MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

शनिवार व्रत कथा

शनिवार व्रत कथा
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

हा दिवस का साजरा करतात?

शनिवार हा शनिदेवांचा दिवस आहे. भक्त त्यांना न्यायाचे देवता मानतात, तो कठोर पण खरा गुरू जो कुणाची बाजू घेत नाही आणि प्रत्येकाला त्याच्या स्वतःच्या कर्मांचे फळ देतो. या दिवशी शनिदेवांना मोहरीचे तेल, काळे तीळ आणि उडीद अर्पण केले जातात, पिंपळाच्या मुळाशी पाणी घालून संध्याकाळी तेलाचा दिवा लावला जातो, आणि अनेक घरांत शनिवारी हनुमानांची पूजाही होते. हे व्रत भीतीने नाही, आपल्या कर्मांना सामोरे जाण्याची शक्ती मागण्याच्या भावाने केले जाते.

कथा

शनिदेवांना सूर्य आणि छाया यांचे पुत्र म्हटले जाते. नऊ ग्रहांत त्यांची चाल सर्वात मंद आहे, आणि परंपरेत त्यांना कर्मांचा हिशेब ठेवणारे न्यायाधीश मानले गेले आहे. भक्त म्हणतात की ते कुणाला त्याच्या जन्माने किंवा पदाने तोलत नाहीत, फक्त त्याच्या कृत्यांनी तोलतात, आणि म्हणूनच त्यांना भिण्याऐवजी त्यांच्यापुढे सरळ उभे राहणे शिकवले जाते. शनिवारची कथाही याच गोष्टीभोवती फिरते.

शनिवार व्रत — कथा 1

कथा सांगते की एकदा नऊ ग्रहांत हा वाद निघाला की आपल्यात मोठा कोण. प्रत्येक जण आपली शक्ती सांगत होता आणि कोणी मागे हटायला तयार नव्हता. देवराज इंद्राला निर्णय करता आला नाही, तेव्हा तो म्हणाला की उज्जयिनीचे राजा विक्रमादित्य मोठे न्यायप्रिय आहेत, त्यांच्याकडे चला. नऊ ग्रह राजाच्या दरबारात पोहोचले आणि आपला वाद मांडला. राजा थोडा वेळ गप्प राहिले, मग त्यांनी एक उपाय काढला.

शनिवार व्रत — कथा 2

त्यांनी नऊ धातूंची नऊ आसने बनवली, सोन्यापासून लोखंडापर्यंत, आणि ती धातूच्या किमतीच्या क्रमाने एकामागे एक ठेवली. मग म्हटले, आपण सर्व आपापल्या आसनावर बसा. सगळे बसले, आणि लोखंडाचे आसन सर्वात मागे पडले, ज्यावर शनिदेव बसले. राजा म्हणाले, निर्णय आपोआप झाला. शनिदेव यावर रागावले नाहीत. ते शांत स्वरात म्हणाले, राजन, आसनाने कोणी छोटा होत नाही; माझी पाळी प्रत्येक आयुष्यात येते, आणि जेव्हा येते तेव्हा हिशेब मागते.

शनिवार व्रत — कथा 3

राजाने हात जोडून म्हटले, तर माझीही पाळी येवो; माझी कर्मे जे आणतील, त्याला मी सामोरा जाईन. म्हणतात, त्यानंतर राजावर कठीण काळ आला. एका खोट्या आरोपात त्यांचा मान गेला, राज्य हातून सुटले, आणि त्यांना परदेशात साधी कामे करून दिवस काढावे लागले. त्या सगळ्या काळात त्यांनी कुणाला दोष दिला नाही, शनिवारचे व्रत सोडले नाही, आणि प्रत्येक शनिवारी तेल अर्पण करत राहिले.

शनिवार व्रत — कथा 4

काळ पूर्ण झाला तेव्हा सत्य समोर आले. जे हिरावले होते ते परत आले आणि राजा पुन्हा आपल्या सिंहासनावर बसले. कथा सांगते की तेव्हा शनिदेव प्रकट झाले आणि म्हणाले, मी तुझे काही घेतले नाही, फक्त एक हिशेब पूर्ण केला; आणि तो हिशेब या जन्माचा नव्हता, म्हणूनच त्याचे कारण तुला या आयुष्यात सापडले नाही. ज्या आरोपाने तुझा मान गेला, तो खोटा होता, आणि खोटे माझे साधन नाही, तो फक्त दरवाजा होता ज्यातून तो काळ आला. तू आपला धीर गमावला नाहीस, म्हणूनच तुझे नाव राहील. राजाने त्यांना प्रार्थना केली की जो माणूस आपली कर्मे स्वीकारून तुमच्यापुढे उभा राहतो, त्याच्यावर तुम्ही कृपा ठेवा, आणि शनिदेवांनी हे मान्य केले.

