MythraanMYTHRAAN
मराठी ▾
हिंदीEnglishবাংলাతెలుగుதமிழ்ગુજરાતીಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

सोमवार व्रत कथा

सोमवार व्रत (सोळा सोमवार)

सोमवार व्रत कथा
कथा ऐकानिवेदन हिंदीत

हा दिवस का साजरा करतात?

सोमवार हा शंकरांचा दिवस मानला जातो, आणि या दिवशी शिवभक्त उपवास करून शिवलिंगावर पाणी वाहतात. सोळा सोमवारांचे व्रत सलग सोळा सोमवार चालते आणि सतराव्या सोमवारी त्याचे उद्यापन होते. कुमारिका चांगल्या वरासाठी, आणि गृहस्थ कुटुंबाच्या सुखशांतीसाठी आणि मनोकामनेसाठी हे व्रत करतात. प्रत्येक सोमवारी पूजेनंतर हीच कथा ऐकली जाते.

कथा

म्हणतात, एकदा शंकर पार्वतीमातेसोबत फिरत फिरत अमरावती नगरीत आले. तिथल्या राजाने एक सुंदर शिवमंदिर बांधले होते, आणि शिवपार्वती त्याच मंदिरात थांबले. एक दिवस पार्वतीने हसत म्हटले, प्रभू, आज सारीपाट खेळा. खेळ सुरू झाला. त्याच वेळी मंदिराचा पुजारी पूजेसाठी आला. पार्वतीने त्याला विचारले, सांग, या खेळात विजय कुणाचा होईल. पुजाऱ्याने विचार न करता सांगितले, विजय महादेवांचा होईल.

सोमवार व्रत — कथा 1

खेळ संपला तेव्हा विजय पार्वतीचा झाला. पुजाऱ्याने न जाणता जे म्हटले होते, ते खोटे निघाले. पार्वतीला हे आवडले नाही की मंदिराचा पुजारी न जाणता कुणाच्या बाजूने बोलतो, आणि पुजाऱ्याला आपल्या या बोलण्याचा असा संकोच झाला की तो कुणाशी नजर मिळवू शकत नव्हता. त्याच दरम्यान त्याचे शरीर रोगाने घेरले आणि त्याचे मन खचले. तो मंदिराची सेवा करत राहिला, पण आतून रिकामा झाला होता. कुणाला काही सांगत नसे, फक्त शंकरांपुढे बसून रडून घेत असे.

सोमवार व्रत — कथा 2

काही काळाने काही अप्सरा त्या मंदिरात पूजा करायला आल्या. त्यांनी पुजाऱ्याची अवस्था पाहिली आणि कारण विचारले. पुजाऱ्याने सारी गोष्ट सांगितली. त्या म्हणाल्या, घाबरू नकोस, सोळा सोमवारांचे व्रत कर. प्रत्येक सोमवारी निराहार राहा, संध्याकाळी शंकरांची पूजा कर, अर्धा शेर गव्हाच्या पिठात तूप आणि गूळ मिसळून चुरमा बनव, आणि त्याचे तीन भाग कर, एक भाग शंकरांना, एक गोमातेला आणि एक स्वतःसाठी. पुजाऱ्याने तसेच केले.

सोमवार व्रत — कथा 3

सोळा सोमवार पूर्ण होता होता त्याचा रोग शांत झाला आणि त्याचे मनही स्थिर झाले. काही दिवसांनी शिवपार्वती पुन्हा त्या मंदिरात आले. पुजाऱ्याला सावरलेला पाहून पार्वतीने विचारले, हे कसे झाले. पुजाऱ्याने व्रताची गोष्ट सांगितली. पार्वतीच्या मनात आले की हेच व्रत मीही करावे, कारण त्यांचा पुत्र कार्तिकेय त्या दिवसांत रुसून दूर राहत होता. मातेने सोळा सोमवारांचे व्रत केले, आणि सोळाव्या सोमवारी संध्याकाळी कार्तिकेय स्वतः परत आले.

सोमवार व्रत — कथा 4

कार्तिकेयांनी विचारले, आई, माझे मन अचानक ओढले जाऊन इथे का आले. पार्वतीने हसून म्हटले, ज्याला तू विसरला होतास, त्याचे मी सोळा सोमवार स्मरण केले आहे. असे हे व्रत एका घरातून दुसऱ्या घरात चालत गेले. म्हणतात, पुढे अमरावतीच्याच एका राजाने हेच व्रत घेतले, आणि वर्षानुवर्षे प्रत्येक सोमवारी त्याच्या राजवाड्यातून पूजेचे सामान त्याच मंदिरात पोहोचत राहिले. एका सोमवारी राजाने राणीला म्हटले, आज हे तबक तू आपल्या हाताने घेऊन जा; आपल्या हाताने केलेले काम मनाशी जोडलेले राहते.

