બોલ્યા, તેના દાન અને સત્યનું ફળ તેને રાજપદ આપીને મળી ગયું, પણ તરસ્યાને હટાવવાની એ એક ક્ષણ હજી ચૂકવ્યા વગરની પડી છે; એ ઘરનો એક હિસાબ અધૂરો રહી ગયો છે, અને જે અધૂરું છે તેને પૂરું કરવું તમારા સૌના હાથમાં છે. હવે ઉપાય સાંભળો. શ્રાવણ સુદ અગિયારસ આવી રહી છે, તેને પુત્રદા કહે છે. તમે સૌ પૂરા નિયમથી તેનું વ્રત રાખો, આખી રાત ભગવાન વિષ્ણુનું નામ લો, અને બારસના દિવસે એ વ્રતનું પુણ્ય તમારા રાજાને અર્પણ કરી દો.

નગર પાછા ફરીને સૌએ એમ જ કર્યું. રાજા અને રાણીએ પણ વ્રત રાખ્યું. એ દિવસે માહિષ્મતીમાં કોઈ ઘરમાં ચૂલો ન સળગ્યો. આખી રાત દીવા બળતા રહ્યા અને ભગવાનનું નામ ગુંજતું રહ્યું. બારસની સવારે પારણાં કરીને પ્રજાએ હાથ જોડીને પોતાના વ્રતનું પુણ્ય રાજાને આપી દીધું. થોડા સમય પછી રાણીએ એક તેજસ્વી પુત્રને જન્મ આપ્યો, જે આગળ જતાં એ જ રાજ્યનો યોગ્ય ઉત્તરાધિકારી બન્યો.

કથા કહે છે કે તેથી જ આ અગિયારસનું નામ પુત્રદા પડ્યું, અને જે સંતાનની કામનાથી આ વ્રત રાખે છે તેને પુણ્ય અને સંતોષ મળે છે. પણ કથા તેનાથી મોટી એક વાત પણ કહે છે. એક તરસ્યા પશુને પાણીથી હટાવવું નાની વાત નહોતી, અને પ્રજાનો સાચો સ્નેહ રાજાનું ભાગ્ય પણ બદલી શકે છે. કથા કોઈના ઘરે સંતાન ન હોવાને તેનાં કર્મોની સજા નથી કહેતી; તે એટલું કહે છે કે જ્યાં સ્નેહથી માગવામાં આવે છે, ત્યાં મનનો બોજ હળવો થાય છે. ભગવાન વિષ્ણુ સૌના ઘરમાં સ્નેહ બનાવી રાખે.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- મંદિરોમાં આ દિવસે ભગવાનને સૂતરનું પવિત્રું અર્પણ કરાય છે, એટલે તેને પવિત્રા એકાદશી પણ કહે છે; ગુજરાતની પુષ્ટિમાર્ગીય હવેલીઓમાં આ દિવસે ઠાકોરજીને પવિત્રાં ધરાવવાનો ખાસ ઉત્સવ થાય છે, અને ઘરમાં પીળું વસ્ત્ર કે જનોઈ અર્પણ કરવાની પરંપરા પણ છે.
- ભગવાન વિષ્ણુને પીળાં ફૂલ, તુલસીપત્ર, નાળિયેર અને ઋતુનાં ફળ ચડાવો; તુલસીપત્ર અગિયારસના દિવસે ન તોડો, એક દિવસ પહેલાં તોડીને રાખી લો.
- દસમની સાંજે એક વાર સાત્ત્વિક ભોજન કરો અને એ જ રાતથી સંકલ્પ લઈ લો; અગિયારસે અનાજ અને ચોખા છોડી દેવાય છે અને શક્તિ પ્રમાણે ફરાળ કે નિર્જળ વ્રત રખાય છે. બીમાર, વડીલો, સગર્ભા બહેનો અને દવા લેતા લોકો વ્રત પોતાની તબિયત પ્રમાણે જ રાખે.
- રાત્રે જાગીને ભગવાનનું નામ લો કે આ કથા સાંભળો, અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અનાજ, પાણી અને વસ્ત્રનું દાન કરો.
- બીજા દિવસે બારસની સવારે નક્કી સમયમાં પારણાં કરો, એટલે કે વ્રત છોડો. પારણાંનો સમય દરેક સ્થાન અને દર વર્ષની તિથિ પ્રમાણે બદલાય છે, એટલે પોતાના સ્થાનનું પંચાંગ જોઈ લો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
પુત્રદા એકાદશી 2027 ક્યારે છે?
પુત્રદા એકાદશી 2027 12 ઑગસ્ટ 2027, ગુરુવાર ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
પુત્રદા એકાદશી શા માટે ઉજવાય છે?
શ્રાવણ સુદ અગિયારસને પુત્રદા એકાદશી કહે છે.
સ્રોત
આ વ્રતકથા પરંપરામાં પ્રચલિત કથા છે અને તેને ભવિષ્યોત્તર પુરાણ સાથે જોડવામાં આવે છે; પ્રચલિત પાઠોમાં સંભળાવનાર ભગવાન કૃષ્ણ છે અને સાંભળનાર ક્યાંક યુધિષ્ઠિર તો ક્યાંક અર્જુન કહેવાયા છે. ઋષિનું નામ કેટલાક પાઠોમાં લોમશ અને કેટલાકમાં લોમેશ લખેલું મળે છે.
શહેર પ્રમાણે સમય — 12 ઑગસ્ટ 2027
| શહેર | તારીખ | પારણાનો સમય |
|---|---|---|
| અમદાવાદ | 12 ઑગસ્ટ | 2:02 PM – 4:38 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| ઇન્દોર | 12 ઑગસ્ટ | 1:49 PM – 4:25 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| દિલ્હી | 12 ઑગસ્ટ | 1:45 PM – 4:24 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| મુંબઈ | 12 ઑગસ્ટ | 2:00 PM – 4:34 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| લખનૌ | 12 ઑગસ્ટ | 1:30 PM – 4:08 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| પટના | 12 ઑગસ્ટ | 1:13 PM – 3:50 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| જયપુર | 12 ઑગસ્ટ | 1:51 PM – 4:28 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| ભોપાલ | 12 ઑગસ્ટ | 1:43 PM – 4:19 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| પુણે | 12 ઑગસ્ટ | 1:56 PM – 4:30 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| કોલકાતા | 12 ઑગસ્ટ | 12:59 PM – 3:35 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| હૈદરાબાદ | 12 ઑગસ્ટ | 1:37 PM – 4:10 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| વારાણસી | 12 ઑગસ્ટ | 1:21 PM – 3:58 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| ચેન્નાઈ | 12 ઑગસ્ટ | 1:29 PM – 4:00 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| બેંગલુરુ | 12 ઑગસ્ટ | 1:40 PM – 4:11 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| તિરુવનંતપુરમ | 12 ઑગસ્ટ | 1:42 PM – 4:11 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |
| ભુવનેશ્વર | 12 ઑગસ્ટ | 1:09 PM – 3:43 PM13 ઑગસ્ટ, શુક્રવાર |