સફલા એકાદશી વ્રત કથા

સફલા એકાદશી — ક્યારે છે
- 3 જાન્યુઆરી 2027, રવિવાર
- 23 ડિસેમ્બર 2027, ગુરુવાર
આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?
માગશર વદ અગિયારસને સફલા એકાદશી કહે છે. સફળનો અર્થ છે ફળ સુધી પહોંચવું, અને આ દિવસનો ભાવ એ જ છે કે અધૂરાં પડેલાં કામ અને ભટકેલી રાહ, બંને સુધરી શકે છે. પદ્મ પુરાણની એકાદશી-માહાત્મ્ય પરંપરા સાથે જોડાયેલી આ કથામાં એક બગડેલા રાજકુમારની વાત છે, જેણે અજાણતાં આ વ્રત કરી લીધું અને તેનું જીવન બદલાઈ ગયું.
કથા
કથા પ્રમાણે પ્રાચીન કાળમાં ચંપાવતી નામની એક નગરી હતી, જ્યાં માહિષ્માન નામના રાજા રાજ કરતા હતા. તેમને ચાર પુત્રો હતા. સૌથી મોટો પુત્ર લુંપક ખરાબ સંગતમાં પડી ગયો. તે રાજભંડારનું ધન વ્યસનોમાં ઉડાવતો, સાધુઓ અને ભગવાનના ભક્તોની મજાક ઉડાવતો, અને કોઈની વાત સાંભળતો નહીં. નગરના લોકો તેના નામથી ડરવા લાગ્યા હતા. પિતા સમજાવતા રહ્યા, પણ તે સુધરવાને બદલે વધુ બગડતો ગયો.

છેવટે રાજાની ધીરજ તૂટી ગઈ. તેમણે ભરી સભામાં લુંપકને રાજ્યમાંથી કાઢી મૂક્યો. જે દિવસે પિતાએ હાથ છોડ્યો, એ દિવસે બાકી બધાએ પણ છોડી દીધો. મિત્રો મોં ફેરવી ગયા, સેવકોએ ઓળખવાની ના પાડી દીધી. લુંપક નગરની બહાર ગાઢ જંગલમાં જઈ વસ્યો. દિવસે તે જંગલમાં છુપાઈ રહેતો અને રાતે ચોરીચપાટી કરવા નગરમાં ઘૂસી આવતો. પકડાતો, માર ખાતો, અને પાછો એ જ જંગલમાં આવી જતો.

એ જંગલની વચ્ચે એક ખૂબ જૂનું પીપળાનું ઝાડ હતું. લોકો તેને દેવવૃક્ષ માનીને પ્રણામ કરતા. લુંપકે એના જ મૂળ પાસે પોતાનું ઠેકાણું બનાવી લીધું. માગશરનો મહિનો આવ્યો અને એવી ઠંડી પડી કે જંગલનો પવન હાડકાંમાં ઊતરી ગયો. તેની પાસે ન ઓઢવા કપડું હતું, ન આગ, ન અન્ન. દશમની રાતે તે ઠંડીથી ધ્રૂજતાં ધ્રૂજતાં બેભાન જેવો થઈ ગયો અને આખી રાત તેની આંખ ન મળી.

બીજી સવારે, એટલે કે અગિયારસે, તે ખૂબ મુશ્કેલીથી ઊઠી શક્યો. ચાલવાની શક્તિ નહોતી, શિકાર કરવાનો તો સવાલ જ નહોતો. બપોર ઢળતાં તેણે ઝાડ નીચે પડેલાં ફળ વીણી લીધાં. પણ તે ખાતાં પહેલાં તેના મનમાં પહેલી વાર કંઈક થયું. તેણે એ ફળ પીપળા નીચે મૂક્યાં અને તૂટેલા અવાજે કહ્યું, હે ભગવાન, મારી પાસે આના સિવાય કંઈ નથી. આ જ સ્વીકારી લો. ત્યાર પછી તે આખી રાત રડતો રહ્યો અને જાગતો રહ્યો.

આમ અજાણતાં તેનાથી પૂરું વ્રત થઈ ગયું. ન અન્ન, ન પાણી, અગિયારસનો ઉપવાસ અને આખી રાતનું જાગરણ. કહે છે કે એ રાત પછી તેનું મન બદલાઈ ગયું. ચોરીથી તેને સૂગ આવવા લાગી, અને તેના દિવસો ભગવાનનું નામ લેતાં વીતવા લાગ્યા. થોડા સમય પછી તે પોતાના પિતા સામે જઈને ઊભો રહ્યો અને કોઈ ખુલાસો કર્યા વગર માફી માગી.