सोमवार व्रत — कथा 5

त्या दिवशी राजवाड्यात पाहुणे होते आणि अंगणात गर्दी जमली होती. घाईत राणीने तबक दासींच्या हाती दिले. दासी वाटेत गप्पांत रमल्या, अर्धे सामान सांडले आणि पूजेची वेळ निघून गेली. संध्याकाळी कुणी कुणाला दोष दिला नाही, पण घराचे मन खचले; वर्षांचा नियम त्या दिवशी घराच्या स्वतःच्या हलगर्जीपणाने सुटला. राणीने ही गोष्ट एका मठातल्या संतांना सांगितली. संत म्हणाले, व्रत म्हणजे सामान पोहोचवणे नाही, ध्यान आहे. जे काम मन लावून केले जाते ते छोटे असूनही पूर्ण होते, आणि जे मनाविना केले जाते ते मोठे असूनही अर्धवट राहते.

सोमवार व्रत — कथा 6

राणीने तसेच केले, आणि राजाही प्रत्येक सोमवारी तिच्यासोबत बसू लागला. सतराव्या सोमवारच्या उद्यापनात दोघांनी मोकळ्या हाताने दान केले, आणि तो नियम त्या घरात पुन्हा कधी सुटला नाही. घरोघरी ऐकली जाणारी आणखी एक सोमवार कथा काशीच्या सावकाराच्या मुलाची आहे, ज्याला शंकरांनी नवे जीवन दिले; ती श्रावण सोमवारासोबत सांगितली जाते. जुन्या कथा रोगाला शापाच्या रूपात सांगतात, पण त्यांचा खरा भर यावर आहे की जे काम मनाने केले जाते तेच टिकते. हे व्रत कोणत्याही उपचाराचे किंवा चमत्काराचे वचन नाही; हा संयमाचा आणि ध्यानाचा दिवस आहे. भोलेनाथ सर्वांचे कल्याण करोत.

कसा साजरा करतात

  • व्रत कोणत्याही शुक्ल पक्षातील सोमवारपासून सुरू केले जाते; बरेच जण श्रावणातल्या पहिल्या सोमवारपासून सुरुवात करून सलग सोळा सोमवार करतात.
  • सकाळी स्नान करून पांढरे किंवा फिकट रंगाचे कपडे घालून व्रताचा संकल्प घेतला जातो.
  • शिवलिंगावर पाणी किंवा गंगाजल, दूध, बेलपत्र, धोतरा, अक्षता, चंदन आणि पांढरी फुले वाहून ॐ नमः शिवाय हा जप केला जातो; महाराष्ट्रात श्रावणी सोमवारी शिवामूठ वाहण्याचीही प्रथा आहे.
  • दिवसभर निराहार किंवा फराळावर राहून संध्याकाळी प्रदोषकाळी शिव-पार्वतीची पूजा होते, कथा ऐकली जाते, आणि गव्हाचे पीठ, तूप आणि गूळ यांचा चुरमा किंवा पंजिरीचा नैवेद्य दाखवून त्याचे तीन भाग केले जातात; त्यानंतर एकदा सात्त्विक जेवण केले जाते.
  • सतराव्या सोमवारी उद्यापन होते: होम, ब्राह्मणभोजन, आणि अन्न, वस्त्र व दान देऊन व्रत पूर्ण केले जाते.
  • ज्यांना पूर्ण उपवास जमत नाही, त्यांनी आपल्या तब्येतीनुसार फराळ किंवा एक वेळचे जेवण घेऊन व्रत करावे.

स्रोत

सोळा सोमवारांची ही कथा कोणत्याही पुराणाचा अध्याय नाही; ती व्रतकथा परंपरेत प्रचलित आहे आणि व्रतकथांच्या पोथ्यांतून व घरोघरच्या तोंडी परंपरेतून चालत आली आहे. तिची अनेक रूपे आढळतात; कुठे पुजाऱ्यानंतरच्या कड्या लांबवून सांगितल्या जातात, ज्यांत कार्तिकेयाचा मित्र, एक ब्राह्मण आणि एक राजकन्याही येतात, तर कुठे त्या छोट्या केल्या जातात. येथे त्या जाणूनबुजून थोडक्यात ठेवल्या आहेत. कुठे सावकाराच्या मुलाचीच कथा सोमवारची कथा म्हणून सांगितली जाते. सोमवारचा शंकरांशी असलेला संबंध परंपरेत खूप जुना आहे.

आणखी कथा

कथा पाहा आणि ऐका — मोफत ॲपडाउनलोडApp Store