MythraanMYTHRAAN
ગુજરાતી ▾
हिंदीEnglishবাংলাमराठीతెలుగుதமிழ்ಕನ್ನಡമലയാളംଓଡ଼ିଆ
AndroidiOS

સોમવારનું વ્રત કથા

સોમવારનું વ્રત (સોળ સોમવાર)

સોમવારનું વ્રત કથા
કથા સાંભળોવર્ણન હિન્દીમાં

આ દિવસ કેમ ઊજવાય છે?

સોમવાર ભગવાન શિવનો દિવસ મનાય છે, અને આ દિવસે શિવભક્તો વ્રત રાખીને શિવલિંગ પર જળ ચઢાવે છે. સોળ સોમવારનું વ્રત સળંગ સોળ સોમવાર સુધી ચાલે છે અને સત્તરમા સોમવારે તેનું ઉદ્યાપન થાય છે. કુંવારી કન્યાઓ સારા વર માટે, અને ગૃહસ્થો પરિવારની સુખશાંતિ અને મનોકામના માટે આ વ્રત રાખે છે. દરેક સોમવારે પૂજા પછી આ જ કથા સંભળાય છે.

કથા

કહે છે કે એક વાર ભગવાન શિવ માતા પાર્વતી સાથે ફરતાં ફરતાં અમરાવતી નગરીમાં આવ્યા. ત્યાંના રાજાએ એક સુંદર શિવ મંદિર બંધાવ્યું હતું, અને શિવ-પાર્વતી એ જ મંદિરમાં રોકાયાં. એક દિવસ પાર્વતીજીએ હસીને કહ્યું, પ્રભુ, આજે ચોપાટ રમો. રમત શરૂ થઈ. એ જ સમયે મંદિરનો પૂજારી પૂજા માટે આવ્યો. પાર્વતીજીએ તેને પૂછ્યું, કહે, આ રમતમાં જીત કોની થશે. પૂજારીએ વિચાર્યા વગર કહી દીધું, જીત મહાદેવની થશે.

સોમવારનું વ્રત — કથા 1

રમત પૂરી થઈ ત્યારે જીત પાર્વતીજીની થઈ. પૂજારીએ જે વાત જાણ્યા વગર કહી દીધી હતી, તે ખોટી નીકળી. પાર્વતીજીને એ ન ગમ્યું કે મંદિરનો પૂજારી જાણ્યા વગર કોઈના પક્ષમાં બોલી દે, અને પૂજારીને પોતાની આ વાતનો એવો સંકોચ થયો કે તે કોઈ સાથે આંખ મિલાવી શકતો નહીં. એ દરમિયાન તેનું શરીર રોગથી ઘેરાઈ ગયું અને તેનું મન ભાંગી ગયું. તે મંદિરની સેવા તો કરતો રહ્યો, પણ અંદરથી ખાલી થઈ ગયો હતો. કોઈને કંઈ કહેતો નહીં, બસ શિવ સામે બેસીને રડી લેતો.

સોમવારનું વ્રત — કથા 2

થોડા સમય પછી કેટલીક અપ્સરાઓ એ મંદિરમાં પૂજા કરવા આવી. તેમણે પૂજારીની દશા જોઈ અને કારણ પૂછ્યું. પૂજારીએ આખી વાત કહી દીધી. તેમણે કહ્યું, ગભરાઈશ નહીં, સોળ સોમવારનું વ્રત કર. દરેક સોમવારે નિરાહાર રહે, સાંજે શિવજીની પૂજા કર, અડધો શેર ઘઉંના લોટમાં ઘી અને ગોળ ભેળવીને ચૂરમું બનાવ, અને તેના ત્રણ ભાગ કર, એક ભાગ શિવજીને, એક ગૌમાતાને અને એક પોતાના માટે. પૂજારીએ એમ જ કર્યું.

સોમવારનું વ્રત — કથા 3

સોળ સોમવાર પૂરા થતાં થતાં તેનો રોગ શાંત થઈ ગયો અને તેનું મન પણ ઠરી ગયું. થોડા દિવસ પછી શિવ-પાર્વતી ફરી એ મંદિરમાં આવ્યાં. પૂજારીને સ્વસ્થ જોઈને પાર્વતીજીએ પૂછ્યું, આ કેવી રીતે થયું. પૂજારીએ વ્રતની વાત કહી. પાર્વતીજીના મનમાં આવ્યું કે આ જ વ્રત હું પણ કરું, કારણ કે તેમનો પુત્ર કાર્તિકેય એ દિવસોમાં રિસાઈને દૂર રહેતો હતો. માતાએ સોળ સોમવારનું વ્રત કર્યું, અને સોળમા સોમવારની સાંજે કાર્તિકેય પોતે પાછા આવ્યા.

સોમવારનું વ્રત — કથા 4

કાર્તિકેયે પૂછ્યું, મા, મારું મન અચાનક ખેંચાઈને અહીં કેમ આવી ગયું. પાર્વતીજીએ હસીને કહ્યું, જેને તું ભૂલી ગયો હતો, તેને મેં સોળ સોમવાર યાદ કર્યો છે. આમ આ વ્રત એક ઘરથી બીજા ઘર સુધી ચાલતું ગયું. કહે છે કે આગળ જતાં અમરાવતીના જ એક રાજાએ આ જ વ્રત લીધું, અને વર્ષો સુધી દરેક સોમવારે તેના મહેલમાંથી પૂજાનો સામાન એ જ મંદિરમાં પહોંચતો રહ્યો. એક સોમવારે રાજાએ રાણીને કહ્યું, આજે આ થાળ તમે તમારા હાથે લઈ જાઓ; પોતાના હાથે કરેલું કામ મન સાથે જોડાયેલું રહે છે.

