ସୋମବାର ବ୍ରତ — କଥା
ସୋମବାର ବ୍ରତ (ଷୋହଳ ସୋମବାର)

ଏହି ଦିନ କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ?
ସୋମବାର ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଦିନ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ଆଉ ଏହି ଦିନ ଶିବଭକ୍ତମାନେ ବ୍ରତ ରଖି ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଜଳ ଢାଳନ୍ତି। ଷୋହଳ ସୋମବାର ବ୍ରତ ଲଗାତାର ଷୋହଳ ସୋମବାର ଯାଏଁ ଚାଲେ ଆଉ ସତରତମ ସୋମବାରରେ ତାର ଉଦ୍ୟାପନ ହୁଏ। କୁମାରୀ କନ୍ୟାମାନେ ଭଲ ବର ପାଇଁ, ଆଉ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପରିବାରର ସୁଖଶାନ୍ତି ଓ ମନୋକାମନା ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି। ପ୍ରତି ସୋମବାର ପୂଜା ପରେ ଏହି କଥା ଶୁଣାଯାଏ।
କଥା
କୁହାଯାଏ ଥରେ ଭଗବାନ ଶିବ ମା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହ ବୁଲୁ ବୁଲୁ ଅମରାବତୀ ନଗରୀକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାର ରାଜା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଶିବ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରାଇଥିଲେ, ଆଉ ଶିବ ପାର୍ବତୀ ସେହି ମନ୍ଦିରରେ ରହିଲେ। ଦିନେ ପାର୍ବତୀ ହସି କହିଲେ, ପ୍ରଭୁ, ଆଜି ପଶା ଖେଳନ୍ତୁ। ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସେହି ସମୟରେ ମନ୍ଦିରର ପୂଜାରୀ ପୂଜା ପାଇଁ ଆସିଲେ। ପାର୍ବତୀ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, କୁହ, ଏହି ଖେଳରେ କିଏ ଜିତିବେ। ପୂଜାରୀ ନ ଭାବି କହିଦେଲେ, ମହାଦେବ ଜିତିବେ।

ଖେଳ ସରିବାରୁ ପାର୍ବତୀ ଜିତିଲେ। ପୂଜାରୀ ନ ଜାଣି ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ମିଛ ହେଲା। ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଏହା ଭଲ ଲାଗିଲା ନାହିଁ ଯେ ମନ୍ଦିରର ପୂଜାରୀ ନ ଜାଣି କାହା ପକ୍ଷରେ କହିଦେବେ, ଆଉ ପୂଜାରୀଙ୍କୁ ନିଜ ଏହି କଥା ପାଇଁ ଏତେ ସଙ୍କୋଚ ହେଲା ଯେ ସେ କାହା ସହ ଆଖି ମିଳାଇପାରୁନଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ରୋଗରେ ଘେରିଗଲା ଆଉ ତାଙ୍କ ମନ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ସେ ମନ୍ଦିରର ସେବା ତ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭିତରୁ ଖାଲି ହୋଇଯାଇଥିଲେ। କାହାକୁ କିଛି କହୁନଥିଲେ, କେବଳ ଶିବଙ୍କ ଆଗରେ ବସି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।

କିଛି ସମୟ ପରେ କିଛି ଅପ୍ସରା ସେହି ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ପୂଜାରୀଙ୍କ ଦଶା ଦେଖି କାରଣ ପଚାରିଲେ। ପୂଜାରୀ ସବୁ କଥା କହିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, ଡରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଷୋହଳ ସୋମବାର ବ୍ରତ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରତି ସୋମବାର ନିରାହାର ରୁହନ୍ତୁ, ସଞ୍ଜରେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରନ୍ତୁ, ଅଧ ସେର ଗହମ ଅଟାରେ ଘିଅ ଓ ଗୁଡ଼ ମିଶାଇ ଚୁରମା ତିଆରି କରନ୍ତୁ, ଆଉ ତାକୁ ତିନି ଭାଗ କରନ୍ତୁ, ଗୋଟିଏ ଭାଗ ଶିବଙ୍କୁ, ଗୋଟିଏ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ନିଜ ପାଇଁ। ପୂଜାରୀ ସେଇଆ କଲେ।