शनिवार व्रत — कथा 5

शनिदेवांशी जोडलेली आणखी एक कथा राजा दशरथांची आहे. ज्योतिषांनी त्यांना सांगितले की शनी रोहिणी नक्षत्रातून जाणार आहेत, ज्याला शकटभेदन म्हणतात, आणि यामुळे पृथ्वीवर बारा वर्षांचा दुष्काळ पडू शकतो. आपल्या प्रजेसाठी दशरथ दिव्य रथावर नक्षत्रमंडळापर्यंत गेले आणि धनुष्य सावरले. शनिदेवांनी हे पाहिले तेव्हा ते हसले आणि म्हणाले, जो राजा स्वतःसाठी नाही, भुकेल्या प्रजेसाठी इथवर आला, तो वर मिळण्यास योग्य आहे; माग.

शनिवार व्रत — कथा 6

दशरथांनी स्वतःसाठी काही मागितले नाही. ते म्हणाले, जोवर सूर्य, चंद्र, नद्या, सागर आणि ही पृथ्वी आहेत, तोवर तुम्ही रोहिणी शकटभेदन करू नका, धरतीवर तो दुष्काळ पडू नये. शनिदेवांनी वर दिला. तेव्हा दशरथांनी त्यांची स्तुती केली, जी परंपरेत दशरथकृत शनिस्तोत्र या नावाने शनिवारी वाचली जाते. हा प्रसंग शनिस्तोत्राच्या परंपरेसोबत चालत आला आहे आणि अनेक ठिकाणी तो पद्मपुराणाच्या संदर्भाने सांगितला जातो.

शनिवार व्रत — कथा 7

दोन्ही कथा एकच गोष्ट सांगतात. शनिदेव कुणाला शाप देणारे नाहीत, हिशेब पूर्ण करणारे आहेत, आणि ते न्यायासोबत धीर आणि परोपकाराने प्रसन्न होतात. कथा सांगते की जो शनिवारचे व्रत श्रद्धेने करतो, ही कथा ऐकतो आणि गरजूंना देतो, त्याचे मन कठीण काळातही स्थिर राहते. शनिदेव सर्वांना सत्याला सामोरे जाण्याची शक्ती देवोत.

कसा साजरा करतात

  • शनिवारी सकाळी स्नान करून व्रताचा संकल्प घेतला जातो; बरेच जण श्रावणातल्या किंवा कोणत्याही शुक्ल पक्षातील शनिवारपासून सुरुवात करून कमीत कमी सात शनिवार हे व्रत करतात.
  • शनिदेवांना मोहरीचे तेल, काळे तीळ, उडीद, काळे वस्त्र आणि निळी किंवा काळी फुले अर्पण केली जातात; लोखंडाची वस्तू वाहण्याचीही परंपरा आहे.
  • पिंपळाच्या मुळाशी पाणी घालून सूर्यास्तानंतर तिथे किंवा घरच्या देवघरात मोहरीच्या तेलाचा दिवा लावला जातो आणि शनिस्तोत्र किंवा शनि चालीसा वाचली जाते.
  • दिवसभर फराळावर राहून संध्याकाळी उडदाच्या डाळीच्या खिचडीने किंवा मोहरीच्या तेलात तळलेल्या पुऱ्यांनी उपवास सोडला जातो; या दिवशी जेवण सात्त्विक ठेवले जाते. ज्यांना दिवसभर फराळावर राहणे जमत नाही, त्यांनी तब्येतीनुसार एक वेळचे साधे जेवण घेऊन व्रत करावे; आजारी, वृद्ध, गर्भवती स्त्रिया आणि औषधे घेणाऱ्यांनी तब्येतीनुसारच करावे.
  • महाराष्ट्रात शनिवारी मारुतीची उपासना विशेष होते: मारुतीला तेल, शेंदूर आणि रुईच्या पानांची माळ वाहिली जाते आणि हनुमान चालीसा किंवा मारुती स्तोत्राचे पठण केले जाते.
  • काळे तीळ, उडीद, मोहरीचे तेल, घोंगडी, चपला आणि छत्री गरजूंना देण्याची परंपरा आहे; सात शनिवार पूर्ण झाल्यावर होम आणि भोजनासह उद्यापन केले जाते.

स्रोत

शनिदेव सूर्यपुत्र असल्याचे पुराणांत येते. राजा विक्रमादित्य आणि नऊ ग्रहांची कथा व्रतकथा परंपरेत प्रचलित आहे; ती व्रतकथांच्या पोथ्यांत आढळते आणि तिची अनेक रूपे आहेत; या संकलनात तिचे काही कठोर प्रसंग जाणूनबुजून थोडक्यात सांगितले आहेत. राजा दशरथ आणि शनिदेवांचा प्रसंग दशरथकृत शनिस्तोत्राच्या परंपरेसोबत चालत आला आहे आणि अनेक ठिकाणी तो पद्मपुराणाच्या संदर्भाने दिला जातो.

आणखी कथा

कथा पाहा आणि ऐका — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store