રાજા માહિષ્માને દીકરાની આંખોમાં એ જૂનો ઘમંડ ન જોયો. તેમણે તેને ગળે લગાડ્યો અને સમય આવતાં રાજપાટ તેને જ સોંપી દીધું. લુંપકે આગળ જતાં પ્રજાનું ભલું કરતાં, ધર્મના માર્ગે રાજ કર્યું. કથા કહે છે કે સફલા એકાદશીનું આ વ્રત વર્ષોની તપસ્યા જેટલું ફળ આપે છે અને બગડેલાં કામ સુધારી દે છે. તેનો સાર એ છે કે કોઈ પણ મનુષ્ય એટલો પડેલો નથી હોતો કે એક સાચો દિવસ તેને ઊભો ન કરી શકે. ભગવાન વિષ્ણુ સૌની રાહ સીધી કરે.
કેવી રીતે ઊજવાય છે
- આ વ્રતમાં ભગવાનને ફળ અર્પણ કરવાનું વિશેષ મહત્ત્વ મનાય છે; પીળાં ફૂલ, ચંદન અને તુલસીપત્ર સાથે ઋતુનાં ફળ ચડાવો અને ઓમ નમો ભગવતે વાસુદેવાયનો જાપ કરો.
- શિયાળાની ઠંડી જોતાં આ દિવસે અનાજ, ધાબળા અને ગરમ વસ્ત્રનું દાન કરાય છે; કથાનો ભાવ એ જ છે કે જેની પાસે કંઈ ન હોય, તેનું થોડું આપેલું પણ પૂરું દાન છે.
- દસમની સાંજે એક વાર હળવું સાત્ત્વિક ભોજન કરો; અગિયારસે અનાજ, ચોખા અને દાળનો ત્યાગ કરાય છે અને શક્તિ પ્રમાણે ફરાળ કે નિર્જળ વ્રત રખાય છે. બીમાર, વડીલો, સગર્ભા બહેનો અને દવા લેતા લોકો વ્રત પોતાની તબિયત પ્રમાણે જ રાખે.
- દિવસે વિષ્ણુ સહસ્રનામ કે આ કથા વાંચો અને રાત્રે ભજન સાથે જાગરણ કરો.
- બારસની સવારે સ્નાન, પૂજા અને દાન પછી પારણાં કરો; પારણાંનો સમય દરેક શહેર અને દર વર્ષની તિથિ પ્રમાણે બદલાય છે, એટલે પોતાના પંચાંગમાંથી જોઈ લો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
સફલા એકાદશી 2027 ક્યારે છે?
સફલા એકાદશી 2027 3 જાન્યુઆરી 2027, રવિવાર ના રોજ છે. તારીખો દિલ્હીના હિન્દુ પંચાંગ મુજબ છે; અન્ય શહેરોમાં એક દિવસનો ફરક હોઈ શકે.
સફલા એકાદશી શા માટે ઉજવાય છે?
માગશર વદ અગિયારસને સફલા એકાદશી કહે છે.
સ્રોત
સફલા એકાદશીની આ વ્રતકથા પદ્મ પુરાણની એકાદશી-માહાત્મ્ય પરંપરા સાથે જોડાય છે, જ્યાં તેને શ્રીકૃષ્ણનું કથન કહેવાયું છે; અહીં તેનો સાર પોતાના શબ્દોમાં છે. પ્રચલિત પાઠોમાં નગરી ચંપાવતી અને રાજાનું નામ માહિષ્માન મળે છે, પણ ક્યાંક ક્યાંક નામ અને વિગતોમાં થોડો ફેર પણ મળે છે.
શહેર પ્રમાણે સમય — 3 જાન્યુઆરી 2027
| શહેર | તારીખ | પારણાનો સમય |
|---|---|---|
| અમદાવાદ | 3 જાન્યુઆરી | 7:21 AM – 9:31 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| ઇન્દોર | 3 જાન્યુઆરી | 7:07 AM – 9:17 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| દિલ્હી | 3 જાન્યુઆરી | 7:14 AM – 9:19 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| મુંબઈ | 3 જાન્યુઆરી | 7:12 AM – 9:25 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| લખનૌ | 3 જાન્યુઆરી | 6:56 AM – 9:02 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| પટના | 3 જાન્યુઆરી | 6:36 AM – 8:43 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| જયપુર | 3 જાન્યુઆરી | 7:16 AM – 9:22 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| ભોપાલ | 3 જાન્યુઆરી | 7:02 AM – 9:11 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| પુણે | 3 જાન્યુઆરી | 7:07 AM – 9:20 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| કોલકાતા | 3 જાન્યુઆરી | 6:17 AM – 8:27 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| હૈદરાબાદ | 3 જાન્યુઆરી | 6:47 AM – 9:00 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| વારાણસી | 3 જાન્યુઆરી | 6:44 AM – 8:52 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| ચેન્નાઈ | 3 જાન્યુઆરી | 6:32 AM – 8:49 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| બેંગલુરુ | 3 જાન્યુઆરી | 6:42 AM – 8:59 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| તિરુવનંતપુરમ | 3 જાન્યુઆરી | 6:37 AM – 8:57 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |
| ભુવનેશ્વર | 3 જાન્યુઆરી | 6:23 AM – 8:34 AM4 જાન્યુઆરી, સોમવાર |