સોમવારનું વ્રત — કથા 5

એ દિવસે મહેલમાં મહેમાનો હતા અને આંગણામાં ભીડ હતી. ઉતાવળમાં રાણીએ થાળ દાસીઓને પકડાવી દીધો. દાસીઓ રસ્તામાં વાતોએ વળગી, અડધો સામાન વેરાઈ ગયો અને પૂજાનો સમય નીકળી ગયો. સાંજે કોઈએ કોઈને દોષ ન દીધો, પણ ઘરનું મન બેસી ગયું; વર્ષોનો નિયમ એ દિવસે ઘરની પોતાની બેદરકારીથી છૂટી ગયો. રાણીએ આ વાત એક મઠના સંતને કહી. સંતે કહ્યું, વ્રત સામાન પહોંચાડવાનું નામ નથી, ધ્યાનનું નામ છે. જે કામ મન લગાવીને કરાય છે તે નાનું હોવા છતાં પૂરું થાય છે, અને જે મન વગર કરાય છે તે મોટું હોવા છતાં અધૂરું રહે છે.

સોમવારનું વ્રત — કથા 6

રાણીએ એમ જ કર્યું, અને રાજા પણ દરેક સોમવારે તેની સાથે બેસવા લાગ્યા. સત્તરમા સોમવારના ઉદ્યાપનમાં બંનેએ ખુલ્લા હાથે દાન કર્યું, અને એ નિયમ એ ઘરમાં ફરી ક્યારેય ન છૂટ્યો. ઘેર ઘેર સંભળાતી બીજી એક સોમવાર કથા કાશીના શાહુકારના દીકરાની છે, જેને શિવજીએ નવું જીવન આપ્યું; તે શ્રાવણના સોમવાર સાથે કહેવાય છે. જૂની કથાઓ રોગને શાપ રૂપે કહે છે, પણ તેમનો સાચો ભાર એ વાત પર છે કે જે કામ મનથી કરાય છે એ જ ટકે છે. આ વ્રત કોઈ ઇલાજ કે ચમત્કારનું વચન નથી; તે સંયમ અને ધ્યાનનો દિવસ છે. ભોળાનાથ સૌનું કલ્યાણ કરે.

કેવી રીતે ઊજવાય છે

  • વ્રત કોઈ પણ સુદ પક્ષના સોમવારથી શરૂ કરાય છે; ઘણા લોકો શ્રાવણના પહેલા સોમવારથી શરૂ કરીને સળંગ સોળ સોમવાર સુધી રાખે છે.
  • સવારે સ્નાન કરીને સફેદ કે આછા રંગનાં વસ્ત્ર પહેરીને વ્રતનો સંકલ્પ લેવાય છે.
  • શિવલિંગ પર જળ કે ગંગાજળ, દૂધ, બીલીપત્ર, ધતૂરો, ચોખા, ચંદન અને સફેદ ફૂલ ચડાવીને ૐ નમઃ શિવાયનો જાપ કરાય છે.
  • આખો દિવસ નિરાહાર કે ફરાળ પર રહીને સાંજે પ્રદોષ કાળમાં શિવ-પાર્વતીની પૂજા થાય છે, કથા સંભળાય છે, અને ઘઉંના લોટ, ઘી અને ગોળનો ચૂરમો કે પંજીરીનો ભોગ ધરીને તેના ત્રણ ભાગ કરાય છે; ત્યાર પછી એક વાર સાત્ત્વિક ભોજન લેવાય છે.
  • સત્તરમા સોમવારે ઉદ્યાપન થાય છે: હવન, બ્રાહ્મણ ભોજન, અને અનાજ, વસ્ત્ર તથા દાન સાથે વ્રત પૂરું કરાય છે.
  • જે પૂરો ઉપવાસ ન રાખી શકે, તેઓ પોતાની તબિયત પ્રમાણે ફરાળ કે એક ટંકનું ભોજન લઈને વ્રત રાખે.

સ્રોત

સોળ સોમવારની આ કથા કોઈ પુરાણનો અધ્યાય નથી, વ્રતકથા પરંપરામાં પ્રચલિત કથા છે, જે વ્રતકથાની પોથીઓ અને ઘેર ઘેર મોઢેથી ચાલી આવે છે. તેનાં ઘણાં રૂપ મળે છે; ક્યાંક પૂજારી પછીની કડીઓ લાંબી ગણાવાય છે, જેમાં કાર્તિકેયનો મિત્ર, એક બ્રાહ્મણ અને એક રાજકુમારી પણ આવે છે, અને ક્યાંક તે ટૂંકી કરી દેવાય છે. અહીં તેને જાણીજોઈને ટૂંકમાં રાખી છે. ક્યાંક શાહુકારના દીકરાની કથા જ સોમવારની કથા તરીકે સંભળાવાય છે. સોમવારનો શિવ સાથેનો સંબંધ પરંપરામાં ખૂબ જૂનો છે.

વધુ કથાઓ

કથાઓ જુઓ અને સાંભળો — મફત ઍપડાઉનલોડApp Store