ଷୋହଳ ସୋମବାର ପୂରା ହେଉ ହେଉ ତାଙ୍କ ରୋଗ ଶାନ୍ତ ହେଲା ଆଉ ତାଙ୍କ ମନ ବି ସ୍ଥିର ହେଲା। କିଛି ଦିନ ପରେ ଶିବ ପାର୍ବତୀ ପୁଣି ସେହି ମନ୍ଦିରକୁ ଆସିଲେ। ପୂଜାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ଭଳି ଯାଇଥିବା ଦେଖି ପାର୍ବତୀ ପଚାରିଲେ, ଏହା କେମିତି ହେଲା। ପୂଜାରୀ ବ୍ରତର କଥା କହିଲେ। ପାର୍ବତୀଙ୍କ ମନରେ ଆସିଲା ଯେ ଏହି ବ୍ରତ ମୁଁ ବି କରିବି, କାରଣ ତାଙ୍କ ପୁଅ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ସେତେବେଳେ ଅଭିମାନ କରି ଦୂରରେ ରହୁଥିଲେ। ମାତା ଷୋହଳ ସୋମବାର ବ୍ରତ କଲେ, ଆଉ ଷୋହଳତମ ସୋମବାରର ସଞ୍ଜରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ନିଜେ ଫେରିଆସିଲେ।

କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପଚାରିଲେ, ମାଆ, ମୋ ମନ ହଠାତ୍ ଟାଣି ହୋଇ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଲା। ପାର୍ବତୀ ହସି କହିଲେ, ଯାହାକୁ ତୁ ଭୁଲିଯାଇଥିଲୁ, ତାକୁ ମୁଁ ଷୋହଳ ସୋମବାର ମନେ ପକାଇଛି। ଏହିପରି ଏହି ବ୍ରତ ଗୋଟିଏ ଘରରୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଘରକୁ ଚାଲିଲା। କୁହାଯାଏ ପରେ ଅମରାବତୀର ହିଁ ଜଣେ ରାଜା ଏହି ବ୍ରତ ନେଲେ, ଆଉ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରତି ସୋମବାର ତାଙ୍କ ମହଲରୁ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ସେହି ମନ୍ଦିରରେ ପହଞ୍ଚୁଥିଲା। ଗୋଟିଏ ସୋମବାର ରାଜା ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ଆଜି ଏହି ଥାଳି ତୁମେ ନିଜ ହାତରେ ନେଇଯାଅ; ନିଜ ହାତରେ କରାଯାଇଥିବା କାମ ମନ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହେ।

ସେଦିନ ମହଲରେ ଅତିଥି ଥିଲେ ଆଉ ଅଗଣାରେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଥିଲା। ତରବରରେ ରାଣୀ ଥାଳି ଦାସୀମାନଙ୍କ ହାତରେ ଧରାଇଦେଲେ। ଦାସୀମାନେ ବାଟରେ ଗପରେ ମାତିଗଲେ, ଅଧା ସାମଗ୍ରୀ ବିଞ୍ଚିହୋଇଗଲା ଆଉ ପୂଜାର ସମୟ ଚାଲିଗଲା। ସଞ୍ଜରେ କେହି କାହାକୁ ଦୋଷ ଦେଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଘରର ମନ ମାଉଁସିଗଲା; ବର୍ଷ ବର୍ଷର ନିୟମ ସେଦିନ ଘରର ନିଜ ଅବହେଳାରୁ ଛାଡ଼ିଗଲା। ରାଣୀ ଏହି କଥା ଏକ ମଠର ସନ୍ଥଙ୍କୁ କହିଲେ। ସନ୍ଥ କହିଲେ, ବ୍ରତ ସାମଗ୍ରୀ ପହଞ୍ଚାଇବାର ନାମ ନୁହେଁ, ଧ୍ୟାନର ନାମ। ଯେଉଁ କାମ ମନ ଦେଇ କରାଯାଏ ତାହା ଛୋଟ ହେଲେ ବି ପୂରା ହୁଏ, ଆଉ ଯାହା ମନ ବିନା କରାଯାଏ ତାହା ବଡ଼ ହେଲେ ବି ଅଧୁରା ରହେ।

ରାଣୀ ସେମିତି କଲେ, ଆଉ ରାଜା ବି ପ୍ରତି ସୋମବାର ତାଙ୍କ ସହ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସତରତମ ସୋମବାରର ଉଦ୍ୟାପନରେ ଦୁହେଁ ଖୋଲା ହାତରେ ଦାନ କଲେ, ଆଉ ସେହି ନିୟମ ସେହି ଘରେ ଆଉ କେବେ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ଘରେ ଘରେ ଶୁଣାଯାଉଥିବା ଆଉ ଏକ ସୋମବାର କଥା କାଶୀର ସାହୁକାରଙ୍କ ପୁଅର, ଯାହାକୁ ଶିବ ନୂଆ ଜୀବନ ଦେଲେ; ତାହା ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାର ସହ କୁହାଯାଏ। ପୁରୁଣା କଥାମାନେ ରୋଗକୁ ଶାପ ରୂପରେ କୁହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ଜୋର ଏଥିରେ ଯେ ଯେଉଁ କାମ ମନରୁ କରାଯାଏ ତାହା ହିଁ ସ୍ଥାୟୀ ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରତ କୌଣସି ଚିକିତ୍ସା ବା ଚମତ୍କାରର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ନୁହେଁ; ଏହା ସଂଯମ ଓ ଧ୍ୟାନର ଦିନ। ଭୋଳାନାଥ ସମସ୍ତଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ କରନ୍ତୁ।
କିପରି ପାଳନ କରାଯାଏ
- ବ୍ରତ ଯେକୌଣସି ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ସୋମବାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ; ବହୁ ଲୋକ ଶ୍ରାବଣର ପ୍ରଥମ ସୋମବାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଲଗାତାର ଷୋହଳ ସୋମବାର ଯାଏଁ ରଖନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶାରେ ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାରରେ ବୋଲବମ୍ ଭକ୍ତମାନେ ନଦୀରୁ ଜଳ ବୋହି ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ଢାଳନ୍ତି।
- ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି ଧଳା ବା ହାଲୁକା ରଙ୍ଗର ଲୁଗା ପିନ୍ଧି ବ୍ରତର ସଂକଳ୍ପ ନିଆଯାଏ।
- ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଜଳ ବା ଗଙ୍ଗାଜଳ, କ୍ଷୀର, ବେଲପତ୍ର, ଦୁଦୁରା ଫୁଲ, ଅରୁଆ ଚାଉଳ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଧଳା ଫୁଲ ଚଢ଼ାଇ ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ ଜପ କରାଯାଏ।
- ଦିନସାରା ନିରାହାର ବା ଫଳାହାରରେ ରହି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପ୍ରଦୋଷ କାଳରେ ଶିବ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ, କଥା ଶୁଣାଯାଏ, ଏବଂ ଗହମ ଅଟା, ଘିଅ ଓ ଗୁଡ଼ର ଚୁରମା ବା ପଞ୍ଜିରୀର ଭୋଗ ଲଗାଇ ତାକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବଣ୍ଟାଯାଏ; ତାପରେ ଥରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ କରାଯାଏ।
- ସତରତମ ସୋମବାରରେ ଉଦ୍ୟାପନ ହୁଏ: ହୋମ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନ, ଏବଂ ଅନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦାନ ସହିତ ବ୍ରତ ପୂରା କରାଯାଏ।
- ଯେଉଁମାନେ ପୂରା ଉପବାସ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଫଳାହାର ବା ଗୋଟିଏ ବେଳର ଭୋଜନ ନେଇ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତୁ।
ଉତ୍ସ
ଷୋହଳ ସୋମବାରର ଏହି କଥା କୌଣସି ପୁରାଣର ଅଧ୍ୟାୟ ନୁହେଁ, ବ୍ରତକଥା ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରଚଳିତ କଥା, ଯାହା ବ୍ରତକଥା ପୋଥି ଓ ଘରେ ଘରେ ମୁହଁରୁ ମୁହଁ ଚାଲିଆସିଛି; ଏହାର ଅନେକ ରୂପ ମିଳେ। କେଉଁଠି ପୂଜାରୀଙ୍କ ପରର କଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ଲମ୍ବା କରି ଗଣାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଜଣେ ରାଜକୁମାରୀ ବି ଆସନ୍ତି, ଆଉ କେଉଁଠି ସେଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ କରିଦିଆଯାଏ; ଏଠାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିଶୁଣି ସଂକ୍ଷେପରେ ରଖାଯାଇଛି। କେଉଁଠି ସାହୁକାରଙ୍କ ପୁଅର କଥା ହିଁ ସୋମବାରର କଥା ଭାବରେ ଶୁଣାଯାଏ। ସୋମବାର ସହିତ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ପରମ୍ପରାରେ ବହୁତ ପୁରୁଣା।